Новосибирскаг ахуыргæндтæ Сыбыры ссардтой скифаг артефакттæ, кæцытыл цæуы æртæ мин азæй фылдæр. Уæрæсейы зонадон академийы сыбыраг хайады археологтæ Новосибирскы областы Венгеровскы районы скъахтой рагæфсæйнаг заманы туппур (курган). 22 ныгæдæй дзы 5 æнæхъæнæй баззадысты. Ингæнты уыдысты бронзæ æмæ æфсæйнагæй конд дзаумæттæ, фæрдгуытæ æмæ бисер, афтæ ма сыгъзæринæй арæзт дзаумæттæ. Ссарæггæгтыл цæуы æртæ мин азæй фылдæр æмæ уыдысты скифты. Куыд рабæрæг, афтæмæй уыдон ацы территорийыл цардысты нæ эрæйы агъоммæ V æнусæй – нæ эрæйы III-V æнусты.

Уыцы районы ис цырт «Усть-Тартасские курганы», кæцы зындгонд у XVIII æнусæй. Ныртæккæ саргатаг культурæйы уый у алкæмæй стырдæр зæппадз рагæфсæйнаг æнусæй. Хъыгагæн, уыцы рæстæджы курганты фылдæр хай пырх æрцыдысты. Уымæ гæсгæ æнæгайд ныгæдтытæ сты стæм.

Новосибирскы археологи æмæ этнографийы институты хайады сæргълæууæг, академик Вячеслав Молодины ныхæстæм гæсгæ, зæгъæн ис æмæ нæм амонд йæ мидбылты бахудтис. Мах ссардтам диссаджы дзаумæттæ, уыимæ иумæ бронзæ æмæ сыгъзæринæй, сылгоймæгты ныгæндтыты ссардтам диссаджы сæрылдарæн дзаумæттæ, бирæнымæц мигæнæнтæ æмæ фæлындæнтæ.

Ахуыргæндтæ ацы курган хонынц элитон, уымæн æмæ дзы цы адæм ныгæд сты, уыдон хицæн кæнынц се знæмтæй уæлдай бæрзонддæр социалон статусæй. Фæлæ хицæуттæ нæ уыдысты. Ууыл дзурæг сты сæ фæлындæнтæ. Сылгоймæгтæ пайда кодтой  бронзæйæ конд кæсæнтæй, сæ хъуыртыл дардтой бронзæйæ барцтæ — тымбыл фæрдгуытæ, афтæ ма бисерæй арæзт сæрылдарæн дзаумæттæ. Ахуыргæндты хъусдард та йæхимæ фылдæр аздæхта хъæддаг хуыйы стджыты къаннæг скульптурæ. Фæлæ йын йæ нысан кæронмæ нæ бамбæрстой. Растдæр ахæм фигурæтæ скъахтой скифаг ныгæндтыты ныгуылæны, æрмæст уыдон уыдысты сыгъзæринæй арæзт.

Раст зæгъгæйæ, скифты фæд ныгуылæны кæй зыны, уый диссаг нæу. Саргатаг археологон культурæ хæстæг лæууы скифты æмæ сæрмæтты культурæмæ. Палеогенетиктæ 2017 азы сбæлвырд кодтой уыцы рæстæджы скифты æмæ Сыбыры хуссары цæрджыты æхсæн генетикон хæстæгдзинад. Фæлæ Сыбыры нырыккон цæрджыты æхсæн скифты фыдæлты агургæйæ ахуыргæндтæ бамбарын кодтой, зæгъгæ, сын ДНК-йы анализ нæ бæрæг кæны сæ комкоммæ бастдзинад рагон адæмыхаттимæ.

Скифтæ бирæ бæстæты ныууагътой сæ генетикон фæд. Æппæт уыцы компоненттæ тынг схæццæ сты æмæ алыгъуызон пропорциты бацыдысты нырыккон адæмты генетикон фонды скондмæ, кæцыты равзæрд баст у евразиаг быдыртимæ.

Скифаг знæмтæ цардысты Тува æмæ Хæххон Алтайæ Сау денджызы цурмæ хæстæг егъау территорийыл. Цæугæ цардгæнджыты иу кæны æрмæст генетикон бастдзинад нæ, фæлæ культурæ дæр. Уыдонæн характерон у афтæхуыйнæг «скифаг триада».

Æрмæг бацæттæ кодта КОКАЙТЫ Зæринæ