Ныр 26 азы дæргъы æрвылаз дæр 20-æм сентябры Республикæ Хуссар Ирыстоны нысан цæуы Республикæйы бон — ацы чысыл бæстæйы алы цæрæгæн дæр у нысаниуæгджын бон. Бæрæгбоны хæдразмæ Уæрæсейы Федерацийы Республикæ Хуссар Ирыстоны Уæлвæткон æмæ Æххæстбарджын минæвар Гасситы Знауыр ТАСС-æн йæ интервьюйы радзырдта, ныртæккæ сабырадон республикæйы цард куыд арæзт цæуы, Мæскуыйы хуссарирыстойнаг дипломатон миссимæ цахæм ахаст дарынц æндæр бæстæты минæварадтæ æмæ 2008 азы цауты фæстæ бæстæйæн Гуырдзыстонимæ куыд арæзт цæуынц базарадон-экономикон æмæ дипломатон ахастытæ.

— Царды цахæм здæхтытæ, сферæтæ æмæ фадгуытæ сты уæлдай перспективондæр Республикæ Хуссар Ирыстоны рæзтæн?

— Хуссар Ирыстон 20 азæй фылдæр уыд уæззау уавæры гуырдзиаг оккупаци æмæ агрессийы аххосæй. Куынæг цыдысты æрмæст адæймаджы цард æмæ хъысмæттæ нæ, фæлæ æппæт инфраструктурæ дæр. Уымæ гæсгæ абон фадгуытæ — туризм æмæ хъæууон хæдзарад, кæцытæн сæ бон уыдаид æмæ дидин калдтаиккой, не сты бæлиццаг уавæры. Фæлæ, номхуындæй, уыдон сты республикæйы рæзтæн уæлдай перспективондæр.

Бæстæйы перспективондæр фадгуытæм ма гæнæн ис бафтауын интеллектуалон сектор дæр, уымæн æмæ махмæ тынг бирæ фæсивæд ис æмæ Тыбылты Алыксандры номыл тынг тыхджын Хуссар Ирыстоны паддзахадон университет, кæцы ныртæккæ арæзт цæуы æмæ уæрæхдæр кæны.

Ис æппæт разæууæлтæ дæр, цæмæй сæндидзынгонд ХИПУ-йæ йæ цытджын ивгъуыдимæ æмæ ног нырыккон инфраструктурæимæ саразæм Кавказы раззагон уæлдæр ахуыргæнæндæттæй сæ иу, регионалон нысаниуæджы тыхджын  ахуырадон æмæ зонадон центр. Æмæ ацы шансæй мах æнæмæнгæйдæр спайда кæндзыстæм!

— Цахæм уникалон фадгуытæ уæвынад кæнынц Ирыстоны территорийыл чысыл æмæ астæуккаг бизнесы рæзты тыххæй?

— Фæлхатт æй кæнын, кæй зæгъын æй хъæуы, аграрон сектор æмæ туризм, æмæ куыд фæстиуæг афтæ эко æмæ этнотуризм. Хуссар Ирыстон у тынг рæсугъд республикæ уникалон климатимæ, кæцыйы руаджы махмæ гæнæн ис хæххон къахдзоныгъты курорттæ, этнохъæутæ, экологон кондад саразын. Уымæ гæсгæ ацы фадгуытæ сты фаг перспективон æмæ цæттæ сты рæзынмæ. Махмæ ныридæгæн ис энтузиасттæ æмæ цымыдисгæнæг инвестортæ, кæцыты фæнды ацы фадгуыты архайын.

— Ныридæгæн  дзурæн ис аграрон секторы егъау проекттыл, кæцытæ скусиккой æввахсдæр рæстæджы?

— Ныртæккæ махмæ активон æгъдауæй рæзынц фермерон хæдзарадтæ. Фæлварæм, раздæр нæм цы совхозтæ æмæ колхозтæ куыстой, уыдон фæстæмæ сæндидзын кæныныл. Республикæйы æрмæст Дзауы районы уыд цалдæр стыр совхозы, цыран уыд лыстæг æмæ ставдкъах фосы мингай сæртæ. Фæндид нæ уыдон сæндидзын кæнын. Хисæрмагонд хъæууон хæдзарады рæзты тыххæй мах æнцой кæнæм Уæрæсейы регионты фæлтæрддзинадыл, кæцытимæ мах æмгуыстад кæнæм. Зæгъæм, цалдæр боны размæ мах нæхимæ райстам Воронежы областы хицауады делегацийы, кæцы кадджын у йæ хъæууон хæдзарадæй æмæ йæ къухы бафтыд стыр æнтыстытæ. Нæ бæрæггæнæнтæм гæсгæ, абон регионы æрмæст фыдызгъæлы мыггаджы ставдкъахфос ис 140 мин сæры бæрц. Уымæ гæсгæ уыдоны фæлтæрддзинадæн аргъ скæнæн дæр нæй.

— Воронежы областæй дарддæр ма уын бастдзинæдтæ ис æндæр регионтимæ дæр?

— Махæн традицион æгъдауæй хорз ахастытæ ис Владимиры областимæ дæр. Сочийы форумы фæлгæтты, кæцы уагъд æрцæудзæн ацы аз сентябры кæрон — октябры райдианы, план кæнæм Владимиры областимæ бадзырдыл къухтæ æрфыссын. Фæлæ йыл кусын бирæ раздæр райдыдтам. Ныртæккæ владимираг бизнес цæуы Хуссар Ирыстоны территоримæ къорд инвестпроекттимæ. Азы кæронмæ Хуссар Ирыстоны делегаци бабæрæг кæндзæн Липецкы, Брянскы æмæ Воронежы областты.

— Дард Хурскæсæнимæ нæ фæнд кæнут æмгуыстад кæнын?

— Кæй зæгъын æй хъæуы, фæнд кæнæм. Дард Хурскæсæн регионы нын ныридæгæн ис нæ минæвар — кадджын консул. Фæлæ сæйраг куыст мах райдайдзыстæм иннæ аз, уымæн æмæ алцæуыл уайтагъд аххæсæн нæй.

— Ома, регионтимæ экономикон бастдзинæдтæ фаг æнгом сты æмæ дарддæр дæр арæзт цæуынц?

— Номхуындæй дæр, афтæ. Ацы бастдзинæдтæ сты фаг æнгом, мах абоны онг дæр бузныг стæм, 2008 азы нын цы æххуыс бакодтой, уымæй. Фæнды нæ регионтимæ ахастытæ аразын, уымæн æмæ ныртæккæ Хуссар Ирыстонæн йæ бон у инвестортæн хорз уавæртæ саразын. Махмæ ис бирæ преференцитæ: практикон æгъдауæй хъалонтæ нæ фидгæйæ, æнæаргъæй арендæйы зæх-хытæ дæттын, таможнæйон арæныл льготон ахызт æмæ æндæртæ.

Уый æддейæ ма, Хуссар Ирыстон ис æдæппæтæй 200 километры æддæдæр Уæрæсейы егъау базарадон хуссайраг центртæй. Фадат ис кондадтæ аразынæн, фадат ис кусын æмæ хорз дивиденттæ исынæн.

— Республикæйы фиппайдæуы 2017 азы онг райсгæ Хуссар Ирыстоны социалон-инфраструктурон рæзтæн ахъазгæнæг инвестицион  программæты фæстиуджытæ?

— О, æнæдызæрдыгæй. Æфсымæрон Уæрæсе нын бакодта, аргъ скæнæн дæр кæмæн нæй, ахæм æххуыс æндидзынады, æмæ абон куыд Цхинвалы, афтæ æппæт Хуссар Ирыстоны дæр нал базондзынæ.

Абон нæ сæйраг горæт советон рæстæгæй у бирæ рæсугъддæр: махмæ ис ногарæзт уынгтæ, стыр проспекттæ, кæронмæ фæхæццæ кæны драмон театры арæзтад, кæцы у Кавказы авторитетондæр æмæ рагондæр театртæй сæ иу. Махмæ биноныг цæуы кондад, ныри-дæгæн скуыстой къорд куыстуаты, цыран арæзт цæуынц куысты бынæттæ. Зæгъæм, не ‘мфыдыбæстæйон Боллоты Таймураз Хъазбеджы фырты архайдтытæй кусын райдыдта стыр хуыйæн фабрикæ, цыран ис 700 куысты бынаты. Республикæйы æндидзынады æмæ рæзты фæдыл цы къахдзæфтæ аразæм, уыдон сты егъау æмæ фидар къахдзæфтæ.

— Ныртæккæ Хуссар Ирыстонæн Гуырдзыстонимæ цахæм ахастытæ ис?

— Гуырдзыстонимæ нæ республикæйæн нæй куыд дипломатон, афтæ базарадон-экономикон ахастытæ дæр, сыхаг паддзахад йæхи агрессорæй куы равдыста, уæдæй фæстæмæ. 2008 азæй фæстæмæ ныхас кæнæм Женевæйаг дискусситы руаджы. Уагъд æрцыд 36 дискуссийы, фæлæ абоны онг дæр нæ къухты нæ бафтыд хуссайраг сыхагæй тыхæй ма спайда кæныны тыххæй фидар дзырд райсын. Гуырдзыстоны хицауад нырма дæр хъуыды кæны, æмæ æмбæлон документтыл та къухтæ фыст нæ цæуынц. Гуырдзыстонимæ ногæй ахастытæ аразын махæн нæ бон суыдзæн æрмæстдæр се ‘ппæт фыдракæндтыл дæр куы басæттой, уый фæстæ, кæцытæ уыдон арæзтой фæстаг 25 азы дæргъы, уæд методикон æгъдауæй куынæг цыдысты æппæт цæрджытæ æмæ пырх цыд инфраструктурæ.

— Ома, ацы бæстæимæ ахастытæ æрнывыл гæнæн ис æрмæстдæр Хуссар Ирыстоны ныхмæ фыдракæндты факттыл гуырдзиаг хицауад куы басæтта, уый фæстæ?

— Æнæдызæрдыгæй. Фæлæ уый тыххæй Гуырдзыстон хъуамæ Женевæйы йæ къух æр-фысса тыхæй ма спайда кæныны гарантиты тыххæй документыл. Ахæм документыл къух кæй нæ фыссы, уый нысан кæны Гуырдзыстон кæй фæнд кæны раздæхын экспанси æмæ геноциды политикæмæ.

— Иу азæй фылдæр ды дæ Уæрæсейы Федерацийы Республикæ Хуссар Ирыстоны æххæстбарджын минæвары бынаты. Гæнæн ис æмæ дзурай конкретон фæстиуджытыл? Куыд фæивта республикæйы цæсгом дунеон аренæйы?

— Нæ дипломатон мисси ис Уæрæсейы Федерацийы. Уый æддейæ ма, ам сты 160 бæс-тæйæ фылдæры минæварадтæ æмæ мах уыдонимæ активонæй кусæм. Ацы хъуыддаджы нын стыр æххуыс кæны УФ-йы Фæсарæйнаг хъуыддæгты министрад. Мæ бон зæгъын у, æмæ Хуссар Ирыстоны дипмисси йæхи кæй æвдисы аккагæй иннæты æмрæнхъ.

— Хуссар Ирыстоны авторитет сфидардæр кæныны тыххæй ист цæуынц конкретон къахдзæфтæ?

— Фыццаг рады, мах райдыдтам культурон æгъдауæй ныхас кæнынæй. Зæгъæм, мах ауагътам цалдæр стыр культурон мадзалы латинагамерикæйаг бæстæты минæварадтимæ. Никарагуа æмæ Венесуэлæйы минæварадтимæ арæзтам равдыстытæ, уыдон æнтыстджы-нæй уагъд æрцыдысты республикæйы дæр.

Латинаг Америкæйы бæстæты минæвæрттæ хайад истой литературон премитæ радтыны церемониты, кæцыты расидт нæ дипломатон мисси. Банысан кæнын хъæуы уый дæр, æмæ фыццаг бынат кæй райста Хуссар Ирыстоны æмбæстаг, кæцы ратæлмац кодта латинагамерикæйаг фысджыты уацмыстæ  прозæ æмæ поэзи. Тынг рæсугъд æмæ эффектонæй уагъд æрцыд хорзæхджын кæныны церемони: минæвæрттæ-иу рахызтысты сценæмæ æмæ оригиналы кастысты ратæлмацгонд уацмысты, æмæ сæ не ‘мфыдыбæстæйон та декламаци кодта ирон æвзагыл. Афтæ ма мах æппынæдзух уадзæм иумиаг культурон æмæ спортивон мадзæлттæ Латинаг Америкæйы æмæ Хурскæсæн Европæйы æндæр бæстæты дипмисситимæ дæр.

Активон æгъдауæй ныхас кæнæм алыгъуызон форумты, УФ-йы Фæсарæйнаг хъуыддæгты министрады дипломатон клубы. Мах уынынц, мах исынц æмæ сæ фæнды немæ ныхас кæнын. Хъуыды кæнын афтæ, æмæ æввахсдæр рæстæджы ноджы активондæрæй реализаци кæндзыстæм нæ дарддæры политикæ нæ банымады фæдыл.

Comments are closed, but trackbacks and pingbacks are open.