Ацы аз 21-æм августы 8 азы сæххæст, гуырдзиаг агрессийы фæстæ пырх æмæ сыгъд Цхинвалмæ Мариинаг театры артисттæ, маэстро Гергиты Валерийы сæргълæудæй куы æрцыдысты, уыцы боныл. 21-æм августы пырх æмæ сыгъд Парламенты асинтыл номдзыд маэстройы легендарон концерт цæрæнбонтæм бацыд Ирыстоны ногдæр историйы азфыстмæ.

Ацы нысаниуæгджын историон концерт «Вам, живым и погибшим. Тебе, Южная Осетия!»-йыл 8 азы сæххæсты цытæн 22-æм августы РХИ-йы Парламенты бæстыхайы асинты цур уагъд æрцыд бæрæгбонон концерт «От концерта-реквиема, к концерту  празднику!», зæгъгæ.

Бæрæгбонон мадзалмæ æрбацыдысты РХИ-йы Президент Тыбылты Леонид, Хицауады Сæрдары хæдивджытæ Пухаты Эрик æмæ Тъехты Алан, РХИ-йы Фæсарæйнаг хъуыддæгты министр Джиоты Мурат, Хицауады уæнгтæ, депутатон корпусы æмæ интеллигенцийы минæвæрттæ, афтæ ма нæ республикæйы цæрджытæ.

Бæрæгбонон концерт байгом кодта мадзал амонæг Багаты Маринæ: «Зынаргъ æмбæстæгтæ! Растдæр 8 азы размæ ацы бынаты, уæд сыгъд æмæ пырх Парламенты бæстыхайы асинты цур айхъуыст Шостаковичы 5-æм симфони. Ацы симфони у Дмитри  Шостаковичы ахсджиагдæр уацмысты вазыгджындæртæй сæ иу. Вазыгджын та уымæн у, æмæ у трагизмæй йемыдзаг, фæлæ уæддæр ацы концерты хайадисджытæн ссис рухс фидæны ныфс. Шостаковичы 5-æм симфони у оптимистон, æмæ адæм баууæндыдысты сæ рухс фидæныл. Уыцы концерт ссис фыццаг зæрватыкк Хуссар Ирыстоны дунеон банымады хъуыддаджы. Ныр скрипкæты кæуын нæ, фæлæ сабырдзинад, уарзондзинад æнкъардæуы, мах Цхинвалы цы уæлдæфæй улæфæм, уым. Музыкæ хосгæнæг у. Стыр бузныг Мариинаг театры коллективæн. Кад æмæ цыт маэстро Гергийы фыртæн. Абон нæ ныхæстæ, нæ музыкæ сты 2008 азы Мариинаг театры артистты цытæн».

Сценæйæ райхъуыстысты горæт Цхинвалы администрацийы цур оркестр «Айзæлд»-ы музыкæйы зæлтæ. Уый фæстæ легендарон концерты тыххæй йæ мысинæгтæ загъта нæ горæты цæрæг Дзиццойты Юри: «8 азы размæ ацы сценæйыл уыд Мариинаг симфонион оркестры историон концерт нæ зынгæ æмзæххон Гергиты Валерийы сæргълæудæй. Концертæй дыууæ къуырийы размæ Хуссар Ирыстоны ныхмæ Гуырдзыстон расидт æгъатыр хæст. Махæн нæ зæрдыл хорз лæууы, уæд Ныгуылæны бæстæтæ иууылдæр кæй рахæцыдысты Гуырдзыстоны къухдариуæгады фарс. Уæрæсе æмæ Хуссар Ирыстоны ныхмæ сусæгвæнд хъуыдис æруромын. Æмæ ацы хъуыддаджы стыр æххуыс бакодта маэстро Гергиты Валери, агрессоры ныхмæ музыкæйы фæрцы стох кæнгæйæ. Музыкæйы æвзагæй уымæн нæ политологтæ æмæ историктæй фылдæр саразын бантыст. Уый дунейæн фенын кодта, агрессор æцæгæй чи у, уый», — банысан кодта йæ раныхасы филологон зонæдты кандидат Дзиццойты Юри.

Ацы концерты гæнæн нæ уыд, æмæ ма æрхъуыды кодтаиккой не ‘мзæххон, ныр Олимпион чемпион Рæмонты Сосланы сгуыхтдзинады тыххæй Рио-де-Жанейройы Олимпиадæйы. Уымæн дæр йæ ном бацыд Ирыстоны ногдæр историйы сыгъзæрин азфыстмæ. Уый Уæрæсейы æмбырдгонд команæдæйы сконды рамбылдта фæстаг сыгъзæрин майдан. Рæмонты Сосланы цытæн хъайтарон зарæг сæххæст кодтой РХИ-йы Президенты цур нæлгоймæгты хоры артисттæ сæ аивадон къухдариуæггæнæг Дзадтиаты Анисимы сæргълæудæй.

Бæрæгбонон мадзалы хайад райсынмæ æр-цыдысты нæ цæгаттаг æфсымæртæ æмæ хотæ. Цæгатирыстойнаг адæмон фольклорон ансамбль «Сатана»-йы артисттæ сæ аивадон къухдариуæггææг Джиоты Людмилæйы сæргълæудæй уæлдай тынгдæр барæсугъд кодтой мадзалы. «8 азы размæ Хуссар Ирыстоны цы æгъатыр хæст уыд, уый махæй алчидæр зоны. Фæлæ дунейы бæстæтæ рæстдзинад нæ зыдтой. Уыдонæн рæстдзинадмæ сæ цæстытæ байгом кодта нæ кадджын æмзæххон Гергиты Валери, базонын сын кодта, æцæгæй хæст чи райдыдта, уый», — загъта ансамблы артисттæй сæ иу.

«Сатана»-йы артист Уалыты Альберты диссаджы аивад фæцыд æрбамбырдуæвджыты зæрдæмæ æмæ йын кодтой тыхджын къухæмдзæгъд. Уый сæххæст кодта ирон зарджытæ, цагъта  фæндырыл. Цæгатирыстойнаг ансамбль «Сатана»-йы артисттæ уæлдай аивдæр сæххæст кодтой инсценировкæ «Ирон чындзæхсæв». Уазджыты ацы номырмæ кæсгæйæ, адæймаг йæхи банкъардта æцæг ирон чындзæхсæвы рагон ирон хæдзары, цыран хатæны æвæрд уыд æртыкъахыг фынг, йæ уæлæ æртæ уæливыхы æмæ нозт сыкъаимæ, афтæмæй. Хатæны астæу ирон къонайы рæхыс. Артисттæ хорз сæххæст кодтой чындз æмæ сиахсы ролтæ. Уый фæстæ хызисæг систа ног чындзы хыз. Чындзмæ радтой мыды къус, æмæ дзы алкæмæндæр ахæрын кодта, цалынмæ йын йæ мыды къус хызисæг нæ аскъæфта, уæдмæ. Сæ муызкалон номырты кæрон ансамблы хайадисджытæ иумæ сæххæст кодтой ноджыдæр иу ирон кафт.

Мадзаламонæг: «Уалдзæджы Ирыстоны зæххыл фыццаг дидин рафтауы малусæг. Абон Гергиты Валерийæн сæ музыкалон номыр лæвар кæнынц ансамбль «Малусæджы» æвзонг хайадисджытæ, кæцытæ сæхæдæг дæр сты дыууæ малусæджы хуызæн». Ацы ансамблы хæрзæвзонг чызг æмæ лæппу тынг хорз сæххæст кодтой «Хонгæ» кафт. Сæ аивадæй æрæмбырдуæвджыты зæрдæтæ бахъæл-дзæг кодтой ансамбль «Айзæлд»-ы артисттæ, уыдон сæххæст кодтой цалдæр номыры сæ аивадон къухдариуæггæнæг Уалыты Нинæйы сæргълæудæй. Æрæмбырдуæвджыты зæрдæмæ тынг фæцыд Алла Кокионы сæххæстгонд зарæг дæр.

Мадзалы зæрдæмæхъаргæ ныхæстæ загъта ХИПУ-йы III курсы студенткæ Джиоты Альбинæ: «Дард сирийаг горæты цæры чысыл чызг Айша, кæцыйæн ис стыр сау цæстытæ. Скъолайы уырыссаг æвзаджы ахуыргæнæг Айшайы ракодта фæйнæгмæ æмæ йæм бахатыд, цæмæй ныффыстаид хуымæтæджы уырыссаг хъуыдыйад. Чысыл ахъуыды кæнгæйæ, Айша ныффыста: «Мах нæ хъæуы хæст», зæгъгæ. Ахуыргæнæг ын загъта: Сбад, мæ чысыл чызг, ды раст ныффыстай — мах нæ хъæуы хæст. Зынаргъ сценмæмæксæджытæ, концерты фæстæ сымах ацæудзыстут уæ хæдзæрттæм, æмæ сабыр арвы бын цин кæндзыстут уæ сабитыл. Фæлæ уыцы минутыл уæ чысыл сабиты хуызæн сывæллæттæ Донбасс, Алеппойы фæхъæр кæндзысты: — Нана, мæн нæ фæнды мæлын!» Бæрæгбонон концерты кæрон мадзаламоæнг фæсидт æрæмбырдуæвджытæм, цæмæй иумæ сæххæст кодтаиккой ирон дзыллон кафт «Симд».

«ÆЗ ДÆН ИРОН»

Гергиты Валерийы цытæн бæрæгбонон концертмæ æрбацæуджыты цæсгæмттæм кæсгæйæ та нæ зæрдыл æрлæууыд 2008 азы 21-æм августы маэстройы концерт. Уæд адæмæн уыд æрхæндæг цæсгæмттæ, мæлæты тасæй йемыдзаг цæстытæ. Уæд Шостаковичы ленинградаг блокадон симфони æмæ Чайковскийы уацмысты фрагменттæ, фæндзæм æмæ æхсæзæм симфониты зæрдæскъуынæн муызкæмæ хъусгæйæ, адæмы цæсгæмттыл уадысты судзгæ цæссыгтæ. Концерты рæстæджы Гергиты Валери загъта: «Ацы симфони у дунейы зæрдыл æрлæууын кæнынæн, цæмæй Ленинграды блокадæйы тæссагдзинад фæлхатт мауал æрцæуа. Ацы концертæй æз бафæлвæрдтон Хуссар Ирыстоны адæмы маст иу чысыл фæрогдæр кæныныл. Шостаковичы ленинградаг симфонийы программæйы æрмæст Сталин æмæ Гитлер нæ цæуынц æвдыст, фæлæ ма цардæфсæстдзинады мелоди баст у дунейы цæрыны цæттæдзинадимæ дæр. 7-æм симфони у æнæаххос адæмы марыны ныхмæ протест, кæцы æрцыд Цхинвалы дæр. Чысыл горæт. Æхсæвы иууылдæр фынæй кæнынц. Уыцы рæстæджы горæтмæ бацыдысты гуырдзиаг танкæтæ. Цхинвал бахаудта гранатæхсæнты æхстыты бын», — загъта маэстро.

2008 азы 21-æм августы историон концерты фæстæ маэстро журналисттæн йæ цыбыр интервьюйы загъта: «Бахатыр кæнут. Æз нырма цы æбуалгъдзинад федтон, уый тæлмæнты бын дæн. Æз афтæ æнхъæл нæ уыдтæн… Уый æбуалгъдзинад у… Уый дыккаг Сталинград у… Беслæн æмæ Цхинвал сты мæ адæмы царды дыууæ трагикон моменты. Æз уемæ зæрдæйæ дих кæнын уæ рыст. Æрцæугæ трагеди мын тынгдæр бауырнын кодта уый, æмæ нæ адæмы ирвæзынгæнæг кæй у нæ адæмы иудзинад, æрмæстдæр иумæ бафтдзæн нæ къухты нæ нысан æмæ сæрибардзинад. Æз уемæ дæн, мæ зынаргъ цхинвайлæгтæ».

Ирон адæмы зынгæ фырт Гергиты Валери йæ ацы иу концертæй атыдта Хуссар Ирыстоны æмæ Уæрæсейы ныхмæ информацион блокадæ. Музыкæ ссис хъомысджын хæцæнгарз мæнгдзинады, фæлывддзинады ныхмæ. Уæд Хуссар Ирыстонмæ Гергиты Валери æрцыд Лондонæй, цыран уый размæ ралæууыд дунейы иууыл егъаудæр классикон музыкæйы фестивалы. Æрцыд æрмæстдæр цалдæр сахатмæ, цæмæй сæххæст кодтаид ацы ахсджиаг акци — концерт-реквием хæсты амæттæгты цытæн. Аэропорты йыл цы журналисттæ фембæлдысты, уыдонæн загъта: «Адæм хъуамæ зоной рæстдзинад Хуссар Ирыстоны цы æбуалгъдзинад æрцыд æмæ Уæрæсе йе фсæдты бакæнын цæмæн бахъуыд, уый тыххæй. Афтæ куынæ уыдаид, уæд ноджыдæр фæмард уыдаиккой мингай адæймæгтæ. Алцыдæр саразын хъæуы, цæмæй Цхинвалы трагеди фæлхатт мауал æрцæуа, цæмæй дуне базона Хуссар Ирыстоны трагедийы тыххæй. Дунеон æмæх-сæнад тæрхон кæны, зæгъгæ, уырыссаг танкæтæ бацыдысты Гуырдзыстонмæ, фæлæ ничи дзуры уый тыххæй Цхинвалы адæм удæгасæй ныгæд кæй æрцыдысты фынæй горæты».

Гергиты Валери дыккаг стыр сгуыхтдзинад та сарæзта 2016 азы 5-æм майы Сирийы Пальмирæйы пырхæнтыл концерт «С молитвой о Пальмире» куы радта, уæд. Æмæ маэстройы биографийы æрмæст ацы дыууæ эпизоды не сты, кæцытæ дзурæг сты йæ хуымæтæджы æмбæстагон хъайтардзинады æмæ адæймагон миниуджыты тыххæй. Уымæн алыхатт дæр характерон сты адæймаджы хъыгдзинадыл хъыг кæнын æрмæст ныхæстæй нæ, фæлæ йæ диссаджы курдиатæй дæр. Иу хатт журналисттæн йæ интервьюйы рæстæджы уымæн йæ зæрдыл æрлæууыд: «Цæгат Ирландийы скъола куы спырх кодтой, уæд мах радтам концерт. Концерт айхъуыст æнæхъæн Стырбританийыл. Æз сæрмагондæй мæхдæг радтон концерт Амстердамы, тæссаг цунами Тайланды мингай адæймæгты цард куы ахаста, уæд. Японы цалдæр зæххæнкъуысты фæстæ дæр Венæйы филармонийы оркестримæ радтам концерт, æмбырд сын кодтам финансон фæрæзтæ. Венæйы филармонийы оркестр ма хæрзаудæн концерт радта æмæ æмбырд кодтой фæрæзтæ Беслæнæн…».

2008 азы 21-æм августы, уыцы æнæферохкæнгæ æхсæвы маэстро концерт цы асинтыл радта, уыдон абон хонынц «Гергийы фырты асинтæ».

Джиоты Е.

Чертхъоты Ж.

Comments are closed, but trackbacks and pingbacks are open.