Ирон адæм Дунескæнæг Иунæг Стыр Хуыцаумæ, йе сконд зæдтæ æмæ дауджытæм кувынц сæ бæрæгбæтты кувæндæтты, нæ сыгъдæгдæр рæтты, адæм зæххæн уæлæрвтимæ бастдзинад кæм бафиппайдтой, ахæм бынæтты. Афтæ уыдис мингай азты размæ, скифтæ, сæрмæттæ æмæ аланты дугты дæр æмæ ныр дæр.

 

Æртæ æртæдзыхоны, æртæ хæбизджыны цы амонынц

Ирон адæм Иунæг Стыр Хуыцауы, йе сконд зæдтæ æмæ дауджыты ном арынц сæхи конд нæртон æлутон бæгæны æмæ æртæ æртæдзыхонæй, кæнæ æртæ æхцинæй (хæбизджынæй). Уыимæ, уæливыхтæ кæрæдзийæ фæхицæн кæнынц, цал сты, уый уæлæмæ, арвмæ, ома, Стыр Хуыцаумæ куыд зына. Хуыцау, ды нын цард радтай, æмæ цæрæм зæхх, дон æмæ хуры фæрцы, зæгъгæ. Æртæ уæливыхы амонынц зæхх, дон æмæ хур. Йæ цардæй чи ахицæн вæййы, ууыл йæ хур аныгуылы, æмæ йæ кæндты дыгай кæрдзынтæ уымæн æрæвæрæм фынгыл.

Кувæндоны фынгæвæрд

Кувæндонмæ хойраг æмæ фыдызгъæлæй хæсгæ сты æртæ æртæдзыхоны кæнæ æртæ хæбизджыны, æргæвст нывондаджы æртæ фæрсчы, кæнæ физонæг, кæнæ дзыкка. Нæ фæтчы кувæндоны бынмæ хæссын карк æмæ хуыйы фыд, æйчытæ. Нæ сæ æвæрынц бæрæгбоны фынгыл дæр, нæ сæ кувынц Хуыцаумæ, зæдтæ æмæ дауджытæм. Мардæн сæ хæлар кæнынц.

Кувæндонмæ нæ фыдæлтæ нуазинагæй хастой æрмæстдæр бæгæны æмæ дзы кодтой æртæ сидты: Стыр Хуыцаумæ скувын – кувæндон кæй номыл у, уымæ батабутæ кæнын. Стæй йыл бинонты, сыхбæсты, хъæубæсты (кувæндоны фынг кæй номæй уа, уыдоны) бафæдзæхсын.

Кувæндон у сыгъдæг бынат, Стыр Хуыцау, адæм сæ фарн кæуыл бафтыдтой, ахæм бынат, æмæ дзы алцыдæр хъуамæ уа сыгъдæг. Йæ бынмæ адæм дæр цæуынц сыгъдæгзæрдæ, сыгъдæг дзаума, буар æмæ хъуыдытимæ. Кувæг лæг дæр дзы кувы табугæнгæ зæрдæрухсæй, райзæрдæйæ, рæсугъд фæндиæгтæ æмæ бæллицтимæ.

Кувæндоны бынмæ нæлгоймæгтæ цæуынц худаистæй. Кувæндоны бынмæ нæ фæтчы цæуын сау дарæсы, хæцæнгарзимæ, сылгоймæгтæн – нæлгоймаджы хæлæфты, гом тæрттæ æмæ дæлæрмттæй, цыбыргонд дæлгуырты, ронбæгъдæй.

Кувæндоны бын бæрæгбоны сæйрагдæр у хъæлдзæгдзинад, райзæрдæдзинад. Хъæбæр нозт æм хæссын кæй райдыдтам, дæргъвæтин сидтытæ дзы кæй фæкæнæм, æмæ дзы расыг адæм æнæуаг дзыхæй кæй дзурынц, кæрæдзийæн фыдбылыз кæй ракæнынц, уый тыххæй нын, æвæццæгæн, нæ кувын нæдæр Стыр Хуыцау исы, нæдæр зæдтæ æмæ дауджытæ. Бæллæхтæ дæр ныл, чи зоны, уый фыдæй цæуынц.

 

Кувæндоны мысайнаг

Кувæндоны нæ фыдæлтæ æвæрдтой æрмæстдæр згъæр æхца – æртæ суарийы. Уыдон кæддæр ахадгæ æхца уыдысты, ныр ницыуал у сæ бæркад, æртæ суарийы згъæр æхца дæр нал ис, фæлæ ис фæндзгай сомтæ. Æртæ фондз сомы дæр, æртæ суариау, бæззынц кувæндоны мысайнагæн. Æрмæст сæ хъæуы ныхсын, уый фæстæ урс гæххæтты, кæнæ урс хæцъилы, кæнæ бæмбæджы батухын. Афтæмæй, сыгъдæгæй хæсгæ сты кувæндоны бынмæ. Гæххæттын æхцайæн ныхсæн нæй, æмæ йæ чъизийæ мысайнагæн æвæрын нæ фæтчы.

Ирон кувæндоны мысайнаг æхца æмбырдгæнæны тыххæй нæу, фæлæ табуйагæн, фæтчыгъæдæн, кувæндоны къултæ, æмбæрзт, æддаг бакаст фæфидардæр, фæаивдæр кæнынæн. Йæ кæцыдæр чысыл хай та æфтыд цæуы, адæм йæ бæрæгбонмæ цы мысайнæгтæ æрæмбырд кæнынц, уыдонмæ.

 

Фæдзæхсæн

Кувæндоны бынæй фæстæмæ цы хойраг, фыдызгъæл, нозт æрхæссынц, уыдон хуыйнынц фæдзæхсæн. Кæй номыл конд уыдысты, уыцы зæд, дуаг сыл йæ фарн бафтауы кувæндоны бын, æмæ дзы бинонтæй алчидæр хъуамæ сахода, сыхы куывды та дзы хистæр рауадзы сæрмагонд сидт. Кувæндоны кувинæгтæй уадзын нæ фæтчы. Куывддзаутæ йæ куыд сыгъдæгæй æрбаййæфтой, афтæ сыгъдæг æмæ райдзастæй йæ хъуамæ ныууадзой. Æрмæст иуæй-иу кувæндæтты дзуары номыл конд бæгæныйæ бæрцуаты бæрæг ран ныууадзынц иннæ азмæ – иннæ азы фæдзæхсæнæн.

 

Цæхх – фынджы сæр

Цæхх фынджы сæр у, фынгыл фыццагдæр уый æрæвæрынц, стæй та – кард. Цæхх уымæн, æмæ хойраг æдзæххæй нæ, фæлæ æныгуызæй дæр зæрдæйыл не ‘мбæлы æмæ, цæмæй, фынгыл цы æрæвæрой, уый цæххъуагæй мачи бафауа, хæрзадæн æй айсой Стыр Хуыцау, цы зæд, цы дуаджы ном дзы ссарой, кæнæ дзы рухсаг кæмæн зæгъой, уыдон, хæрзадæн дзы саходой фынгыл бадæг адæм.

Цæххы фæстæ кард æрæвæрынц уымæн, цæмæй, фынгыл цы бæркад æрæвæрой, уымæ хæрам тыхтæн бавналыны хъомыс мауал уа. Уыдон цыргъагæй тынг тæрсынц, æввахс æм нæ цæуынц. Æмæ фынджы бæркад иууылдæр баззайы, цы хъуыддагæн уыд, уымæн.

Хæдзары та цæхх æмæ кард иудадзыгдæр хъуамæ уой фынгыл.

ЦГЪОЙТЫ Хазби

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *

Этот сайт использует Akismet для борьбы со спамом. Узнайте, как обрабатываются ваши данные комментариев.