Nog adres

Гъемæ, табу - Хуыцауæн!

Зынгæ ирон поэт Бестауты Гиуæргийы 80 азы юбилеймæ
Ирон аив литературæйы ахæм стыр, хæдхуыз æмæ хæдбындур фысджытæ бирæ нæй, сæ фыццаг къахдзæфтæй йæ, æрвнæрдау, фæлæ æхцонæй чи нызмæлын кодтой. Æмæ сыл куы ахъуыды кæнæм, уæд æппæты фыццаг нæ цæстыты раз чи февзæрынц, уыцы фыццæгтимæ фесты æнæрæнцой зæрдæ, зынг æфсæнау йæхимидæг судзгæ, фæлæ хурæргом худгæ Бестауты цæхæрцæст æмæ цардбæллон Гиуæрги.
Стъалытыл æй барыс, мæйы æмсæр æй исыс, хурау худгæ гуырд æй хоныс, æрвнæрды фаззоны æнгæс дæм зыны, æлвæст карды ном ыл æвæрыс æмæ дæм уæддæр фаг нæ кæсынц уыцы стыр, æнæмсæр абарстытæ. Фæнды дæ, цæмæй æцæг æрвнæрды æнгæс поэты ном ноджы сисай бæрзонддæр, кæсай йæм, табу - йæхицæн, Хуыцаумæ кæсæгау; йæ аивадæй йын рæвдауай дæ уд æмæ дæ зæрдæ.
Цард æнæнхъæлæджы хабæрттыл бынтон æлгъин у. Гиуæргимæ, кæд иууыл нæма, уæддæр ныртæккæ ахæм ахаст кæй дарæм, уымæн ис фидар æмæ æнæфæцудгæ бындур. Фæлæ, нæ литературæйы сæрыстыр Джусойты Нафи йæ кæд «большой, пока недостаточно оцененный поэт. Талант исключительной силы и непредсказуемых возможностей» хоны, уæддæр бынтон æнæнхъæлæджы нæ загъта: «В будущем, когда ныне здравствующие его современники перестанут влиять на литературные мнения, я думаю, он будет признан великим осетинским поэтом романтической плеяды: Нигер, Гриш Плиев, Хазби Калоев, Шамил Джикаев, Таймураз Хаджеты…»
Нафи афтæ загъта бынтон æрæджы. Фæлæ уæдæй фæстæмæ дæр, фыссæджы уацмысты 3-томоны рацыды фæстæ, дзæвгар сырæзт поэты ном. Уымæн æмæ, йе сфæлдыстад иумæ рухс куы федта, уæд ирон чиныджы хæлæрттæ, ирон адæм базыдтам, æцæгæй нын цы поэт ис æмæ йæ сонты бонты кæй бавæрынæн не систæм.
Нырмæ йе сфæлдыстадыл стыр зонадон куыстытæ кæй нæма æрцыдис фыст, æмбæлон диссертацитæ йыл кæй нæма хъахъæнынц, уым диссагæй ницы ис. Аивады кусæг цас стырдæр вæййы, уый бæрц йе сфæлдыстадыл зындæр дзурæн у. Хорзæй цы зæгъай, уый йæм алы хатт дæр ссардзынæ. Хорзыл дзурынæн та тынг хорз зонын фæхъæуы. Æмæ афтæ тынг хорз дзурынмæ, гъе, куыд æмбæлы, афтæ арæхсгæ нæ фæкæнæм, кæй та нæ раст зæгъын нæ фæндыд æмæ нæ фæфæнды.
Фæлæ куы зонай, дæ фарсмæ цы стыр адæймаг уыд, фæлæ цардæй нæ бафсæст, афтæмæй, дыууæ фарсæрдыгæй ссудзгæ цырагъау, йæ Фыдыбæстæ æмæ йæ адæмы тыххæй апæр-пæр кодта æмæ дзы афтид куы абадай, уæд дын чифæнды ма уайдзæфтæ кæнæд, æгæр стыр хъуыддагмæ бахастай дæ ныфс, æгæр бæрзонд æй исыс, зæгъгæ, уæддæр, адæймагæн адæймаджы охыл, аивад æмæ рæстдзинады тыххæй фæстæ фæлæууын худинаг у. Гиуæрги, кæнæ йæ уарзгæйæ, рæвдаугæйæ куыд хуыдтам, - Бестау, - «йæ цард æмæ йæ поэзийы уыди «хурæмдзу», æнæнцойæ сыгъди уæлтæмæнады арты». (Мамиаты Изетæ, Бежаты Фаризæ. Ирон литературæ 11 къ. Дзæуджыхъæу, 2005. 395 ф.). Æмæ ахæм адæймаг æмæ фыссæгæн стырдæр лæггæдтæ фæхъæуы адæмы æрдыгæй дæр, хæлæртты æрдыгæй дæр æмæ зонады æрдыгæй дæр. Чи зоны, бинонты, фæдонты æрдыгæй дæр. Уымæн æмæ, райсомæй адæймаг цы къахыл рабады, йæ куысты сæр цы зæрдæйы уагимæ æрлæууы, уымæн йæ цард æмæ йæ фæллойы тынг стыр нысаниуæг ис.
Фæлæ æрмæст уыдон нæ уыдысты æмæ не сты Гиуæргийы тыххæй, йæ загъд æмæ æнæзагъд зæгъинæгты фæдыл æргом ныхас кæныны аххосæгтæ. Стæй аивады кусæджы сфæлдыстадыл æрныхас кæнынæн аххосаг нæ хъæуы. Нафи Нигерыл цы монографи сфæлдыста, «Нигер», зæгъгæ, уый разныхасы тынг раст банысан кодта, ома, иууыл дæр фæдзурынц - стыр поэт уыд, фæлæ «цæмæй стыр поэт уыд, цахæм сты йæ лæггæдтæ ирон дзырдаивады, ирон национ культурæйы раз, цы бынат ахсы нæ поэзийы историйы, нæ культурæйы иумыййаг контексты, уымæн нæй бæрæг зонадон дзуапп. Нæ аргъгæнæн хъуыды нырма иумæйаг эмоци æмæ æнæрайхæлд тæлмæн у. Конкретон бындур ын нæма ис. Дрыс критикон анализæй нæ равзæрд. Цал адæймагæй йæ фехъусай, уал мидисы йын ис. Чи йæ фæдзуры, уыдон бæрæг лæгтæ вæййынц, фæлæ сæ ныхасы бæлвырдæй ницы вæййы. стауæн эпитеттæй райдайынц, иу-дыууæ поэтикон цитатæйы æрхæссынц æмæ та фæстæмæ райдианы бæрзонд ныхасыл банцайынц». Æмæ уый æрмæст Нигеры тыххæй не стæм афтæ. Нæ аивады кусджытæй бæстон, бындурон ныхасæй сæрысуангæй кæронмæ никæмæн ма скад кодтам. Æппæлæн дзырды кой нæ кæнын - æмбæлон дзырд дæр дзы нырма бынтон стæмтæм æрхаудта.
Бестау æмæ йе сфæлдыстады тыххæй цы дзæвгар уацтæ æрцыдысты фыст, уыдон дæр сты схемæйон ссадвæдыл нывæст. Фæлæ сæ, Æрфæны фæдау, тынг бæрæгæй зыны, Бестауты Гиуæрги йæ размæйы ирон аив литературæйы уæрæх фæндагыл кæуылты ацыд, уым йæ къахфæдтыл алыхуызон рæсугъд, тыбар-тыбургæнаг, худгæ дидинджыты дæргъæй-дæргъмæ гæрз кæй сзад. Гиуæргийы цæхæрзæрдæ æмæ дзæнгæлтæгæнæг зонды фарнæй райгуыргæ дидинтæн æмпылæн нæй. Бонæй-бонмæ, азæй-азмæ æрттивынц тынгæй-тынгдæр. Сæ рухс дунейы тар гуыбын æгæрды дардæй-дарддæр. Уымæн æмæ, царды цы «иунæг балц ракæны лæг - кæнæ хурæмдзу, кæнæ та цъыфы», уым Гиуæргийы къахайст æцæгæй абарæн ис хуры худгæ тынтимæ. Хъамбердиаты Мысосты цард æмæ сфæлдыстадыл ныхас кæнгæйæ, сæрыстырæй уымæн загъта: «А дунемæ адæймаг æрмæстдæр иунæг хатт æрцæуы æмæ уадтымыгъау æнæрæнцойæ артау судзы, цырагъау рухсгæнгæ хъуамæ батона йæ царды бонтæ»
Мысост ахæм девизимæ цард, зæгъгæ, дзурын Бестауты Гиуæргийæн æхсызгон уымæн уыд, æхцон æнкъарæнтæ дзы уымæн иста, йæхæдæг дæр йæ райгуырцæй ахæм фарнимæ кæй æрцыдис зæххон цардмæ. Æмæ йын Хуыцауы радтгæ зонды цæсты фæрцы уыдта йæ хъулæттæ, йæ зæрдæйы хъустæй йын ахста йæ алы сым. Фæлæ йын æрмæст уый нæ уыдис фаг. Йæ сыгъдæг хъуыды ноджы дардылдæр æххæст. Фæндыдис æй, цæмæй сæ уыдтаид, хъуыстаид алчи дæр æмæ талынг царды тарфы ма дзæгъæлтæ кодтаиккам, цæрын нын уыдаид æнцондæр. Йæ ныхас уыд æргом æмæ бæлвырд, цæмæй йæ хъуыстаид æмæ æмбæрстаид алчи дæр:
Мах æрвон фидыц агурæм царды,
Фæлæ райгуырди зæрдæ куырмæй, -
Уæд фæлæгæрдæм цъыфы хъуырмæ,
Уæд фæсудзæм æнусон цъæх арты.

Фенæм къутæры калмы буар - хъулон, -
Мах æй фенхъæлæм хиуайы сис;
Мах нæ зонæм, йæ зæрдæйы ц‘ ис, -
Лæг куы кæны дæлгом ныхас - цурон.

Мах æрттивгæ цæстыты нæ уынæм, -
Арæх хъавгæ куыд ленк кæны сырд.
Хатт нæм хъары хæрамы фыддзырд,
Фæлæ уарзтæн нæ хъусæм йæ уынæр.
А. Пушкин йæ роман «Евгений Онегин»-ы йæ амондсыгъд хъайтар Татьянæйы номæй куыд зæгъы: «А счастье было так возможно, Так близко!..» - алы хæццæ, налат æмæ мæнгард царды дæр адæймаг амондмæ фæтырны, уымæ февналы æмæ дзы кæд алыхуызон авгур хицæуттæ адæмы фæсайынц гæды митæй, афтæмæй сыл фæсвæд фырхудæгæй артæнхæлдтæ фæкæнынц, уæддæр Бестауы сфæлдыстадон тых уый мидæг ис æмæ уый ахæм дуджы дæр кæй зоны æмæ кæй хæцы мæнгард царды рохтыл. Цардыл былтæй чи зары, цурон æппæлд дзы чи кæны, йæ уыцы «хæларæн» уый тыххæй уайдзæф кæны, ома, сойбыл зарæг ма кæн: «Цардвæндаг дæрзæгтæ конд у, какон». Æмæ уыцы дæрзæгтæ конд фæндагыл цæугæйæ, какон сындзытæ тонынц адæймаджы; поэты сæры æвзонгæй уый тыххæй ис урс хилтæ, йæ ных æрыгонæй уымæн у дыдæгътæ, ауæдзтæ. Фæлæ йæ уæддæр хи уды риссæгтæ не ‘фтауынц стыр масты. Йæхи уд бавæрыныл нæу йæ катай. Уыдæттæ къуындæгзонд, лыскъуд адæймæгты «райст-бавæрд» койæгтæ сты. Поэт фидар æмæ алыварсонæй зоны йæ фæндаг:
Царды фурдæн йе ‘рфæнты - нæ фæндаг
(Худинаг - йæ тæнджыты лæгæрдын!),
Уым та мын дæ бирæ дæр нæ фæнда, -
Дуг тæхдзæн зуыгъ-зуыгъгæнгæ дæ зæрдыл!

Дунейæн дæ уд уыдзæни призмæ, -
Талынг æмæ рухс фынты фæрсудзæн;
Уæд дæ зарæг царды цинæй риздзæн,
Уæд дæ зæрдæ зæххы рисæй судздзæн.

Худис-иу зыд паддзæхты хæстытыл,
Цин кæнис: хæлæг нæ бæстыл нал ис,
Иу бон æй дæ хæлары цæстыты,
Сау калмау, тымбылтæй хуысгæ, ссарис.

Фæлæ Гиуæрги стыр поэт уымæн уыд, ахæмтæй кæй нæ тарст, йæхи уды хъизæмар кæй ницæмæ дардта æмæ, æлвæст кардау, алы мæгуыры бон дæр цахæмфæнды карз тохтæм афтид армæй дæр цæттæ кæй уыдис.
Бестауты Гиглайы фырт Гиуæрги райгуырд 1932-æм азы зæрдæвæрæны мæйы 5-æм бон Ирыстоны хуссар хайы уæлвонг рæсугъд бынаты - Годжиты хъæуы. Йæ сабибонтæ арвыста йæ раттæг къуымы. Райдиан ахуырад райста уым. Фæлæ, æгас Ирыстонау, Годжиты хъæу дæр бакастæй цæстæн æхцон цы уыдис, æндæр дзы зæхкусæгæн царды амæлттæ кæнынæн ницы уадиссаг фадæттæ уыд. Нæй дзы базыртæ айтындзæн. Æмæ йæ адæм тадысты бонæй-бонмæ - хуыздæр цардæнхъæл лыгъдысты æндæр цæрæн бынæттæм: чи сæ Ирыстоны агуырдта бынат, кæй та сæ ноджы дарддæр хастой йæ къæхтæ.
Дзуццаты Хадзы-Мурат не ‘дзæрæггæнæг хъæуты, стæй, Ирыстоны фидæныл сагъæсгæнгæйæ, ирон лæджы фидæныл зæрдæрисгæйæ æнæнхъæлæджы нæ дзырдта: «… - уадз! - уа æндæр нацитæн хомæг, хомыс, æлгъыстæн баззайа йæ бар, йæ хъомыс» («Миграци»).
1945-æм азы Гигла дæр ралыгъд Цхинвалы цурмæ - Мамысанты хъæумæ. Фæлæ, раздæр кæуыл нæ ахъуыды кодтой, ахæм цæлхдур сын куы фæзынид æнæнхъæлæджы - Гиуæрги сæхимæ ирон скъолайы ахуыр кодта, Мамысанты хъæуы сывæллæттæ та скъоламæ Цхинвалмæ, уæды Сталинирмæ цыдысты æмæ дзы ирон скъола нæ уыд.
Гиуæрги ирон æвзагæй дарддæр æндæр æвзæгтæ нæ зыдта. Сæ хъæубæстæ иууылдæр дзырдтой æмæ ахуыр кодтой сæ мадæлон æвзагыл. Ныр йæ хистæр æфсымæримæ æрзылдысты горæты скъолатыл иууылдæр. Фæлæ йæ никуыдæм айстой. Дыккаг хатт та сыл куы акодтой сæ фæндаг, уæд йæ айсыныл дзырдæй сразы сты горæты фыццаг гуырдзиаг скъолайы - кæд иу азмæ гуырдзиагау дзурын, фыссын, кæсын базона, уæд ахуыр кæндзæнис, кæд уыдæттæ нæ бауой йæ бон, уæд йæ хæдзармæ ацæудзæн æмæ скъолайы ахуырадыл нæ хæцдзæнис фæстæмæ.
Афтæмæй Бестауы-фырт æрмæст æцæгæлон æвзаг нæ сахуыр кодта, фæлæ æргом кодта йæ курдиат - ссис скъолайы хуыздæр ахуыргæнинæгтæй иу; уыцы æвзагыл фыссын райдыдта æмдзæвгæтæ; скъола каст фæцис сыгъзæрин майданыл.
Уыцы, 1952-æм азы, йæ ахуыр адарддæр кодта Калачы - Паддзахадон университеты журналистикæйы факультеты æмæ уый дæр каст фæцис сырх дипломыл. Кæимæ ахуыр кодта, уыдонæй уыдис журналисттæ, поэттæ, партион разамонджытæ. Мæхæдæг дзы цалдæры зыдтон æмæ-иу советон дуджы бæлвырд кодтой, Бестауимæ се ‘взагыл сæ бон кæй нæ уыдис быцæу кæнын - се ‘взаг сын зыдта æнæкъæрццæй, сæхицæй хуыздæр.
Уæлдæр ахуыр фæуыны фæстæ сырх дипломимæ куы ‘рбаздæхт Хуссар Ирыстонмæ, уæд æй кусынмæ айстой журнал «Фидиуæджы» редакцимæ æмæ цыбыр рæстæгмæ рæнхъон литературон кусæгæй схызт сæйраг редакторы бынатмæ. Фæкуыста дзы 1972-æм азы æртхъирæны мæйæ 1973-æм азы Джиуæргуыбайы мæймæ - æххæст дыууæ азы дæр нæ, фæлæ нымад мæйтæм журналы куыст сæвæрдта йæ къахыл. Журналмæ лæмæгъ уацмыс бахæссын ничи уал уæндыд. Уымæн æмæ тынг хорз зыдтой, Бестау ын рухсмæ фæндаг кæй нæ ратдзæнис. Афтæмæй Гиуæрги нымад мæйтæм схызт, уæдмæ бирæ дæсгай азты журналæн цы хуыздæр редактортæ уыдис, уыдон бæрзæндмæ.
Фæлæ раууат хуымы сысылы фылдæр зайы. Уынгæджы бон сырдттæ сæ кæрæдзи куыд æруарзынц, афтæ хæрзты ныргæвдынмæ цауд адæмы æвзаг кæрæдзийыл тынгдæр æрбады. Лæмæгъ фыссæггæндтæ «сæмцæдисонтæ» сты. Цъыфы лæсæнтæ уагътой Гафез, Джусойты Нафи, Бестауты Гиуæрги, Дзуццаты Хадзы-Мурат… Нæ фысджыты хуыздæртыл. Æрвылмæй, бирæ хатт æрвылбон дæр хъаст хъасты фæдыл тахт сæ удылхæцæг Калакмæ, адон бабын кæнут, адонæй нæ фервæзын кæнут, зæгъгæ. Æмæ сыл поэт йæ мидбылты худт сæрыстырæй:
Дысон та мæм ралæбурдтой куыйтæ,
Алырдыгæй «мæнæ», «мæнæ» кодтой.
Кастæн сын сæ сæтæйдзаг хæмхудтæм,

Аивæй мæ мидрихийы худтæн:
Зонын, циу сæ рæйд æмæ сæ хылы сæр -
Нал быхсынц, куыдз кæй нæ дæн сæ хуызæн.

Ирон лæг, хъыгагæн, йе ‘взæры дæр дардмæ хорзæй уыны. Чи зоны, искуыдæм æй хъуыдис фæлидзын, цæмæй йын йæ фæдыл хорзæхтæ æрвыстаиккам кæнæ йæ кæцæйдæр кад æмæ радæй æрхуыдтаиккам - дæ сæрмæ нæ бахæсс, бынаты нæм иу лæг нал ис æмæ Ирыстон æнæ дæу бынсæфт кæны, зæгъгæ. Нæ галиу зонд фылдæр уыцырдæм фæхæцы. Æмæ Гиуæргийы тыххæй афтæ зæгъынæй мур дæр нæ фæрæдыдтаиккой. Фæлæ йæ уæддæр журналы редакторы бынатæй фæсурын кодтой æмæ 1973-æм азы Джиуæргуыбайы мæйæ йæ царды кæронмæ - 1978-æм азы майрæмкуадзæны мæйы 3-аг бонмæ уыдис, нæ хæдбардзинад куы райстам, уæд кæй скуынæг кодтам æмæ нын абон дæр йæ бакæнын кæмæн нæма бантыст нæ чингуыты уыцы рауагъдад «Ирыстон»-ы сæйраг редактор.
Фæлæ, Бестауы хуызæн æцæг поэтæн, чи зоны, йе ‘цæг цард йæ амæлæты фæстæ райдайы. Йæ романтикон бæллицтæ дардыл æмæ алыхуызон уымæн уыдысты, уадтымыгъмæ æппынæдзух уый тыххæй æппæрста йæхи:
Уыдтæн уырзыйас саби раст,
Æхсæв-иу рудзгуытæ ныххостай
Æмæ-иу де ‘хсидтæй æваст
Мæ хуыссæг, ме ‘нцойад фæхастай.

Цыдис-иу бæлæсты къæс-къæс,
Мæстыйæ дæм сæ сæртæ ‘нкъуыстой,
Æз-иу уæд не ‘рцъынд кодтон цæст,
Зыдæй, цымыдисæй дæм хъуыстон.

Цæмæн? - нæ хатыдтæн бæлвырд,
Цы мæ скъæфта дæумæ - нæ зыдтон,
Фæлæ мæм диссаджы монц гуырд,
Цыбæлæй дæм мæ былтæ ‘хсыдтон.

Уый, уыцы монц ын нæ лæвæрдта удæнцой. Уый йæ дзурын кодта Адæймаджы ном бæрзонд сисыныл («Адæймаг»), Сæрибары хæстонтыл («Сæрибары хæстонтæ»), удæфхæрæг бартыл («Стай зоопарчы»), Ирыстон æмæ дунейы сæрхъызойтыл («Сау æхсæв», «Лумумба Патрисы амæлæтыл»), нæ диссаджы æрдзыл («Изæр Дзаугомы»), стыр уарзтыл («Ды фæцæй цыдтæ рухскалгæ уынджы») æмæ бирæ-бирæ æндæр фарстытыл.
Гиуæрги тынг сæрыстыр уыдис нæ фыдæлты кады хъуыддæгтæй. Истори йæм кæд мигъæй асæст тыгъд быдыр каст æмæ дзы кæд «æваст цыма æрвферттывды фат асаст», уыйау айсæфы Иры фæд; нæ рагфыдæлы кæд хъуына чингуытæм не ‘вдæлд, «Æдзух йæ къухы кард æлвæстæй дардта, Фыдохы-иу йæ сау туджы куы сæвдылд, Йæ фыртмæ-иу æй уæд фæдзæхстæй радта… Уыд сабийæн йæ нывæрзæн дæр хъама», - уæддæр Бестау-романтик, кæйдæртау, йæ фыдæлты не ‘лгъиты, стыр бынтæ мын цæмæннæ ныууагътат, зæгъгæ. Разы у хъысмæты уыцы æгъатыр, фæлæ сæрыстыр гаккæй. Йæ фæдоны уымæн фæдзæхсы:
Макæйы раз макуы у къæмдзæстыг,
Макуы дæр мæм уайдзæфгæнгæ скæс:
Уадзын дын, мæ хорз фæдон, мæ фæстæ -
Кады ном зынаргъдæр бынæн æз.

Ме ‘взагæн æрвæрттывдау йæ фæдтæ
Ауагътой историйы сæхи.
Скиф уыдтæн, алан æмæ нывæндтæ
Никуы кодтон арвæн дæр мæхи!
Гиуæрги тынг хорз зыдта, мах кæй кады ном хæссæм, уыдонæн дæлсыджыт баззад сæ ном къæйтыл, фæлæ нæ кæй агуры йæхи ‘мсæр бындар, йæ фæдонмæ домыны, фæдзæхсты хуызы фæндвидарæй уый тыххæй дзуры, цæмæй æппынæдзух йæ зæрдыл дара: «Ис дæуæн ныммæлыны бар, нæй дын Цауд æмæ сæркъул уæвыны бар!» Цауд æмæ сæркъул уæвыныл чи сразы вæййы, уыдонæн рухс фидæн нæй. Къæппæджы бахауæг карз стай сырддоны уый тыххæй лæууы хаудæй, цыма «йæ бур быдыргъ у ‘мпылдæй. Уæнгтæ - уагъд, æндон цæстытæ - хуыст, - Сырд, бызгъуырау, фæскъæсæр тымбылтæ» «Æмæ йын йæ бырынчъы тъыссы Горæттаг тæппуд саби къæцæлтæ».
Цæмæй уыдæттæ ма ‘рцæуой йæ фæдоныл, цæмæй къулбæрзæйæ макуы лæууа, искæмæн лæггадгæнæг макуы уа, уымæн æй фæдзæхсы карзæй, кæй йын нæй цауд æмæ сæркъул уæвыны бар!
Гиуæргийæн æппынæдзух йæ уды цы æнæмсæр тох цыдис æвæджиаг æмæ цауды, бон æмæ ‘хсæвы, урс æмæ сауы ‘хсæн, уыцы контрасттæ йæ поэзимæ цыдысты уырдыгæй, уыцы хъуыдыйæ æмæ сæ алы хатт дæр уæлахиз кодта рæстаг, рухсхæссæг бæллиц, автор-иу æй резюмейы хуызы кæд нæ дзырдта, уæддæр. Чиныгкæсæг æй фæахсы йæ зæрдæйы хъустæй. Авторы та-иу уыцы стæм, бæллиццаг архитектоникон амал, стæй æндæр бирæ поэтикон амæлттæ æркодтой дзæвгар чысыл шедевртæ: «Æхсæрæг», «Дурсаби», «Фыдуынд чызг», «Дæлæ хъæддаг цъиу», «Уалдзæг», «Ды нæ зоныс, ды нæ хатыс ницы» æмæ æндæртæ сфæлдисынмæ æмæ дын цыфæнды ма уæд рæстæг, уæддæр дæ домынц, цæмæй сæ фæлхатт кæнай:
Дæлæ хъæддаг цъиу уазалы басыд,
Зилы цæдты хæлцагур, дзыназы.
Цыма тары дыдзырухс цырæгътæ, -
Доны ризынц йæ чысыл сырх къæхтæ.

Æрдз, цæмæн кæныс хъулон ми ахæм:
Ды куы схай кодтай хъаны цард махæн,
Уæд æнæбон, тæригъæддаг маргъæн
Цард куыд радтай уыргæфтауæн уаргъæн?

Æз мæ уды дуар байтыгътон цъиуæн, -
Æмæ байдзаг йæ пæр-пæр, йæ уастæй,
Æмæ йе ‘нкъард, зæрдæхалæн ниуын
Айстон мемæ фæндаггаджы мастæн.

Поэт Ирыстоны цинæн дæр æмæ мастæн дæр йæ уды дуар тыгъдæй кæй дардта, йемæ сæ фæндаггагæн кæй иста, уымæн ын æнтыст йæ зæрдæйы рæбын æвæрд зæгъинæгтæ рухсмæ хæссын.
Йæ романтикон æнæрхъæц уд Дзауы комы дзæнæтон уындæй куыд байрад, цыма йæ «цæсты раз арвы дуар багоми» æмæ йæ зæрæхсид кæлæнтау» куыд фæлывта, уыцы нывтæ кæсын æцæг диссаг у. Æцæг нал зыдта, цы акæна цинæй. Цыма, «Арвмæ стæхынц пæррæстбазыр къудзитæ Æмæ мигъты цур абадынц хинæй». Уымæн баризы поэты æнæрхъæц зæрдæ Чиныгкæсæджы дæр баризын кæны царциаты диссæгтæй, æрвон нывтæй:
Цыма уары сыгъзæрин бæзджын къæвда
Æмæ хæхтæ æрвгъуыз пилон уадзынц,
Мæн цыдæр тых ыстъалытæм сыскъæфта,
Æмæ райхъал мæ зæрдæйы уадындз.

Йæ зæрдæйы цы уадындз райхъал, уый фæрцы зары, «хохдзау рогвад уырыссаг чызджытау», къæйтыл бæгъæввадæй чи хилынц, уыцы бæрзытыл дæр; «рæгътæм тыхæй-фыдæй, тасгæ-уасгæ» цы зæдæнгæс нæзытæ схызтысты, уыдоныл дæр; дон-дон кæйдæр уæрыччытау цы ‘взистбарц, къæбæлдзыг» уылæнтæ згъорынц, уыдоныл дæр æмæ æмткæй Дзаугомы рæсугъд æрдзыл. Æмдзæвгæйы кæрон цины хъæр уымæн ныккæны: «Ир æрцарди Хуыцауы дæлбазыр!»
Æмæ «…уацмыс мидисæй куыд аив æмæ хъæздыг у, афтæ æнæлаз у йæ кондæй дæр: бæлвырд рифмæ, дырыс ритм, зæлфæлхатæнты хæрзарæх - æнæ иу уæлдайæ, - сæ алы хуызтæ… Дисыл нæ æфтауы æрдз æмæ адæймаджы мидбастдзинад, уымæй райгуыргæ музыкæ, хъæздыг метафорон фæлгонцад…» (Мамиаты Изетæ, Бежаты Фаризæ. Ирон литературæ 11 къ. Дзæуджыхъæу, 2005. 401 ф.) - адæймаджы зæрдæ уый тыххæй скъæфы йæхимæ, чиныгкæсæджы бон уый тыххæй нал вæййы, цæмæй дзы атона йæхи.
Бестау «Изæр Дзаугомы»-йæ дарддæр пезажон æмдзæвгæ куынæ сфæлдыстаид, уæддæр йæ диссаджы архитектурон арæзты ахæм алæмæтон архитектоникон кæлæнтæ ис, йæ райхъалгонд уадындз ахæм удæгас, нæртон æвзагæй зæлланг кæны æмæ иунæг уыцы уацмысы фæрцы тынг барджынæй æрлæууыдаид ирон хуыздæр пейзажист-поэтты æмрæнхъ.
Диссаг уыдис Бестау - йæ къух цæмæ фæнды фæкодтаид, йе стыр курдиаты фæрцы-иу æй афтæ рарттивын кодта æмæ сæм адæймаджы цæст кæсынæй не ‘фсæды, фæсвæд фæуадзын сæ адæймаджы зæрдæ никæй тæры. Æмæ уыдæттæ тынг бирæ цæуылдæрты дзурæг сты. Иууыл тынгдæр та - æрвон комулæфт ыл кæй ныдзæвд, ууыл.
Стыр курдиаты хицау кæй уыдис Бестауты Гиуæрги, уый тыххæй йын бантыст ирон интимон поэзийы рæбинаг суæвын. Йæ зæрдæйы арфæй, дзæм-дзæмы удæгасгæнæг суадонау, цы стыр æмæ рæсугъд, цы уаз æмæ æгæрон уарзт тагъдис, уымæн Гиуæргийы размæ бынат нæма уыд нæ литературæйы. Уый алæмæтон уарзтыл, сылыстæджы рæсугъддзинадыл цы зæрдæйы арфæй цæуæг дзырдтæй зарыд, куыд фæлгонцонæй йæ равдыста, цы эмоцион тых дзы бавæрдта, цахæм зæлтæ æмæ йæ рифмæтæй снывæста, уыдон зæххон дзырдтæй æнцон снывæндæн не сты, стæй сæ ранывæндын алкæй къухы нæ бафтдзæнис. Уымæн дæр сæрмагонд курдиат хъæуы. Чи зоны, Хуыцауы радтгæ курдиат. Сæ фæлдисын Бестауы къухы афтæ æфтыд, цыма сæм адæймаджы арм нæ хæццæ кодта:
Ды фæцæйцыдтæ рухскалгæ уынджы,
Уынг уæлион дзæнæтау ысуындджын.
Дуне фестадис кувæндон, аргъуан,
Ды - йæ бæстастæу судзгæ цырагъау.


Æмæ - йемыдзаг уарзты цæхæрæй -
Кодта ‘хцон дыз-дыз д‘ алфæмблай уæлдæф.
Æмæ, раст цыма аргъуаны, фыны -
Зæхх ныгъуылдтытæ кодта дæ быны.

Гиуæрги цыдæриддæр арæзта, цыдæриддæр фæлдыста, уыдон хуымæтæджы нæ уыдысты. Удæй æнкъардта, зонды цæстæй уыдта царды хъулæттæ дæр, аивады кæлæнтæ дæр, уарзты уылæнтæ, æрсдонау, гуылфгæнгæ цыдысты йе ‘нкъараг зæрдæйы дадзинты. Йæ сагъæстæ, йæ бæллицтæ йæ поэзийау бæрæгæй зынынц йæ литературон-критикон æмæ публицистикон уацты. Бестау аивады алы æмбæхст фæзилæн дæр куыд бæлвырд æмæ æргомæй уыдта, уый алы поэт нæ, фæлæ цыфæнды фæлтæрд литературæиртасæг дæр зынæй рахатдзæнис. Æппæт уыдæттæ фадат лæвæрдтой, сæрыстыр кæмæй уæм, ахæм литературæ фæлдисынæн.
Мах арæх куы фæдзурæм, Бестауты Гиуæрги, зæгъгæ, Шота Руставелийы «Стайыцармдарæг» æмæ Æгъуызаты Иуанейы «Алгъуызы кадæг» ирон æвзагмæ æрдхæрæны тæлмац уымæн ракодта, оригиналы æвзаг тынг хорз кæй зыдта. Уый дæр дзы ис. Фæлæ сæйраг уый нæу. Бестауты Гиуæрги «Стайыцармдарæг» æмæ «Алгъуызы кадæг» ирон æвзагыл афтæ диссаджы хуызы уымæн сдзурын кодта, уæларвон комы тæф ыл кæй ныдзæвд. Сæ алы сусæг æвæрæн дæр сын кæсæнмæ кæсæгау кæй уыдта. Æмæ не сфæлдисæджы цæст уый алкæмæн нæ бауарзы, Бестауты Гиуæргийæн æй радта рæдаузæрдæйæ.
Гъемæ, табу - Хуыцауæн!
ХЪАЗИТЫ Мелитон