Nog adres

ХЪÆУУОН АХУЫРГÆНÆГ

SDC12230.JPG
Царды сæмбæлæм ахæм адæймæгтыл, кæцытæ цыфæнды стыр пайда ма æрхæссой æхсæнадæн æмæ сæ радтæг адæмæн, уæддæр сæхи размæ никуы фестауынц, алыхатт дæр аззайынц аууоны сæ фырæфсæрмдзæстыг æмæ хуымæтæгдзинады аххосæй. Айрох вæййынц æмбæлон органтæй дæр, цæмæй сын сæ архайдæн æмбæлон аргъ скæной. Абон уын æз цы сылгоймаджы кой ракæнынмæ хъавын, уый дæр раст ахæм адæймæгты категоримæ хауы, у хæрзæгъдау æмæ хæрзхуымæтæг. Æрвылрайсом дæр Исахъы уынджы хуыйæн фабрикæйы районæй автовокзалы рдæм йæ куыстмæ фæцæйтындзы асæй рæстæмбис зæрдæмæдзæугæ сылгоймаг. Уый уын æз Хелцуайы астæуккаг скъолайы ахуыргæнæг Галинæ Ильяйы чызджы кой кæнын.
Галуанты Галинæ Ильяйы чызг райгуырд Дзауы районы Мугуты хъæуы, йæ сабибонтæ дæр ацы хъæуы арвыста. Скъоламæ цæуынхъом куы фæцис, уæд нырма ахуыр кодта Хуыцъейы уæды астазон скъолайы æмæ уый фæстæ та Дзауы астæуккаг скъолайы адарддæр кодта йæ ахуыр. Скъола хорз нысæнттыл бакæсыны фæстæ ахуыр кæнынмæ бацыд Тыбылты Алыксандры номыл Хуссар Ирыстоны паддзахадон педагогон институтмæ физикон-математикон факультетмæ. Куыд скъолайы, афтæ ам дæр уыд цæвиттойнаг куыд йæ уагахаст, афтæ йæ ахуырæй дæр. Институты ахуыргæнæгæйæ Галуанты чызг йæ амонд ссардта, йæ цард баиу кодта Дзауы астуæккаг скъолайы параллелон къласы кæимæ ахуыр кодта, уыцы лæппу Дзауы районы Моргойы хъæуккаг Джиоты Павелимæ. Фæзынд сын кæстæртæ дæр, фæлæ уымæ æнæкæсгæйæ Галинæ институт каст фæцис æнтыстджынæй 1972 азы æмæ йæ уайтагъд кусынмæ арвыстой Цхинвалы районы Отъреуы хъæуы астазон скъоламæ райдиан кълæсты ахуыргæнæгæй. Ам иу аз бакусыны фæстæ та йæ арвыстой Громы астæуккаг скъоламæ математикæ æмæ физикæйы ахуыргæнæгæй.

Ацы скъолайы та бакуыста аст азы. 1982 азы та райдыдта кусын Арцеуы астæуккаг скъолайы математикæйы ахуыргæнæгæй æмæ дзы фæкуыста суанг 2008 азы онг, цалынмæ гуырдзиаг фашисттæ ирон адæмы ныхмæ æцæг стыр хæст нæ расидтысты, уæдмæ. Кæй зæгъын æй хъæуы, Арцеумæ цæуын уæдмæ дæр тынг тæссаг уыд æмæ уæд та ссис тынг проблемон, фæндæгтыл цæуын æдас кæй нæ уыд, уымæ гæсгæ Галинæ сфæнд кодта йæ куыст ныууадзын, фæлæ ацы хъуыддаг саразын йе бон не сси, йæ професси тынг кæй уарзы уымæ гæсгæ нæ бафæрæзта æнæ йæ уарзон куыстæй. Æмæ та кусын райдыдта Хелцуайы астæуккаг скъолайы, цыран йæ зонындзинæдтæ æнæвгъау амоны абоны онг дæр хъæууон сывæллæттæн. Иу бакастæй афтæ зыны, ома, ахæм диссагæй цы сарæзта æмæ дзы æппæлæм, фæлæ ма йыл лæмбынæг ахъуыды кæнæм 40 азы бæрц æппынæдзух, фæнды къæвда, фæнды мит æмæ фæнды фыруазал рæстæджыты дæр Галинæ хъуыды дæр никуы акодта йæ куыст горæтмæ раивыныл, кæд ын гæнæнтæ уыд, уæддæр. Зындгонд ахуыргæнæг, Цхинвалы 3-æм астæуккаг скъолайы раздæры директор Бететы Хъазбег дæр ын иу æмæ дыууæ хатты нæ загъта, зæгъгæ, рацу мах скъоламæ кусынмæ, фæлæ та-иу Галуанты чызджы цæстытыл ауадысты, хъæуы афтæ тынг цы сывæллæттыл сахуыр æмæ афтæ тынг кæй бауарзта, уыцы ахуыргæнинæгтæ. Стæм ахуыргæнджытæн ссис сæ бон уал азы дæргъы горæтæй хъæумæ кусынмæ цæуын. Фæлæ Галинæ зындзинæдтæй никуы фæтарст. Ахæм хъомылад ын радтой йæ фыд - Стыр Фыдыбæстæйон хæсты ветеран Галуанты Илья æмæ йæ мад Дзабиты Маруса (ныртæккæ дзæнæттæгтæ). Куыстуарзаг ныййарджытæ сæ дыууæ лæппу æмæ сæ иунæг чызджы хæрз чысылæй фæцахуыр кодтой фæллой кæныныл. Галинæ раджы бауарзта ахуыргæнæджы дæсныйад, йæхæдæг куыд фæдзуры, уымæ гæсгæ йын скъолайы йæхицæн ахæм хорз ахуыргæнджытæ уыд æмæ йын афтæ тынг бауарзын кодтой ахуыргæнæджы дæсныйад æмæ æндæр професси райсыныл хъуыды дæр никуы акодта. Галуанты Галинæйæн тынг кад кæнынц, уал азы дæргъы скъолайы кæимæ фæкуыста, уыдон дæр. Мæнæ дзы цы дзуры Арцеуы астæуккаг скъолайы директор Дудайты Мзия: «Галинæ у куыд тынг хорз адæймаг, афтæ тынг хорз ахуыргæнæг дæр. Йæ куыстмæ йын фау никуы ничи æрхаста, афтæ цæсгомджынæй лæггад кæны рæзгæ фæлтæрæн. Хъæуы цæрджытæ дæр æй афтæ уарзынц æмæ йæ фырбуцæн нæхи Гали хонынц. Мæнæн мæхицæн, Арцеуы скъолайы куы ахуыр кодтон, уæд уыд мæ уарзон ахуыргæнæг æмæ уый фæстæ та цалдæр азы иумæ фæкуыстам. Дæ циныл дын фæцин кæндзæн æмæ дын дæ хъыгыл та маст фæкæндзæн. Гæнæн ис æмæ йын дæ сæр йæ уæхсчытыл æрæвæрай æмæ йын дæ сусæг мæстытæ æмæ проблемæты тыххæй лыстæггай фæдзурай æмæ дын цы йæ бон уа, уымæй дын баххуыс кæндзæн. Коллектив кодта алыхатт дæр æнгом». Йæ иннæ æмкусæг Хуыбылты Лейлæ та дзы афтæ загъта: «Галинæйæ хуыздæр адæймагæн скæнæн нæй гæнæн. Уый махæй уал азы дæргъы никуы никæйы хъыджы бацыд. Цæмæ фæнды йæм ма баулæф, уайтагъд дæ фарсмæ æрбалæудзæнис».
Галинæйæн ис хорз бинонтæ, йе мкъай Павелимæ сын ис дыууæ фырты æмæ æртæ хъæбулы хъæбул. Хистæр фырт Юра куыста хъалонтæ исæн управленийы, ныртæккæ та кусы Дзадтиаты Анисимы нæлгоймæгты хоры, зарынмæ у тынг рæвдз, йæ фыд Павелимæ-иу сыхбæсты цины фынгты рæстæджы иумæ куы базарыдысты, уæд-иу сæм адæм æркастысты, афтæ тынг рæхсынц зарынмæ дæр æмæ баллайкæйыл цæгъдынмæ дæр. Сæ фырт Юра æмæ сæ чындз Гуыбеты Тамарæйæн ис дыууæ сывæллоны, чызг æмæ лæппу. Лæппу Джиоты Стасикы нæ горæты фæсивæд, æвæццæгæн, иууылдæр зонынц, уый тынг рæхсы нырыккон кæфтытæм, у брэйк-дансæй бирæ фæсивæдон конкурсты уæлахиздзау. Ныртæккæ ахуыр кæны ХИПУ-йы историон факультеты æмæ уыцыиу рæстæджы нырыккон кæфтытæ амоны нæ горæты сывæллæттæн. Сæ кæсæтр фырт Леонид та бирæ азты дæргъы кусы нæ республикæйы Мидхъуыддæгты органты, активон хайад иста гуырдзиаг-ирон ныхмæлæуды рæстæджы. Æндыгъд рæстæджыты алыхатт дæр уыд иууыл карздæр бынæтты æмæ афтæмæй тох кодта гуырдзиаг лæгсырдты ныхмæ. Ныртæккæ та кусы горæт Къуайсайы мидхъуыддæгты управленийы хистæрæй. Леонид æмæ йе мкъай Сагкаты Ернайæн та ис иу фырт. Йæ цардæмбал Павел кусы Цхинвалы районы райфойы ревизорæй, у йæ дæсныйады иттæг хорз специалист.
Галинæ бирæ хæттыты æрцыд хорзæхджын кады грамотæтæй, у куысты ветеран. Куы йæ афарстон, зæгъын, дæ грамотæтæ мын куы фенын кæнис, уæд уайтагъд йæ цæсгомы хуыз ферхæндæг æмæ мын афтæ радзырдта: «2008 азы августы хæсты мæ бинонтæ иууылдæр уыдысты ам, Цхинвалы æмæ уыдыстæм ныккæнды, мæ хистæр фырт Юра Октябры уынджы кæрон корпусы цæры, фæлæ уыдон дæр махмæ ссыдысты. 9 августы æхсæвы 12 сахатмæ æввахс нæм цыдæр лæппутæ фæмидæг сты æмæ загътой, зæгъгæ, тагъддæр воказалмæ, цæрджыты эвакуаци кæндзысты. Мæ чындзытæ дæр цыдæриддæр сæм хорзæй уыди, уыцы нымæцы сыгъзæрин æмæ нæ документтæ дæр, уыдон машинæйы бафснайдтой æмæ араст стæм вокзалы рдæм. Фæлæ та уæдмæ æхстытæ фæтынгдæр сты æмæ мах дæр машинæйæ рагæппытæ кодтам æмæ балыгъдыстæм уазæгдонмæ. Æхстытæ куы фæсабырдæр сты, уæд рахызтыстæм, фæлæ нæ машинæ уым нал разынд, чидæр æй адавдта. Иууыл диссагдæр мæм уый фæкаст æмæ цард æмæ мæлæты ‘хсæн тох куы цыди, уыцы рæстæджы дæр къæрныхтæ сæ кæнон нæ ныууагътой. Фæстæдæр машинæ Църуйы хъæуы фæзилæны ссардтам, кæй зæгъын æй хъæуы, афтидæй. Афтæ фесæфтысты нæ мулк æмæ нæ документты фылдæр хай, хорз у æмæ мæ диплом хæдзары баззад. Иууыл тынгдæр дзы мæ документтыл фæрыст мæ зæрдæ. Æвыдæй нæ аирвæзт мæ хистæр фырт Юрайы хæдзар дæр, бахаудта йæм хъомысджын снаряд æмæ йын йæ къул иууылдæр ахаста, фатер цæрынæн нал сбæззыд, цалынмæ йæ капиталонæй сцалцæг кодтой, уæдмæ».
Галинæйæн ма йæ хорзыл дзурæг у, уый дæр, æмæ цалдæр азы æртæхатæнон фатеры фæцардысты æртæ бинонтæй, сæхæдæг æмæ йæ дыууæ фырты æд бинонтæ æмæ сывæллæттæ, цалынмæ хистæр фырт хицæнæй хæдзар нæ балхæдта, уæдмæ. Фæлæ сæ никуы райхъуыст хылы хъæлæба, фæцардысты хъæрмудæй, файнустытæй дæр никуы ницы райхъуыст æвзæрæй. Æз-иу æй куы афарстон, зæгъын, æхсæв улæфгæ та куыд бакæнут, куыд уын фаг кæны бынат, уæд-иу мын Галинæ худгæйæ сдзуапп кодта, «в тесноте, но не в обиде», зæгъгæ. Абоны уæззау царды кæд иуæй-иу æвзонг бинонтæн уавæр ис, цæмæй сæ ныййарджытимæ цæрой, уæддæр алкæмæн йæ бон не свæййы иумиаг цард кæнын æмæ фæцæрынц æххуырст фатерты, ахæмтæ цъус не сты. Фæлæ Галинæ æмæ Павел абоны онг дæр цæрынц сæ кæстæр фырт æмæ уый бинонтимæ. Галинæ ма йæ хъæбулты æдтейæ бацыд йе фсымæры хъæбул Леуаны бæрны дæр. Хъуыддаг уый мидæг ис, æмæ лæппуйæн йæ мад амард аргæ арын æмæ Леуаны ноггуырдæй нырма хъомыл кодтой йæ фыд æмæ йæ фыды мад, фæлæ йе скъолайы рæстæг куы æрцыд, уæд æй Галинæ ракодта йæхимæ æмæ йæ хъæбулы хъомыл фæкодта, бафтыдта йæ царды раст фæндагыл, никуы йæ ницæмæй ахицæн кодта, уый хыгъд ын кодта уæлдай лæггад кодта сидзæр кæй уыд, уымæ гæсгæ. Абон Леуан у нæ университеты арæзтадон факультеты 2-аг курсы студент, нырма дæр цæры Джиотæм, никуыдæм æй ауагътой, зæгъгæ, цалынмæ бинонтæ æркæнай, уæдмæ махимæ цæр æмæ стæй хорз фæндаг дæ хай. Æз уын ацы сидзæр лæппуйы кой уымæн ракодтон æмæ æрмæст уымæн дæр куыд балæггад кодта, уымæй дæр Галуанты Галинæ у кады аккаг. Ноджы ма йæ зæгъон, ныры уæззау царды бирæтæ сæхи хъæбулты хъомыл кæнынмæ дæр зивæг фæкæнынц, иуæй-иу ныййарджытæ æнæмаст ахаст кæй фæдарынц сæ хъæбулты хъомыладмæ, уый фæстиуæгæн сын арæх фæиппæрд вæййынц царды раст фæндагæй æмæ свæййынц фыдгæнджытæ. Галуанты чызг афтæ хъæрмудæй кæй фæцард æмæ цæры йæ чындзытæ æмæ йæ лæджы хиуæттимæ, уый бирæбæрцæй баст у хиуылхæцгæ æмæ барон сылгоймаг кæй у, уыимæ.
Галинæ æмæ йæ цардæмбал сыхæгты ‘хсæн дæр цæрынц хорз, сæ уæлдай хъæлæба сын никуы ничи фехъуыста. Сыхбæсты цинаг кæнæ хъыджы фынг куы вæййы, уæд Галинæмæ арæх бахатынц, зæгъгæ, фынгæн нын кæрдзын скæн æмæ уый дæр никуы базивæг кæны, алыхатт дæр сын сæ къух саразы. Уæдæ ирон сылгоймаг йæ удæй арт цæгъды йæ бинонты фæрныгад æмæ йæ ахуыргæнинæгты хæрзиуæгæн æмæ йын мах цæст дæр бауарздзæн фидар æнæниздзинад æмæ амондджын цард, цæмæй ма ноджы бирæ азты дæргъы цæстуарзонæй фæамона йæ зонындзинæдтæ, афтæ бирæ цы ахуыргæнинæгты уарзы, уыдонæн.
ДЖИОТЫ Екатеринæ