Nog adres

Ахуыр-хъомыладон фарст - æхсæнады сæйрагдзинад

Ахуырад кæддæриддæр æхсæнады ахсы сæрмагонд бынат, уымæн æмæ уый фæрцы цард цæуы размæ, адæймагад кæны зондджынæй-зондджындæр, размæдзыддæр, æнæниздæр. Æмæ кæд абон фидарæй зæгъæн ис, ахуыр бæрзонд æмвæзадмæ схызт; кæд фæзынд алыгъуызон ногдæр æмæ æнахуырдæр ахуыргæнæн программæтæ, ног технологитыл фæлтæрд ахуыргæнджытæ, уæддæр ацы къабазы кусджыты раз ис цæлхдуртæ, скъуыддзагкæнинаг проблемæтæ.
Ахуыргæнинагæн скъолайы æнтыс-тытæ куы уа, ахуыргæнæг-хъомылгæнæг æппæт амæлттæй дæр куы архайа, цæмæй алы хъуыддагмæ дæр æвзыгъд, æнæзивæг, фердæхтджын гоймаг схъомыл кæна; цæмæй уыцы гоймаг хæд-хъом уа, йæ ныфс хæсса цыфæнды фарст дæр сæрибарæй аскъуыддзаг кæнынмæ, уæд стæй ахæм адæймаг фи-дæны царды уыдзæн размæдзыд, фæлтæрд æмæ æнтыстджын. Уый у царды хæрзиуæг, адæймаджы стыр амонд.

Фæлæ уыцы хæрзиуæгон хъуыддагмæ бахизыны сæраппонд сабиимæ хъæуы кусын хæрзчысылæй: нырма ныййарджытæ, стæй сабидоны хъомыл-гæнджытæ æмæ скъолайы та ахуыргæнджытæ. Стыр бæрнон æмæ вазыгджын хъуыддаг у сывæллонимæ кусын, уæлдайдæр та проблемон куы уа, уæд. Арæх вæййы афтæ, æмæ сабийæн сабидоны, ахуырдзауæн та скъолайы тынг зын æмбарæн æмæ бахъуыды кæнæн вæййынц, ахуыргæнæг цы амоны, цы фыссы, æппæт уыдæттæ. Уый бирæ рæстæг бахардз кæны йæ хæдзарон хæслæвæрдтыл, йæ бон куыд у, афтæ фæцахуыр кæны, фæлæ уæддæр йæ фæстиуæг бынтон гъæдджын нæ вæййы, алцы хорз нæ бамбары, кæд æй тынг фæнды ахуыр кæнын, уæддæр. Ахæмыл арæх фæхудынц йе 'мгæртæ, йе 'мкъласонтæ дæр, дзуапп кæныны рæстæджы йæ фæмæстæй марынц. Ам ахуыргæнæг хъуамæ цырд фæлæууа æмæ сын æвæстиатæй сæ ных бакъуыра, бауайдзæф сын кæна. Уыимæ иумæ, дæлдзиныджы амæттаг цы сывæллон свæййы, уымæй та æппæлгæ хъуамæ ракæна, зæгъгæ, абон кæд хорз цæттæ нæ уыдтæ, уæддæр мæн фида-рæй уырны, иннæ хатт иттæг хорз цæт-тæйæ кæй æрбацæудзынæ. Уыцы фæлмæн ахаст æмæ ныфсдæттæн ныхæстæ скъоладзауæн сты æвдадзы хосау æмæ куыдфæндыйæ дæр бацархайдзæн, цæмæй урокмæ цæттæйæ бацæуа.
Æндæр хъуыддаг у, алы уавæртæ дæр цы сывæллонæн вæййы, хъуагдзинад, истæмæй цухдзинадæн зонгæ дæр чи ницы кæны, фæлæ ахуыры процесс стыр зын хъуыддаг, æгæрон хъизæмар кæмæн æвзарын кæны. Цасфæнды ма бада йæ чингуытыл, цасфæнды ма ахуыр кæна йæ æмдзæвгæ, уæддæр æй никуыд бахъуыды кæндзæн, йæ сæры дзы ницы бацæудзæн. Стæй ма йын алыгъуызон здыхст гаджеттæ куы уа, уæд уый чингуытæ кæм хъæуынц? Ахæм ситуацийы ахуыргæнæгæн йæ бон уадиссаг ницы вæййы саразын, баххуыс ын кæнын. Ам та хъуамæ ныййарæг спайда кæна рæстæгæй æмæ ахуыргæнæгимæ иумæ ссарой ацы ситуацийæ рахизыны хуыздæр фæрæз, бамбарын кæной сывæллонæн, ахуыр æнæ-мæнг хъуыддаг кæй у, ахуыргæндтæн стыр кад æмæ цыт кæй ис, æнæахуыр адæймаг та цыфæнды хъæздыг æмæ рæсугъдæй дæр царды размæ, адæмы рæгъы кæй нæ ацæудзæн.
Абоны царды социалон æмæ политикон дуг стыр тагъдадæй лидзы размæ, æмæ уый та бынтон æппæрццагæй æн-давы рæзгæ фæлтæры миддунейы скондыл. Алырдыгæй ног æмæ ног информаци, бирæ алыгъуызон хабæрттæ, æвир-хъау цаутæ - æппæт адæттимæ фæдзуры æрыгæтты зæрдæ, фæмæт кæнынц сæхимид дунейы æрцæугæ трагедитыл æмæ сыл æвзæрырдæм æндавы, ахуырмæ сæ хъус нал фæдарынц. Æз бирæ ныййарджыты катай æмбарын ацы хъуыддаджы тыххæй: «Мæ лæппу мæ арæх афæрсы, Сирийы хæст махмæ не 'рхæццæ уыдзæн? Æмæ уæд мах та кæдæм алидздзыстæм», кæнæ «Мæ чызг мын афтæ, Европæмæ цы лигъ-дæттæ лидзынц, уыдонæй искæйты æркæнæм æмæ нын хъæуы цы хæдзар ис, уый сын раттæм». Уыдæттæ сты стыр хъуыдыйаг æмæ сыл хъæуы лæмбынæг бакусын.
Нырыккон царды ма проблемон у, рæзгæ фæлтæрæн сæ бон кæй нæу, социалон нысаниуæг кæмæн ис, уыцы хуымæтæг хæстæ æххæст кæнын; ныллæг æмвæзадыл ис активон æм-бæстагон позицийы райрæзт æмæ патриотикон зондахаст; нацийы иумæйаг æргъадтæн аргъ кæныны фарстытæ дæр хатт аззайынц æнæхъусдардæй. Уыдон та æхсæнадæн йæ фидар бындур сты, нацийы хъæздыгдзинæдтæ. Саби йæ сабибонтæй хъуамæ базона, цы у Райгуырæн бæстæ, цæмæн æй хъæуы уарзын, зонын ын йæ истори. Хъуамæ иттæг хорз дзура æмæ зона ма-дæлон æвзаг, йæ нацийы литературæ, фысджыты, поэтты уацмыстæ, аивады минæвæртты. Уыдæттыл хъуамæ бацархайой, цы хистæртæ ис йæ алыварс, уыдон: ныййарджытæ, хъомылгæнджытæ, ахуыргæнджытæ. Уыцы хъуыддагæн стыр ахадындзинад ис рæзгæ гоймаджы дарддæры царды, æмткæй йæ уæвынады.
Стыр проблемæ ма у ныртæккæ, хъыгагæн, бирæ адæмы 'хсæн дæр рæзгæ гоймаг иунæгæй арæх кæй аззайы. Социалон бастдзинæдтæ, компьютерон хъæзтытæ, интернет-къордтæ æмæ æмæхсæнадтæ сты æрмæстдæр виртуалон дунейы хæрзиуджытæ. Сывæллон реалон царды хæрзчысыл зындзинад куы æййафы, кæнæ æнæрастдзинады æвдисæн куы свæййы, уæд «бамбæх-сы» виртуалон дунейы æрфæнты, бахизы æмæ сабырад, авторитет уым ссары. Уый та тынг тæссаг у, æцæгæйдæр, сывæллон иунæгæй куы аззайа. Уыцы рæзгæ гоймагæн виртуалон дунейы бантысы йæ зонындзинæдтæ равдисын, райхалын йæ гæнæнтæ, фæлæ уый у иувæрсыг райрæзт гæнæн ис, æмæ фæстæдæр иунæгæй баззайа йæхи къуындæг миддунейы æмæ куыд гой маг, афтæ æхсæнады йæхи мауал ссара.
Кардзыд адæм æй иттæг хорз зонынц, алкæйы дæр, уæлдайдæр та сабийы, сæрмагонд хъусдард кæй хъæуы. Сывæллоны кæддæриддæр фæнды, цæмæй йæм лæмбынæг байхъусой, бамбарой йæ, лæмбынæг ын æрдзурой, зын цардуагон ситуацийы йæхи куыд хъуамæ дара. Нæ сабитæ нæ амондджын сомбон сты æмæ йæ хъуамæ æнкъарой, æгæрон уарзт сæ кæй кæнæм, хорз сæ кæй æмбарæм; семæ хъуамæ арæх ныхас кæнæм, «уынæм» сæ. Уыцы фæлмæн ахастимæ хъуамæ æмдзу кæна стыр бæрндзинад дæр. Сабибонтæй фæстæмæ рæзгæ гоймаг хъуамæ зона, цы «ис» æмæ цы «нæй» гæнæн, æппæт уыдæттæ. Уый йын хъуамæ уа фидар фæткæвæрд йæ цардвæндагыл.
Алцыдæр хæдзарæй цæуы, - дзырдтой-иу нæ фыдæлтæ. Ацы хæрзчысыл, фæлæ мидисджын æмæ зондамонæн, дардыл хъуыды фехъусæм абон дæр, кæд бирæтæ йæ ныхмæ сты, уæддæр. Йæ ныхмæ та уымæн сты, æмæ сæм афтæ кæсы, цыма сабидон æмæ скъола хæсджын сты, цæмæй сын сæ хъæбулы сахуыр кæной, схъомыл æй кæной, хорз, номдзыд гуырд дзы куыд рауайа. Ахæм ныййарджытæ та хъомылад æмæ ахуыры фарстытæн æппындæр ницы æм-барынц.
Саби цы хæдзары, цы бинонты 'хсæн банкъары бинонты уарзондзинад æмæ фæлмæн, зæрдæбын ахаст, чи йын базонын кæны царды рæсугъддзинæдтæ, уыдонæн стыр цардуагон нысаниуæг ис. Йæ ныййарджытæ йæ цы зондахастыл схъомыл кæнынц, йæ алыварс уæвæг адæм æм цы цæстæнгасæй ракæсынц, цы хæрзиуæгон хъуыддæгтыл фæцайдагъ вæййы йæ фыццаг къахдзæфтимæ, уыцы бирæнымæц хиæдтæй стæй амад æрцæуы йæ царды фидар мæсыг. Ныййарæгæй æфсæрмы, хистæртæн кад кæнын чи зоны, мады стыр фыдæбонæн аккаг аргъ чи скæнынц æмæ зæрыбонмæ дæр йæ фарсмæ чи вæййынц, ахæмтæн стæй сæ цот дæр фидар æгъдæуттыл хæст вæййынц. Царды алы хъуыддаг дæр нысанмæздæхтæй, раст фæаразынц, цæмæй сæ уа адæмы хор-зæх, цæмæй фыдæлты удварн сæфын ма бауадзой, ирон фарн та сæ бинонтæн царды сæйраг нысан цы уа.
Æрмæстдæр уæд цыфæнды ныхдуртæ дæр æвæстиатæй иуварсгонд цæудзысты æхсæнады амондджын фидæны тыххæй.
ЦГЪОЙТЫ А.