Nog adres

Сгуыхт дохтыр

Æвзонг адæймаджы раз фæлæууы ахсджиаг хæс - йæ фидæны професси равзарын. Ис тынг бирæ хъæуæг професситæ æмæ уыдоны 'хсæн æвзонг адæймаг равзары уыцы иунæг професси, кæцы йæ зæрдæмæ вæййы иууыл æввахсдæр æмæ цæттæ вæййы уыцы дæсныйадæн йæ цард снывонд кæнынмæ.
Кæцыфæнды æхсæнады дæр дохтыры професси у уæлдай ахсджиагдæр æмæ кадджындæр дæсныйад. Фæзæгъынц, зæгъгæ, дохтыр професси нæу, фæлæ - царды æгъдау. Рагон Грецийы зынгæ философ Сократ дзырдта, зæгъгæ, дунейы æртæ профессийы сты хуыцауæй ратгæ професситæ. Сократы хъуыдымæ гæсгæ, тæр-хонгæнæг, ахуыргæнæг æмæ дохтырæн вæййы Стыр Хуыцауæй ратгæ курдиат. Кæд æмæ хуымæ-тæджы адæймаджы кæддæрты бахъæуы адæймаджы цард аирвæзын кæнын, уæд ын фæкад кæнынц куыд хъайтар, афтæ, фæфыс-сынц ыл газетты. Дохтырæн та адæймаджы цард ирвæзын кæнын у йе 'рвылбонон уæззау куыст. Иннæ ахæм дунейы нæй æндæр ахæм дæсныйад, кæцы домы ахæм стыр бæрндзинад, уымæн æмæ дохтыры рæдыды аргъ у адæймаджы цард. Уымæ гæсгæ, цæмæй дохтыр суай, уый тыххæй фæхъæуы бирæ тыхтæ бахардз кæнын, иудадзыг хъæуы ахуыр кæнын, æгæрыстæмæй суанг пенсийы ацæуыны онг дæр. Банысан кæнын хъæуы уый дæр, æмæ æцæг дохтырæн фаг нæу æрмæст медицинæ хорз сахуыр кæнын. Дохтыр хъуамæ æмбара адæмы раз йæ хæстæ, хос сын кæна дзыхы ныхасæй дæр. Рынчыны фæхъæуы ахæм дохтыр, йæ сусæгдзинæдтæ кæмæн раргом кæна æмæ кæуыл баууæнда.

Мæ абоны уацы хъайтар 1972 азы Гиппократы ардбахæрд куы райста, уæдæй абонмæ, ныр 44 азы дæргъы цæсгомджынæй лæггад кæны йæ рынчынтæн. 44 азы та 44 боны куынæ сты, мыййаг. Уал азы дæргъы йæ зæрдыл дары, йæ архайдтытыл адæймаджы цард баст кæй у, уыцы ахсджиаг фæдзæхст.
Харебаты Заирæ Димитры чызг райгуырд горæт Цхинвалы интеллигентон бинонты 'хсæн. Йæ фыд Димитр Ирыстоны у зынгæ адæймаг. Уый бирæ азты дæргъы фæкуыста ахуырады къабазы, йæ мад Дзадтиаты Фатимæ дæр уыд ахуыргæнæг, бирæ азты дæргъы фæкуыста нæ горæты 2-æм астæуккаг скъолайы райдиан кълæсты ахуыргæнæгæй. Рæзгæ фæлтæры хъомылгæнджытæн Стыр Хуыцауы цæст бауарзта æртæ сывæллоны - дыууæ чызджы æмæ иу лæппу. Æгъдауджын ныййарджытæ сæ цоты дæр бафтыдтой царды раст фæндагыл. Æртæ дæр фесты уæлдæр ахуыргæнæндæттæ. Æцæг сæ хъæбултæй дыууæйæ а-дунейæ ахицæн сты цæрынхъуæгтæй.
Заирæ хæрзчысылæй бауарзта дохтыры дæсныйад. Йæ нанамæ-иу ын фадыгон дохтыр куы æрбацыд, уæд-иу чысыл чызг йæ цурæй нал ацыд, йæ хъус-иу дардта дохтыры алы фезмæлдмæ дæр. Æгæрыстæмæй, туджы æлхъывдад барын дæр хæрзчысылæй сахуыр æмæ-иу «чысыл дохтыр» арæх абарста йæ нанайы туджы æлхъывдад, бадардта-иу ын йæ хостæ дæр. Кæй зæгъын æй хъæуы, Заирæйы фæндыл уæлдай ницыуал загътой йæ ныййарджытæ дæр, æхсызгон дæр ма сын уыд, сæ чызг дохтыры дæсныйад кæй равзæрста, уый. 1966 азы Цхинвалы 2-æм астæуккаг скъола сыгъзæрин майданыл каст куы фæци, уæд æнтыстджынæй фæлварæнтæ радта Цæгат Ирыстоны паддзахадон медицинон институтмæ. Ацы уагдоны дæр нымад цыд иттæг хорз студенткæйыл, æдзух хайад иста институты æхсæнадон царды дæр. Институт каст фæци 1972 азы æмæ уæдæй фæстæмæ дохтыры урс халат йæ уæлæйæ нал раласта æмæ ныр 44 азы дæргъы ауды цæрджыты æнæниздзинадыл.
Харебаты Заирæ медицинон институт каст куы фæци, уæд йæ цард баиу кодта нæ горæты цæрæг Колыты Владимиримæ. Уый дæр уыд дохтыр, куыста Боржомы горæты поликлиникæйы сæйраг дохтырæй æмæ Заирæйы дæр бахъуыд уырдæм ацæуын. 1972 азæй 1979 азмæ куыста Боржомы горæтон поликлиникæйы дохтыр-терапевтæй. 1979 азы фæстæмæ æрыздæхт Цхинвалмæ æмæ кусын райдыдта соматикон рынчындоны неврологон хайады дохтырæй. Уым иу аз бакусыны фæстæ 1980 азы кусын райдыдта нæ горæты поликлиникæйы неврологæй æмæ абоны онг дæр, ныр 36 азы цæсгомджынæй кусы ацы бынаты. Уал азы дæргъы Заирæ цал рынчыны басгæрста, цал рынчынæн схос кодта, уыдон зын банымайæн сты, уымæн æмæ сæ нымæц ахызт дæсгай минтæй. Рынчынтæм лæмбынæг хъусдард кæй здахы, аудгæ ахаст сæм кæй дары, уымæ гæсгæ йæ уарзынц æмæ йын кад кæнынц уыдон дæр. Уый æрмæст хостæй нæ хос кæны йæ рынчынтæн, фæлæ ма дзыхы ныхасæй дæр, бирæтæ йыл баууæндынц сæ сусæгдзинæдтæ дæр æмæ уый дæр сæ хъыджы никуы бацыд.
Мæнæ цы дзурынц сæ уæздан дохтыры тыххæй йæ пациенттæ. Джиголаты Юля, Белинскийы уынджы цæрæг: «Заирæ Димитры чызджы сæр мæ арæх бахъæуы, ме 'нæниздзинад кæй фæцудыдта, уымæ гæсгæ. Алыхатт дæр мæ райсы зæрдæрайæ, равдисы мæм аудгæ ахаст, раст цыма йе ‘ввахс хион дæн, афтæ. Цы хостæ мын рафыссы, уыдон мын феххуыс вæййынц. Иннæ ахæм мæ дзыхы ныхасæй афтæ барæвдауы æмæ мæ зæрдæ хурварс абады».
Дзебысаты Гуло, нæ горæты Гафезы уынджы цæрæг: «Арæх бацæуын Заирæмæ, ссис мын тынг æввахс адæймаг. Лæмбынæг мæм байхъусы æмæ мын бакæны æмбæлон медицинон æххуыс. Йæ дзыхы ныхас дæр мын феххуыс вæййы. Бирæ азты дæргъы типографы кæй фæкуыстон, уый аххосæй риссын райдыдта мæ уæхск, ома, мын уыд остеохондроз, тынг дзы тыхстæн, фæлæ мын Харебаты чызг схос кодта. Тынг райгондæй дзы баззадтæн. Æцæг ирон хæдæфсарм сылгоймаг у мæ дохтыр».
Заирæ йæ хорз куысты тыххæй хорзæхджын æрцыд бирæ хорзæхтæй. Йæ фыццаг Кады грамотæ райста, Боржомы ма куы куыста, уæд. 2013 азы йын РХИ-йы Æнæниздзинад хъахъхъæныны министр Кулиджанов Григори саккаг кодта уæлдæр категорийы дохтыры ном. 2014 азы та йын лæвæрд æрцыд «РХИ-йы сгуыхт дохтыры» кадджын ном. Ацы стыр хорзæх ын Сылгоймæгты дунеон бон 8-æм марты цытæн цытджын мадзалы РХИ-йы Президент Тыбылты Леонид радта йæхи къухтæй.
Харебаты Заирæйæн кад кæнынц куыд йæ пациенттæ, афтæ йæ коллегæтæ дæр. Багаты Светланæ, горæтон поликлиникæйы терапевтон хайады сæргълæууæг: «Заирæ Димитры чызг у хорз дохтыр, лæмбынæг хъусдард здахы йæ рынчынтæм. Йе 'мкусджытæн у хорз коллегæ, афтæ ма у интеллигентон адæймаг. Хорзæй дарддæр дзы мæ бон зæгъын ницы у».
Сгуыхт дохтыры адресыл фехъусæн ис æрмæстдæр æвæрццаг ныхæстæ, уымæн æмæ уый у æцæг Стыр адæймаг, стыр зæрдæйы хицау сылгоймаг. Уæздан, хиуылхæцгæ, хæларзæрдæ сылгоймагæй иу адæймаг дæр хъыгæй никуыма ацыд. Кæд кабинетон дохтырыл нымад цæуы, уæддæр никуы базивæг кæны рынчынтæм хæдзæрттæм ацæуынмæ дæр. Вæййы афтæ дæр æмæ йæм æрдæгæхсæвты, ома, æхсæвы 3-4 сахатыл дæр æрбацæуынц æмæ йæ акæнынц тыхст рынчыны бинонтæ. Æрвылбон та йын йæ кабинеты раз фенæн ис 15-25 адæймаджы. Æмæ уыйбæрц адæмимæ та иумиаг æвзаг ссарын, алкæмæн дæр йæ низыхатт сбæлвырд кæнын фæхъæуы, фæлæ сæ сгуыхт дохтыр алкæмæ дæр фæдары уæздан ахаст. Зæрдæхæлар дохтыры катайы æппары иу хъуыддаг: «Фæстаг азты мæм арæх æрбацæуынц, сæ нуæрттæ кæмæн бахъыгдард сты, ахæм æвзонг адæймæгтæ. Уыдоныл бандæвтой хæсты фæстиуджытæ. Бирæтæ дзы ахæм уæззау уавæры вæййынц æмæ сыл мæ зæрдæ фæриссы. Куыд мæ бон у, афтæ архайын сæ низтæ фæсурыныл».
Заирæйæн йе ‘мкъай Колыты Владимир бирæ азты дæргъы фæкуыста Цхинвалы ВТЭК-ы хистæрæй, уыд хорз адæймаг, хорз дохтыр, фæлæ æнæнхъæлæджы а-дунейæ ахицæн цæрынхъуагæй 56-аздзыдæй, йæ райгуырæн бонмæ ма йæ дыууæ къуыри куыд хъуыд, афтæ. Райгуырд 1945 азы 13-æм сентябры æмæ йе 'нусон бæстæм та аивгъуыдта 2001 азы 31-æм августы. Кæй зæгъын æй хъæуы, тынг фæхъыг кодта йе 'мкъайыл æмæ нырма дæр хъыг кæны æнувыд цардæмбал, фæлæ хъысмæты раз балæууæн нæй. Дыууæ уарзæгой æмкъайы схъомыл кодтой дыууæ чызджы. Хистæр Маринæ каст фæци ХИППИ-йы историон-филологон факультет, кусы РХИ-йы паддзахадон исады комитеты. Йæ цардæмбал Æлборты Рудольфимæ сын Хуыцауы цæст бауарзта æртæ сывæллоны - дыууæ лæппу æмæ иу чызджы. Сæ хистæр хъæбул Батрадз ахуыр кæны Архангельскы медицинон университеты 4-æм курсы, иннæ лæппу Владимир (сæвæрдтой йыл йæ дадайы ном) та ахуыр кæны Санкт-Петербурджы æфсæддон-медицинон академийы 1-æм курсы. Сæ чызг та нырма у скъоладзау, ахуыр кæны гимнази «Альбион»-ы 6-æм къласы.
Сæ иннæ чызг Наташæ каст фæци ХИППИ-йы экономикон факультет, кусы РХИ-йы Национ банджы экономистæй. Ис ын дыууæ чызджы. Уымæн дæр йæ хистæр чызг равзæрста дохтыры дæсныйад, ахуыр кæны Рязаны медицинон институты, йæ дыккаг хъæбул та ахуыр кæны гимнази «Альбион»-ы 10-æм къласы. Заирæ йæ хъæбулы хъæбултæй у тынг райгонд. Æгъдауджын, ахуыр кæнынц иттæг хорз, мæнæ куыд фæзæгъынц, иууылдæр сты тæхудиаджы хъæбултæ. Цæры уыдоны цæрайæ.
Харебаты Заирæ хæрзæгъдаудзинад, зæрдæхæлардзинад æмæ йæ куыстмæ бæрнон ахаст дарын рахаста йæ хæрзæгъдау ныййарджытæй. Йæ фыд Димитр у кадджын адæймаг, нæ республикæйы ахуырады къабазы егъау сты йæ лæггæдтæ, уый ахуыргæнæджы куыстæн снывонд кодта 65 азы. У педагогон зонæдты кандидат, 30 чиныгæй фылдæры автор. Уыдон сты ахуыргæнæн чингуытæ, дзырдуæттæ, ахуырадон программæтæ, методикон чингуытæ. Уыд РХИ-йы 4-æм æрсидты Парламенты депутат дæр. Мæнæ цы дзуры йæ кадджын фыды тыххæй Заирæ: «Мæ чысылæй фæстæмæ мæ фыды уыдтон кусгæйæ, кæнæ кæсгæ кодта, кæнæ та - фысгæ. Хæрзæрæджыйы онг та йæ хæдзары цур цы зæххы гæппæл ис, уый йæхæдæг куыста. Бирæ бæрнон бынæтты фæкуыста, уыд 12-æм скъолайы директор дæр. Адæм ын кад кæнынц. Тынг æхсызгон мын вæййы мæ пациенттæ поликлиникæмæ куы æрбацæуынц æмæ мын мæ фыды хорзы кой куы фæкæнынц, уый. Кæмфæнды ма куыстаид, алы ран дæр ныууагъта хорз фæд».
Харебаты бинонтæ хæсты уæззаудзинæдтæ бавзæрстой сæхиуыл. 2008 азы августы тугуарæн хæсты рæстæджы басыгъд Димитры сæрмагонд хæдзар. 2010 азы йын радтой йæ ног хæдзары дæгъæлтæ. Басыгъд йæ чызг Заирæйы æртæхатæнон фатер дæр, фæлæ уымæн абоны онг æндидзыд нæма æрцыд йæ фатер. Дæргъвæтин ирон-гуырдзиаг ныхмæлæуды æмæ августы хæсты рæстæджы дæр иу бон дæр нæ ныууагътой сæ уарзон Ирыстоны фыд æмæ чызг. 2009 азы Димитр лæууыд Хуссар Ирыстоны æхсæнадон минæвæртты сæргъ, УФ-йы Президент Дмитри Медведевимæ Дзæуджыхъæуы куы фембæлдысты, уæд. Ацы кадджын мисси Димитрæн кæй бахæс кодтой, уымæй сæрыстыр сты йæ бинонтæ иууылдæр.
Дохтыр хъуамæ уарза адæмы æмæ сæ Заирæ дæр уарзы. Уарзынц ын йæхи дæр æмæ сгуыхт дохтыр уый нымайы йæ иууыл стырдæр хорзæхыл. Стыр бузныг, дохтыр! Ацы ныхæстæ Заирæйы адресыл хъуысынц æрвылбон дæр 15-20 хатты. Ракæндзынæн ма уын Харебаты чызджы иу хæрзиуæгон архайды кой дæр. Цæвиттон, йæ фыды хæлæрттæй сæ иуæн, йæ 90 азы сæрты чи акаст, ахæмæн йæ цотæй йæ фарсмæ ничи ис æмæ ацæргæ адæймагмæ та зилын фæхъæуы. Заирæ йын кæны хъæбулы лæггад, æгæрыстæмæй, йын ныхсы йæ уæлæдарæс дæр, саразы йын сихор дæр æмæ уый та дзурæг у йæ æгæрон адæймагдзинадыл.
Æрæджы нæ республикæйы цытджын æгъдауæй банысан кодтой Сылгоймæгты дунеон бон æмæ дын арфæ кæнæм ацы нысаниуæгджын боны тыххæй. Дæ хъæбулты æмæ уыдоны хъæбулты хурæй æфсæст у. Уадз, бирæ азты ма фæлæггад кæн цæстуарзонæй дæ пациенттæн.
ДЖИОТЫ Е.