Nog adres

Арфæйаг у йæ архайд

mouraov.jpgÆрæджы нæ республикæйы уазæгуаты уыдысты æмæ Колыты Аксойы номыл Аивæдты паддзахадон лицейы сæ дæсныйад равдыстой Цæгат Ирыстоны фольклорон ансамбль «Къона»-йы æрыгон артисттæ. Ацы коллектив нырма æрыгон у, æрæджы райдыдта йæ аивадимæ адæмы зонгæ кæнын, фæлæ йын ныридæгæн дæр ис цæстахадæн æнтыстытæ. Æхсызгон у зæрдæйæн, ацы æрыгон артисттæ Хуссар Ирыстоны аивадæн табугæнджыты иу хайы кæй барæвдыдтой сæ арæхстдзинадæй, кæй сын æрхастой æхцондзинад. Сæ аивад равдисынæй дарддæр ма нæ уазджытæ фысымтæн балæвар кодтой, сæхæдæг цы рагон музыкалон инструменттæ аразынц, уыдонæй. Уый та дзурæг у ууыл, æмæ сæ зæрдиагæй кæй фæнды, нæ рагфыдæлтæй нын цы æвæджиау зынаргъ хæзнатæ баззадысты, уыдон сног æмæ æмæ сæ адæмы 'хсæн парахат кæныныл.
Æз мæхæдæг ныр цалдæр азы зонгæ дæн ацы лæппутимæ, уæдайдæр та сæ цырв, инструменттæ аразæг Моурауты Сосланимæ. Уый йæ профессимæ гæсгæ юридикон ахуырад райста, стæй кусгæ дæр кодта, фæлæ йæ зæрдæмæ афтæ арф айста нæ фыдæлты рохгонд хæзнатæ æмæ æрлæууыд ацы арфæйаг куыстыл. Йæ фæндон бамбарын кодта Дзæуджыхъæуы бæстæзонæн музейы директорæн. Уый стыр зæрдиагæй сæмбæлд ацы хорз хъæппæрисыл æмæ йын кусæн æрмадзæн рахицæн кодта бынат. Æмæ йе 'вæллайгæ, бирæ хид рауадзыны фæстиуæгæн йæ къухы æфты иу æнтыст иннæйы фæдыл.
Музыкалон аивадимæ хæлар кæй дæн, уымæ гæсгæ Дзæуджыхъæуы уæвгæйæ, кæддæриддæр бабæрæг кæнын ацы æрмадзы æмæ сын сæ куыст æмæ архайдæй фæисын удæхцондзинад, цыма нæ рагфыдæлты дунемæ бахауын, мæхи фæхатын афтæ. Дæ цæст хæссыс алыгъуызон музыкалон инструменттыл æмæ дæ дисы æфтауы сæ аивдзиинад æмæ музыкалон зæлты диссаджы хъæлæс.
Æвæдза, цас фæллæйттæ сфæлдыстой нæ фыдæлтæ! Кæй зæгъын æй хъæуы, уыдон срæвдз кæнын, царды сæ ныббиноныг кæнын, мыййаг, иу боны куыст нæ уыдысты. Уыдон царды рауадзыныл дзæвгар хъиамæт хъуыд, рæстæг куыд цыд, фæлтæр фæлтæры куыд ивта, афтæ хуыздæрæй хуыздæр кодта сæ арæзт æмæ конд, сæ айзæлд æмæ, кæй зæгъын æй хъæуы, чи сыл цагъта, уыдоны арæхстдзинад.
Зæгъын хъæуы, цасдæр рæстæджы сæм нæ адæм сæ хъус нал æрдардтой æмæ, цыма, рох кæнын райдыдтой. Уæддæр хорз, æмæ не 'хсæн разыны, фыдæлты фарны хъуыддæгтæ мынæг кæнын чи нæ бауадзы, фæлæ йын йæ зынг æдзух чи фесхъауы, ахæмтæ. Уыдон фæрцы ногæй спæртт кæны арт, цырен сыгъд фæкæны æмæ фæтавы адæмы зæрдæтæ.
Ахæм разынд ирон адæмæн Моурауты Сослан дæр. Кæсыс ын йæ арæзт музыкалон инструменттæм æмæ дисы бахауыс: «Ау, адæймагæн уый бæрц сфæлдисын куыд бантыст, цас баци йæ бон!» Къæрццгæнæнтæ, далафæндыр, хъисынфæндыр, дыууадæстæнон фæндыр… Уыдон æндæр æмæ æндæртæ сты сæ арæзт æмæ айзæлдмæ гæсгæ, фæлæ цас зæрдæхцондзинад æрхæссынц адæймагæн, иумæ куы айзæлынц, уæд. Радзурынц æмæ нын раргом кæнынц нæ рагфыдæлты цинтæ æмæ хъыгтæ, æнтыстытæ æмæ къуылымпытæ, зындзинæдтæ ныссæттын.
Моурауы фырт æнувыд у йæ дыккаг дæсныйадыл. Нæй йын æрæнцой, æдзухдæр ис агурæнты, йæ инструменттæ фæхуыздæр кæныныл ноджыдæр хъуыды кæны, архайы. Фидар бастдзинæдтæ йын ис, чи ма сыл цæгъды, уыдонимæ, арæх сæ æрбахоны йæ æрмадзмæ æмæ сын байхъусы сæ цагъдмæ. Æруынаффæ кæнынц, иу кæнæ иннæ фарстæн куыд фæхуыздæргæнæн ис. Хъисынфæндыры зæлтæ йе 'рмадзы айзæлын кæнынц Æхболатты Георги, Хъыргъаты Габо, Кокойты Таймураз æмæ æндæртæ.
Сослан йæхæдæг кæй фыдæбон кæны нæ музыкалон инструменттæ аразыныл, уымæй арфæйаг хъуыддаг аразы. Фæлæ, йæхи загъдау, уый фаг нæу. Уымæ гæсгæ йæм цы æвзонг лæппутæ фæуазæг вæййынц, уыдон дæр цайдагъ кæны ацы дæсныйадыл. Уыдон сты Берозты Таймураз, Илаты Темыр, фольклорон ансамбль «Къона»-йы разамонæг Ходы Олег.
Моурауы фыртмæ бирæ хорз миниуджытæ ис. Уыдонæй иу у, хорздзинад йæ уæлæ кæй нæ уадзы, уый. Иу рæстæджы мын зарæггæнæг æмæ хъисын-фæндырцæгъдæг, сгуыхт артист, ныртæккæ дзæнæттаг Джыгкайты Аким амыдта цæгъдын. Балæвар мын кодта дыууæ рагон хъисынфæндыры. Ацы уадынгæрзты кой Сосланæн куы æрæфтыдтон, уæд мын балæгъстæ кодта, цæмæй дзы иу радтон Дзæуджыхъæуы Бæстæзонæн музейæн. Æз сразы дæн ацы фæндоныл æмæ уыцы хъуыддагыл тынг фæцин кодта экспозицион хайады гæс Хъантемыраты Эльбрус дæр. Мæ зæрдæ мын Сослан цæмæй балхæдтаид, ууыл хъуыды кæнгæйæ, мын балæвар кодта йæхи арæзт далафæндыр.
Уæлдæр æй загътон, Сослан æдзухдæр кæй ис агурæнты. Æрыхъуыста, зæгъгæ, Задалесчы ис, бынтон рох чи у, ахæм инструмент - хъæзуадындзыл чи цæгъды, ахæм 82-аздзыд Цобпойты Ламбег. Цалдæр хатты йæ абæрæг кодта «Къона»-йы æвзонг лæппутимæ æмæ сæ къухты бафтыд, ныффыстой йын йæ цæгъдтытæй.
Хорз хъуыддæгтæ фæлдисын кæмæн фентысы, йæ адæмы иумиаг къæбицмæ бæркадджын æвæрæнтæ хъарыныл удуæлдайæ чи фæтыхсы, арфæйаг хъуыддæгтæ чи кæны, уый, æцæгдæр, арфæйаг адæймаг у. Æмæ ахæмты нымæцмæ хауы Моурауты Сослан дæр. Æнтысæд ын ноджыдæр!
Хуыбиаты Никъала