Nog adres

Сæ кад, фарн баззади уæлæуыл

345432.jpg Ирон адæмæн рагфыдæлтæй хъæздыг исбонæн цы баззад, уыдон сты: Ирыстоны зæхх, æрдхæрæны мадæлон æвзаг, дзургæ адæмон сфæлдыстад, дунеты ахуыргæндты дисы чи бафтыдта, уыцы алæмæты таурæгътæ, Нарты æмæ Даредзанты кадджыттæ — царциаты таурæгътæ. Иры дзыллæ фæлтæрæй — фæлтæрмæ сæрыстыр сты, нæ æгъдæутты сæйраг рахæцæнтæ: фарн, намыс, цыт, фæтк, кад, æхсар æмæ рæстдзинад. Ацы удварны хæзнатæн стыр ахадындзинад ис, сæ хъомысы тых бæрзонд у, арвы ронау бирæ хуызтæй æрттивынц, хуры хæрдгæ тынтау адæмы тавынц, рæсугъд кæнынц цард æмæ уаг. Таурæгътæ, кадджытæ, æгъдæуттæ, нæ рухс кувæндæттæ зонды æвидгæ суадæттæ сты. Нæ номдзыд фыдæлтæн скъола дæр уыдысты æмæ чиныг дæр. Уыдон руаджы хистæртæ кæстæртæн лæвæрдтой æнусон хъомылад æмæ царды фæлтæрддзинад. Æгъдау æмæ фарны рахызтысты нæ разагъды фыдæлтæ, æмæ сæ удыхъæды миниуджытæ, уæззау историон цардвæндаг, махæн абоны фæлтæрæн хъуамæ уой зондыхосы цардæвдисæн. Æнæ ивгъуыдæй фидæн аразæн нæй, уый зæрдæйæ чи æнкъары, уыцы адæмы хаттæн сæ нысантæ æмæ бæллицтæ царды фидауцæн размæ æнтыстджынæй цæуынц. Ирон адæмы удварны миниуджытæ сты нацийы уæздандзинад, æрвон æмæ зæххон сыгъдæгдзинады ирддæр æвдисæн. Фыдæлты фарн афтæ ахадгæ у, æмæ йæ намыс æмæ кадыл рæстæджы цыд, историон рохуат дæр нæ тых кæны. Уыдон немæ æмдзу кæнынц, æрвылбоны царды, æгъдæутты, нæ уаз кувæндонты, адæмон сфæлдыстады, нæ мадæлон æвзаджы. Æгъдæутты хъæздыг æвæрæнтæ Сафайы рæхысау къонамæ фидар баст куы уыдысты, уæд ирон адæм бирæ бæрæгбонтæ æмæ мысæн бонтæ уаг æмæ æгъдауыл бæрæг кодтой. Уыцы бæрæгбонтæй сæйраджы-сæйрагдæр уыдысты Стыр Хуыцау, Уастырджи æмæ се сконд зæдтæ, æмæ алы мыггагæн дæр сæ табуйаг дзуæрттæ. Ирон адæм мард æмæ дзуарæн кодтой стыр кад! Тæхудиаджы куырыхон хистæртæй, мыггаджы, æхсæнады, комбæсты тырыса фарнæн чи хаста, уыдонæн сæ кад хæхтæй бæрзонддæр уыд. Фæсивæдæй фæдисы фыццаг, æхсар æмæ лæгдзинадæй æххæст, фæлæ æваст сæ царды хур кæуыл аныгуылд, уыдонæн-иу мысæн номарæн бонтæ бæрæг кодтой сабаты — мæрдты бон. Адæймаг йæ уæлион цардæй ацæуыны фæстæ, æнустæм мардæнцойад кæм райсы, уыцы уæлмæрд нымадтой уаз бынатыл.

56756.jpg Нæ разагъды фыдæлтæм сæ сæры кад бæрзонд æвæрд уыд, æмæ йæ æнусы бынатмæ нæ ахастой, махæн сомбоны фæлтæртæн æй ныууагътой. Цæмæй нын æххуыс уой кæрæдзимæ æнгом уæвынæн, иумæ хæлар æмæ уарзонæй цæрынæн. Нæ куырыхон хистæрты зонд дæрдтыл æххæсыд, хорз зыдтой, æрмæстдæр æмзонд, æнгом дзыллæйы ном бауыдзæн фыдæлты фарн æмæ намыс дарддæр ахæссын. Сæ фæдонтæн, абоны фæлтæрæн иу циндзинад дæр ахæм нæ вæййы æмæ сæ дзæнæты бадинаг мæрдты ном ма æрымысой, фыдæлты уаз дзуæрттæ æмæ бардуаджы номæн ма скувой. Царды хорзæх хæдзарвæндаджы буц хистæртæй цæуы. Уыдон сæрыстыр, ныфсхаст æмæ разæнгард вæййынц сæ кæстæртæ дуджы, рæстæджы комулæфт куы нкъарой, уæд цардфæлтæрд хистæртæн сæ æрдзон курдиат, уды рæстдзинад арвайдæнау бæрæг вæййы, сæ зæрдæйы равгхурау райы. Æнæмæнг, хистæртæн сæ царды бæркад сæ кæстæртæ сты. Ныййарджытæ цæргæбонты фæкусынц, мулк, исбон фембырд кæнынц, фæлæ сæ кæмæн ныууадзой, ахæм сæрæнгурдтæ сæ фæстæ куынæ уа, уæд сæ фыдæбæттæ дзæгъæйлаг фæвæййынц. О, фæлæ фесæфæн ма уа фыдæлты фарнæн, цы рæсугъд æгъдæуттæ уыд Нæртон-Ирон зæххыл, æмæ бирæ фæцæрой нæ гуыппырсар курдиатджын кæстæртæ, сæ фыдæлты рæсугъд æгъдæуттæ царды дарддæр фæрнæй чи хæссы, Иры бæсты ныфсы цæджындз чи у, æппæт Ирон адæмæн кад æмæ намыс чи кæны! Ацы фæрнджын зæххыл хорздзинадæй цы ис, цард рæсугъд æмæ амондджын цæмæйдæриддæр у, уыдон сты адæймагæн йæ зæрдæйы рухс æмæ йæ хъазуатон фæллойæ арæзт. Рагæй — æрæгмæ ирон цард рæсугъд у хистæр æмæ кæстæры æгъдауæй. Хистæртæ кадджын кæм сты — кæстæртæ амондджын, ахæм царды адæймаг йæ цæстыдзагæй кæсы, риуыдзагæй æнцонæй улæфы. Хорз байзæддагæн сæ царды мидис амад у рæстдзинады бæрцбарæнтыл, фидар фæтк, æмæ уагæвæрды хорзæхтыл.
Бирæ ис Ирыстоны хорз кæстæртæ, рагфыдæлты намыс æрмынæг чи нæ уадзы. Æрæджы уымæн æвдисæн уыдыстæм, уæллаг Санибайы дзæнæты бадинаг Дзебысаты Дианоз æмæ йæ удыхай Чысиаты Агатийы кæстæртæ сæ ныййарджытæ æмæ хæдзарвæндаджы зæронд мæрдтæн цы цардаудæн мадзал скодтой, уымæн. Дианоз æмæ Агатйы фырттæ: Сергей, Ваня, чызджытæ, Мисурæт, Лизетæ, Венерæ, Дуси, Лида. Сергейы мкъай Битарты Заирæ, сæ хъæбултæ — цыппар чызджы æмæ иу лæппу. Ваняйы сæууон хурыскаст Харебаты Тима, сæ зæрдæйы уидæгтæ дыууæ фæдоны æмæ иу чызг.
765798.jpg Мисурæты цардæмбал Дзуццаты Цæра, сæ дыууæ фырты æмæ иу чызгимæ сты цардамондæй хайджын. Лизетæйæн йæ цардæмбал Пухаты Таймураз, сæ хъæбултæ — æртæ фырт æмæ иу чызг, дуджы аккаг кæстæртæ, сæдæ азы сæ хур тавæд, адæмæн удæнцой хæссæд! Венерæйы уды хай Мæхъиты Саликъойæн мæрдты цы хуыздæр ис, уым — йæ бынат, сæ дыууæ хурвидыц чызджы æмæ фырт, ныййарджытæн сæ фарн зæронды кармæ фæхæссæд! Дуси — Къораты Алиханимæ сæ чызг æмæ лæппуимæ сæ царды азтæ сæдæйæ ахизæд! Лидæйæн Гуы-биаты Славик фæстинон рынчын у, нæ зæрдæ йын зæгъы æнæниздзинад! Сæ æртæ чызджы æмæ иунæг фырты хъæбулы — хъæбулты авдæны аузæнт. Зынаргъ у цард, æмæ ацы рухс дунейы цæрынæй ничи бафсæст. Бæлас акалдтой, науæд-иу æй зæй æд бындзæфхæдтæ срæдывта, фæлæ-иу уалдзыгон хуры хъарммæ сыфтæр рафтыдта. Бæласы дæр цæрын фæндыд. Фæлæ уæддæр нæ рагфыдæлтæ æнусон цард нæ равзæрстой, сæхицæн саккаг кодтой æнусон кад. Бæсты фарн æмæ æнусон кадæй хайджын сты Дзебысаты кæстæртæ, сæ хистæртæн æнусон кад чи кæны. Хорз байзæддагæн сæ царды мидис амад вæййы рæстдзинады бæрцбарæнтыл, фидар фæтк æмæ уагæ-вæрды хорзæхтыл. Дзебысаты Дианоз æмæ Агатийы байзæдда-джы хъæппæрис у нæ рæстæджы цæвиттон.
Адæймаг кæм райгуыры, фыццаг хатт а-лол-лайы зарæг кæм фехъусы, фыццаг къахдзæфтæ кæм акæны, царды комулæфт кæм банкъары, уыцы фыдыуæзæг ын свæййы цæрæнбонты йæ карз сомыгæнæн. Зæххыл кæмдæриддæр дæ царды бонтæ ма ’рвитай, уæддæр дæ тарфынты уыдзынæ дæ райгуырæн къонайы. Чи йæ зоны, историйы азфысты кæд уыдис, фæсхох астæуккаг Ирыстоны, хæхты бæрзонд хъæбысы, æмбисæндтæ æмæ таурæгъты дзуринаг Хъелы цады дæлвæз Дзимыргомы бын-дурæвæрæджы ном, фæлæ дзы Дзебысаты мыггаг царды цæхæрадоны æнусон тулдз бæласау уидæгтæ арф кæй ауагъта, уый Æрфæны фæдау бæрæг у. Дзимыргом ис Ирыстоны хуссар хайæн йæ цæгат хурскæсæны, хауы астæуккаг Ирыстонмæ. Йæ алыварс сты: Хурскæсæны ’рдыгæй — Хъудыком, Ломисгом, Уехергом, Мудзухгом, Елойты хъæу, Карцухгом. Хурныгуылæны ’рдыгæй — Дзорти, Сабарчълет, Къара, Чъурта, (ома, Чысангом). Цæгаты ’рдыгæй — Хъелы æфцæг, Урстуалтæ, Гнугъ — Хуыбиаты цæрæн комбæстæ. Дзимыргом цы зæхх ахсы, уымæн йæ дæргъ у 25 километрæй фылдæр, йæ уæрх — 10 километры. Дзимыргомы бæрзонддæр æмæ рæбинагдæр хъæу уыд уæллаг Баджин, цардысты дзы æртæ мыггаджы — Дзебысатæ, Бедойтæ, Битъæртæ. Уæллаг Баджины мæсыг, цыма æрæджы арæзт у, афтæ лæууы, бирæ æнусты дæргъы дзы иу дур дæр нæ рахауд. Мæсыгæй чысыл дæлдæр ис Чырыстон аргъуан стыр дзæнгæрæгимæ, кæддæр кувæндоны агъуыст мидæгæй уыдис фæлгонцгонд зæдты хуызистытæй, уыдис дзы бирæ чысыл хъуытазтæ, цырагъæвæрæнтæ. Алы аз дæр аргъуанмæ, Сырх Уастырджийы бæрæгбонмæ цыдысты æппæт Дзимыргомы адæм æмæ дзы-иу уыдис стыр куывд, мæнæ Хетæджы Уастырджийы куыд кæнынц, афтæ. Фæсивæды кафт, хъазт æмæ зард æппæт комбæстыл хъуыст. Баджины стыр фæзы-иу уагъд цыдысты бæхты дугътæ. Æрыгон барджытæ-иу уым æвдыстой сæ хъæбатырдзинад, æвзыгъддзинад, чи рæвдздæр æмæ арæхстджындæр у, уый. Уыцы дугътæ æвдыстой, ирон адæм сæ фыдæлты кад, æгъдау кæй нæ рох кæнынц. Æнцон цæрæн нæ уыд Дзимыргомы, зымæгон йæ миты æруард уыдис адæймаджы бæрзæндæн. Баджины фæзы зымæг цæрæн нæ уыд. Дыууæ Баджинæн Дзимыры комы иннæ фарс Сагъойы уыдис зымæгон ныхсдæрдтæ — хæдзæрттæ æмæ-иу зымæг уырдæм бацыдысты цæрынмæ, ставдкъахджын хъомтæ дæр уым дардтой, лыстæг фысвос та Хъызлары зымæгиуат кодтой. Дзимыргомы цæрджытæн сæ царды сæйраг фæрæз уыд фосдарынад. Адæм куыстуарзонæй куыстой æмæ æрвылбоны царды фаг амæлттæ кодтой. Кæмтты фæхстыл парахат сæрвæттæ урс-урсид дардтой фосы дзугтæй, хъомрæгъæуттæн нымæц дæр нæ уыд. Баджины суар хаст у Сырх чиныгмæ, суткæмæ йе ’фтиаг у 180 000 мин литры. Баджины хъæуæй хуссары ’рдæм зыны, дæрдтыл чи ныззылд, уыцы Баджины суары ком, йæ рæсугъддзинадæй зæрдæ рухс кæны, йæ фæрстæ — лæгъз, хъæу дзы нæй, фæлæ йæ дыууæ фарсыл бæрзонд, раст цыма йæ исчи ахахх кодта, афтæ райдайынц залгъæд æмæ фугæйы къутæртæ, суанг хæхты сæрты онг. Баджин, диссаг у йе ‘рдзы скондæй, Дзебысатæ цæрæнуатæн кæй равзæрстой, уыцы зæдбадæн бынат. Ирон адæммæ фыдæлтæй цы удварны хæзнатæ æрхæццæ, уыдонæй сæ ахъаззагдæр у мыггаджы фарн бæрзонд дарын. Зонгæ кæныны рæстæг адæймаджы фыццаг бафæрсынц кæцы мыггагæй дæ? Алы мыггагæн дæр ис йæхи фарн, Дзебысаты мыггаг нымæцæй чысыл мыггæгтæм нæ хауы. Цæрынц куыд Хуссары, фæсхох, афтæ Цæгат Иры сахарты æмæ хъæуты, Уæрæсейы алы къуымты, æввахс æмæ дард фæсарæнты дæр. Фæлæ уæддæр сæ равзæрд Куыртатты комы фæстæ сæ райгуырæн уæзæг — артдзæстыл нымайынц Дзимыргом — Баджины хъæу. Дзебысаты мыггаг сæрыстыр сты, мыггаджы кад æмæ фарн бæрзонд чи хастой æмæ хæссынц, ахæм номдзыд лæгтæй: зонады, аивады, медицинæйы, хæстон хъуыддаджы, спорты æмæ афтæ дарддæр. Дзебысаты фыдæлты кувæндон Сырх Уастырджийы табуйаджы бæрæгбонмæ æппæт Дзимыргомы цæрджыты хуыдтой. Дзебысатыл, Дзимыргомы адæмыл зæрдæбын ныхæстæ ныффыста нæ куырыхон фыссæг Гæдиаты Секъа. Уый æрмæст йе сфæлдыстадæй нæ, фæлæ ма йæ миддунейæ æмæ зæрдæйæ æнгом баст уыд йæ каисты хъæу Горгаимæ, Битъæрты мыггагимæ. Плиты Илья Дзимыргомы куыста ахуыргæнæгæй, уыд поэт æмæ Дзимыры адæмыл ныффыста æмдзæвгæ. Æрхæсдзыстæм дзы цалдæр рæнхъы:

33356.jpg Диссаг сæ уæздан ахаст — се ’гъдау,
Се ’фсармдзинадæн та æмбал нæ уыд.
Дзимыры сахуыр дæн дзурын иронау,
Афтæ сыгъдæг дзырдтой бынæттон адæм.

Цгъойты Иликъо бирæ рæстæг уыд Дзимыры колхозы сæрдар, кадджын æмæ куырыхон лæг. Профессор Тогойты Георгийæн дæр йæ фыдæлтæ Дзимырæй сты. Советон Цæдисы Паддзахадон премийы лауреат, техникон зонæдты кандидат Хетъеты Миша дæр Дзимыргомы, Хетъеты хъæуы райгуырд. Бæрнон бынæтты кусгæйæ, сæ хистæрты кад фарнимæ хæссынц Дзебысаты Петройы фырт Хаджу, физикон-математикæйы кандидат. Дзебысаты Къолайы фырттæ: юрист-экономист Руслан, техникæйы сгуыхт кусæг Валерий, мидхъуыддæгты кусæг Илья. Цгъойты Федры фырттæ: Уæрæсе æмæ Ирыстоны фысджыты æмæ журналистты цæдисы уæнг, Къостайы Паддзахадон премийы лауреат, Хазби. Таймураз æрдзхъахъхъæнынады министры раздæры хæдивæг, ныртæккæ у хæххон-металлургон институты доцент, техникон зонæдты кандидат. Цгъойты Къакъунийы фырт Хазби — Республикæйы егъау совхозы разамонæг. Историон зонæдты кандидат Дзаттиаты Руслан, Дзимыргомы историон цыртдзæвæнтыл дзургæйæ, фыссы: «Дзимырæн йæ мæсгуытæ рæсугъд, аив амад æмæ цымыдисаг сты, æрмæст Бериты сыхы мæсгуытæ сæхæдæг æнæхъæн историон фæзынд хæзнаты-хæзна сты. Тогойты мæсыг æмбисондæн хæссæн у, Хъасайы мæсыг, Алардыйы æмæ Баджины мæсгуытæ, сæ иуæй иннæ — фидауцджындæр æмæ рæсугъддæр. Сырх Хох Баджины хъæуы фæзуатæй у иу километр бæрзонддæр. Баджинæй 400 метры у æмвæтæнæгæй æрмæстдæр сырх-сырхид лыстæг æмæ тъæпæн дурæй æмбæрзт. Хохы рагъыл ис цад, хохы хъæбысы цад у арф æвæрд. Афæдзы дæргъы цадæй дон æдтæмæ нæ кæлы. Сырх Уастырджийы бæрæгбон Сырх хохы сæрмæ ссæуыны бар уыд æрмæстдæр фаззæттæн. Сырх хох æппæт Дзимыргомы цæрæг адæмæн уыдис нырыккон боныгъæды бæрæггæнæны хуызæн. Сырх хохмæ гæсгæ зыдтой, хур йæ бынаты кæд æрлæууы, боны дæргъ кæнæ цыбыр кæнын кæд райдайы, уыдæттæ. Хохмæ кæсгæйæ зыдтой, хуым кæнын кæд райдайын хъæуы, уый. Стъалыты æвæрдмæ гæсгæ зыдтой, бæрæг кодтой, æхсæв цы афон у, уый. Мæйноджы мæйæн йе ’вæрд хохæн кæцырдæм уыд, уый уыд цæттæ бæрæггæнæн, ног мæйы бонты боныгъæдæн». Хæхтæ кæд æгомыг сты, æдзæмæй лæууынц, уæддæр нын дæттынц сæрыстырдзинад. Бирæ сусæгдзинæдтæ нын фæдзырдтой рагзамантæй абонмæ. Ахъаззаджы хæрзты нын бацыдысты тæтæр-монголты, къуылых дæлгомфæуинаг Тимуры ныббырстыты фæстæ. Хæхтæ фондзсæдæ азы сæ хъæбысы аирвæзын кодтой ирон адæмы. Уыцы хæхты номхыгъдмæ хауы Дзимыргом. Хæхтæн сæ иууыл стырдæр хъæздыгдзинад сты адæм, сæ цæрæнбынат хæхты хъæбыс кæмæн у, æмæ сæ фæллойы зарæг уырдыгæй кæмæн хъуысы. Царды æппæт хорздзинæдтæ æнцой кæнынц намысджын адæмы удвæллойыл, зонд æмæ рæсугъд цардамондыл. Ирон адæм се ’гъдæуттæ, сæ уæздандзинад, уазæгуарзон æмæ се ’фсармæй дунейы адæмты ‘хсæн ахсынц зынгæ бынат. Æнæ адæм Зæххы къори дæр не сфидауид. Дзимыргом дæр йæ фæрнджын адæмæй фидыдта. Уыдон сæ уды фæллойæ, се ‘гъдау, сæ кад, намысæй бæрзонд систой комбæсты фæллойгæнæг адæмы фарн. Баджины Дзебысаты мыггаджы номдзыд лæгтæ бирæ уыд. Додоты хæдзарвæндаг сæрыстыр уыдысты сæ разагъды лæг Дзебысаты Матейæ. Йæ уды хай Къораты Кълаимæ схъомыл кодтой æхсæз фырты: Георги, Местъор, Уардо, Дзиботти, Дианоз, Пидо æмæ чызг Ничкайы. Дунескæнæг хорзæн зæххыл цы сфæлдыста, уыдон сты бинонтæ. Мате æмæ Кла хæхбæстæйы, астæуккаг Ирыстоны уыдысты кадджын æмæ номдзыд æмкъæйттыл нымад. Сæ сывæллæттæ куы рахъомыл сты, уæд се ‘ххуысы хай хастой хæдзары къæбицмæ. Иу хæдзары — авд хосдзауы, авд гутондары, уыдонæн сæ хъомыс кæуылты уыд. Хæхты къуылдымтыл хызтой фос, уыгæрдæнты карстой æмæ ссывтой холлаг, æппæт хæдзары куыстытæ æххæст кодтой рæстæгыл. Ныййарджытæ сæ кæстæрты ирон царды скъолайы сфæлтæрын кодтой удварны хæзнатыл. Зымæгон даргъ æхсæвты сын кодтой аргъæуттæ, таурæгътæ, ахуыр сæ кодтой зарын, кафын. Кæстæртæ сæ фидæнмæ ныфсджын къахдзæфтæй цыдысты. Мате хорз зыдта, фæлмæн дурæй мæсыг амайæн нæй, иу къухæй — æмдзæгъдгæнæн, иу цæстæй — мысанмæ æхсæн. Мате æмби-сæндты нысаниуæг йæ хъæбултимæ фарн æмæ кадæн хаста. Æнтысты бындур æнæрынцой фæллой кæй у, уый рох никуы уыд цардвæлтæрд лæгæй, æмæ сыл цард æмæ бæркад дæр уый фæрцы æфтыд. Хæххон æвадат царды йæ кæстæртæн Мате йæ куырыхон зондæй ахуырæн цæлхдуртæ æвæрын нæ бауагъта. Йæ сывæллæттæн ахуыргæнæг баххуырста æмæ Матейы фæрцы æртæ Баджины æмæ Горгайы хъæуы сабитæ дæр фесты каст æнæххæст скъола. Уый арфæйаджы хъуыддаг уыд. Дзимыргомы бæркадарм æфсинтæн сæ хойраджы рæдау лæвæрд, уазæгæн — буц фысым, æрдхæрæнæн баззад. Сау рæсугъд, æрвы-гау цæхæркалгæ чызджытæн, сæ дзыккутæ фæсонтыл дзедзыккайæ зæхмæ æххæс-сыдысты. Урсзачъеджын куырыхон хистæртæ, комбæсты ныфс, фæйнæгфарс нæртон фæсивæд. Йæ царды сæйрагдæр нысан адæмæн лæггад кæнын кæмæн уыдис, Ирыстонæн, райгуырæн бæстæйæн фæстаг сулæфты онг исты хорз ракæныныл чи архайдта, уыдонæй иу уыдис Дзебысаты Матейы фæндзæм фырт Дианоз. Колхозон арæзтады, хæсты фæсчъылдымы азты 8 мин фысы хæсты фæудмæ 20 минмæ кæй разамындæй сбирæ сты, уыцы фарны æмæ бæркады, æхсæнады исбонадæн иу лæгæн æгæр бирæ уыдысты. Ахæм лæгдзинад æмæ лæджыхъæд, хъæппæрисдзинад равдисгæйæ, Дианоз Гуырдзыстоны куынæ куыстаид, фæлæ Азербайджаны, Сомихы, кæнæ Астæуккаг Азийы, уæд уыдаид социалистон фæллойы фыццаг хъæбатыр. Фæлæ Гуырдзыстонæн ирон лæджы сгуыхт Аларды цæфæй фыддæр уыд. Дианозæн йæ нысан уыд: «Дæ абоны фадат ма ауадз, райсоммæ дзы мацы аргъæв». Дзимыргомы хъæутæ æмæ Баджины цыппар хъæуы цæрджытыл комбæсты зæдтæ æмæ Дзебысаты Сырх Уастырджи рæстырдæм аудæг уыдысты. Уацилла сын сæ дæлвæзтæ хорæфсис кодта. Фосы фæлвæра та фосы нымæцыл æфтыдта. Дзимыргомы Мин фысы куывд фыццаг скодтой Гуырцъыты мыггаг. Дыккаг Мин фысы куывд та æппæт комбæсты скодтой Дзебысатæ, Баджины Мате æмæ Кълайы байзæддаг. Советон цардарæзт куы фæуæлахиз, уæд адæм банкъардтой сæрибары удынцойдзинад, æмæ æмдыхæй бавнæлдтой иумæйаг хæдзарадтæ аразынмæ. Колхозмæ Мате радта 6 мин фысы, цалдæр цæды галтæ, бæхтæ. Æртæ галы кусартæй та комбæсты адæмæн нæртон куывд скодта, æмæ йæ фæдзæхст уыд йæ иузæрдион дзыллæйæн: «Ног цардарæзтмæ бæстон æмæ хæдзардзинæй радтут уе ’ргом, уæ зæрдæмæ йæ райсут хæстæг æмæ алцыдæр уыдзæн йæ пъланыл!» Матейы хорзы кой айхъуыст æппæт Ирыстоныл. Царды хорзæх адæмæй аразгæ у æмæ Дзимыры фæллойгæнæг адæмы куысты бæркад йæ былтæй акалд. Ленингоры районæн Дзимыргом лæвæрдта йæ хъæууонхæдзарадон продукци 60%: урсаг, дзидза, къуымбил, картоф, мыд. Фæлæ æввонгхор Гуырдзыстоны, Хуссар Иры æмæ Ленингоры районы иуæй-иу хицæутты аххосæй, Дзимыргом, Хъуды ком, Тырсыгом, Уехергом, Ломисгом, Мудзухгом абоны-бон федзæрæг сты. Нæ фыдæлты уæлмæрдтæ дзыназынц, бынаты сын рухсаг ут, зæгъæг нæй. Дианозы хуызæн фæллойгæнæг, хъазуатон кусæгæн, 4 азы — фыййау, 40 азы — фысвосы фермæйы хицау, Ленингоры Коммунистон партийы райкомы уæнг, Хуссар Ирыстоны областы сæйраг советы уæнг æмæ депутат. Кæмдæриддæр ын стыр аргъ кодтой йæ ныхасæн. Арæх-иу йæ фæндон уыдис раст æмæ лыг кодта вазыгджын фарстатæ. Дианоз фæцард 63 азы, цыбыр, фæлæ кад æмæ намысимæ. Ныууагъта бæллиццаг цардвæндаг. Дианоз йæ кæстæрты, йæ цоты сахуыр кодта, фыццаджыдæр, нæ фыдæлтæй нын цы хорз æгъдæуттæ баззад, уыдоныл; дыккаджыдæр сæ алчидæр райста ахуырад, адæмы æхсæн куыстой æмæ кусынц Фыдыбæстæйы, Ирыстоны рæзтæн, хæрзæбонæн. Амондджын сты, адæмы арфæйы аккаг чи у, уыцы кæстæртæ. Гъе, ахæм сты Дианоз æмæ Агатийы кæстæртæ. Цард, æнæниздзинад æмæ уæ адæмы хорзæх уæнт!
ГУЫЛÆРТЫ Барис