Nog adres

Ирон амазонкæ - хæсты быдыры

vojna_0.jpg Кæд ирон адæм рагæй фæстæмæ лæппуйы райгуырды фæстæ куывдтæ кæнынц, уæддæр ирон адæмы ’хсæн сылгоймаг нымад цæуы иууыл уæздандæр æмæ рæсугъддæр скондыл. Ирыстоны зæххыл уæлдай кад кæнынц сылгоймагæн, уымæн æмæ хæдзары фарн æмæ бинонты хъармдзинад тауæг сылгоймаг у. Фæлæ царды фæндагыл бирæ хатт вазыгджын уавæртæ куы сæвзæры, уæд уыцы уавæрты иуæй-иу сылгоймæгтæ сæхи равдисынц хъаруджын æмæ ныфсджынæй æмæ ахæмты фæхонынц лæгæмсæр сылгоймæгтæ. Уæдæ, Ирыстоны сылгоймæгтæй дæр бирæтæ Стыр Фыдыбæстæйон хæсты рæстæджы лæгæмсæр тох кодтой Советон Цæдисы Сырх Æфсады рæнхъыты æмæ сæ тыхтыл нæ ауæрдгæйæ, æппæт дæр арæзтой, цæмæй Фыдыбæстæйы зæхх знагæй ссæрибар кæной. Уыцы хæстон сылгоймæгты ’хсæн уыд нæ республикæйы Знауыры районы Сиукъаты хъæуы (Гъаристауы) цæрæг Хъæцмæзты Любæ Уасилы чызг дæр.
Хъæцмæзты Любæ райгуырдис 1925 азы. Æвзонг чызгыл 17 азы куы сæххæст, уæд 1942 азы Цхинвалы хъæууон хæдзарадонтехникумы коммунистон партийы Фæскомцæдисы æрсидтмæ гæсгæ æрвыст æрцыд æфсæддон службæмæ Азербайджаны горæт Казахы радиотелеграфисты курсытæм, цыран уый йе ‘взонг тыхтæ радта ахуыр кæнынмæ. Сахуыр дзы кодта æртæ мæйы бæрц. Йæ ахуыры фæстæ Любæ бахаудта радиотелеграфистты полкмæ, кæцы уыцы рæстæджы уыд Кутаисы горæты. Ацы полк хæсты райдианы æппæт амæлттæй дæр архайдта, цæмæй алы уысм дæр радиотелеграфон бастдзинад уа Сырх Æфсады иу къордæн Мæскуыимæ, кæцы уыцы рæстæджы уыдис Кавказы. Кавказы сæрыл тохтæ куы цыдысты, уæд иууыл ахсджиагдæр фарст уыд радиотелеграфон бастдзинад ифтонг кæнын, уымæн æмæ немыцаг фашисттæ тынг æввахс бацыдысты, бæстæйы хуссары цы нефтгуырæнтæ уыд, уыцы районтæм.
1944 азы кæрон Любæ цы полчы уыд, уый æрвыст æрцыд Беларусы ССР горæт Оршамæ, кæцы уæдмæ сæрибар æрцыдис знагæй. Ацы горæт цы уæззау уавæры уыд хæстон архайдтыты фæстæ, уый абоны онг дæр баззадис нæ ветераны зæрдæйы. Уæды æвзонг чызджы цæсты раз лæууы абоны онг дæр пырх горæт. Уый йæ службæйы рæстæджы радиотелеграфон бастдзинадæй ифтонг кодта æфсæддон хæйтты, кæцытæ сæ тыхы руаджы æппæт дæр арæзтой, цæмæй æввахсдæр бацæуой Фыдыбæстæйы ныгуылæн арæнмæ. Хæстон архайдтыты кæронмæ æввахс радиотелеграфон полчы арвыстой Гуырдзыстонмæ, горæт Зестафонмæ, уым æвзонг чызг сæмбæлд Стыр Уæлахизы боныл.
Æвзонг чызг, хæстон уæззау фæндæгтыл рацæуыны фæстæ 1945 азы æрыздæхт йæ Райгуырæн Ирыстонмæ æмæ кусынмæ бацыд нывгæнæджы ахуыргæнæгæй Сиукъаты хъæуы астæуккаг скъоламæ, цыран фæкуыста æртæ азы бæрц. Уый фæстæ нæ ветеран бирæ азты дæргъы фæкуыста хъæды хæдзарады, уый фæстæ та — районы партион организацийы, æмæ дзы фæкуыста суанг пенсийы ацæуыны онг.
Уæдæ, Райгуырæн бæстæ знагæй ссæрибар кæныны хъуыддаджы Хъæцмæзты чызг йæхи нæ бааууон кодта, æмæ йæ хæстон фæндаджы фæстæ байдыдта йе ‘взонг царды фæндаг аразын. Уый йæ цард баиу кодта Сиукъаты Никъала Леуаны фыртимæ. Банысан кæнын хъæуы уый дæр, æмæ Сиукъаты Никъала дæр кæй у хæсты ветеран. Уыдон схъомыл кодтой цыппар лæппуйы æмæ хъомыл кæнынц аст хъæбулы хъæбулы. Ацы дыууæ ветераны сæ кæстæрты хъомыл кæнынц, сæхийау хъаруджын æмæ ныфсхастæй. Гыццылæй фæстæмæ сын сæ зæрдæйы нывæрдтой Фыдыбæстæмæ уарзондзинад. Ныртæккæ уыдонæн сæ иу фырт кусы æмæ йе ‘мбæстæгтæн лæггад кæны Знауыры районы Уæлвæткон уавæрты министрады хайадгæсæй.
Хъæцмæзты Любæ арфæ кæны, уæззау хæсты быдыры хайад чи райста æмæ сæрæгасæй чи æрыздæхт, уыдонæн. Уæлдай хъарм ныхæстæй мысы, хъæубæстæй хæсты хайад чи райста, уыдоны.
Хъыгагæн, азæй-азмæ Стыр Фыдыбæстæйон хæсты хайадисджытæ цъусæй-цъусдæр кæнынц. Фæлæ Ирыстоны, Уæрæсейы, дунейы рæстаг дзыллæттæ алы хатт дæр мысдзысты сæ хъайтарты æмæ никуы ратдзысты бар цахæмдæр политиктæн, цæмæй истори зыгъуыммæ цæуа.
ТАНДЕЛАТЫ Виленæ