Nog adres

Тыбылты Леонид: «Хуссар Ирыстоны адæм ногæй бафидар кодтой Уæрæсеимæ хæлардзинад æмæ æмцæдисадыл æнувыддзинад»

DSC_0356.JPG
Республикæ Хуссар Ирыстоны Президент Тыбылты Леонид информацион агентад ТАСС-æн интервьюйы радзырдта социалон, экономикон æмæ гуманитарон къабæзты Мæскуы æмæ Цхинвалы æмгуысткæнынад куыд рæздзæнис, Уæрæсеимæ Æмцæдисад æмæ интеграцийы фæдыл бадзырдыл къухтæ æрфыссын куыд бандавдзæн дунеон æмæхсæнады ‘рдыгæй республикæйы банымайыны хъуыддагыл æмæ паддзахадтæн сæ æмархайд цахæм уыдзæн æдасдзинад ифтонг кæныны фарстаты.

- Бадзырды цахæм мадзæлттæ нысан сты, кæцытæ ахъаз кæндзысты Хуссар Ирыстоны дунеон изоляцийæ ракæнынæн?
- Хуссар Ирыстоны паддзахадон хæдбардзинады Уæрæсейы Федераци куы банымадта, уымæн йæ хæдфæстæ къорд æндæр паддзахадтæ - Гуырдзыстоны хъомысджын спонсортæ сорганизаци кодтой æнæпрецедентон кампани дунеон æм-æхсæнады бæстæтыл бандавыны тыххæй, цæмæй йæ дарддæр мачиуал банымайа.
Уый нысан кæны, æмæ æппæт бæстæтыл дæр сæ бон бацис афтæ бандавын, æмæ сæ бон нæу уыдоны ныхмæ рацæуын? Нæ, æмæ ноджыдæр нæ. Ис ахæм цæвиттонтæ æмæ иу кæнæ иннæ бæстæтæ дæсгай азты дæргъы куынæ банымадтой кæцыдæр бæстæты, фæлæ раджы уа æви æрæджы, уæддæр сæ банымайынц. Уæрæсе у дунейы аренæйы иууыл стырдæр актортæй сæ иу. Бирæ бæстæтæн Уæрæсейы авторитет фæстаг азты бирæ хатты сырæзт æмæ Бадзырды фыццаг статьяйы афтæ фыст кæй ис, зæгъгæ, «Уæрæсейы Федераци æппæт амæлттæй дæр ахъаз кæндзæнис Республикæ Хуссар Ирыстоны дунеон бастдзинæдтæ рæзын кæнынæн, уыцы нымæцы, официалонæй йæ чи банымайа, ахæм паддзахадты бæрц рæзын кæнынæн», уый дзурæг у, Уæрæсе кæй фæнд кæны йе 'ндæвдадæй спайда кæнын, цæмæй Хуссар Ирыстонæн æххуыс кæна йæ дунеон позицитæ йын размæ кæнынæн.
- Боны фæткы ис Уæрæсейы скондмæ бацæуыны тыххæй фарст кæнæ Бадзырды нысан цæуы, æгæрыстæмæй, перспективæйы дæр, республикон паддзахаддзинад фесафын?

- Къухтæ фыст кæуыл æрцыдысты, уыцы Бадзырд бæлвырд кæны дыууæ бæстæйы 'хсæн ахастытæ, куыд æмцæдисон. Уыцыиу рæстæджы Бадзырд здæхт у интеграцион бастдзинæдты дарддæры рæзтмæ ахæм къабæзты, куыд хъахъхъæнынадон æмгуысткæнынад, æдасдзинады иумæйаг тыгъдад аразын, барадон системæты гармонизаци кæнын, ноджы бирæ æндæр цыдæртæ, кæцытæ Хуссар Ирыстоны æмбæстæгтæн, куыд Уæрæсейы æмбæстæгтæн, афтæ фадат дæтдзæн сæхи æдасæй æмæ максималонæй комфортонæй хатынæн дыууæ бæстæйы территорийыл дæр. Ныхас бæлвырддæрæй цæуы интеграцион иудзинадыл, кæцыйы фæлгæтты дыууæ бæстæйы адæмæн, се ‘мбæстæгтæн практикон æгъдауæй арæзт цæуы иууон тыгъдад: æрвылбонон царды адæймаджы цæстæнгасмæ гæсгæ уый у растдæр иууон тыгъдад, цыран уымæн йæ бон уыдзæн цæрын æмæ кусын, паддзахадæй æххуыс исын. Уый уæд, Уæрæсе æмæ Хуссар Ирыстон политикон æгъдауæй дыууæ паддзахады куы сты, сæхи конституцитимæ, разамынады системæимæ æмæ афтæ дарддæр.
Ам рæзт, зæгъæн ис, цæуы ахæм здæхты, куыд рæзы европæйаг интеграци. Ахæм модель куыд хуыздæр кæн-дзæн, уый та фенын кæндзæн рæстæг æмæ æмархайды фæлтæрддзинад.
- Анализ арæзт цыдис Абхазимæ æнгæс бадзырд реализаци кæныны фæлтæрддзинадæн, искæцы уагæвæрдтæ рацарæзт æрцыдысты уымæ гæсгæ?
- Нæ æфсымæрон республикæтæ - Хуссар Ирыстон æмæ Абхаз бирæбæрцæй æмхуызон сты, фæлæ дзы ис бæрæг хицæндзинæдтæ дæр, кæцытæ æв-зæрынц историон æмæ æндæр фактортæй. Ацы дыууæ бадзырды лæмбынæг бакæсгæйæ, бæрæг у, хуссарирыстойнаг варианты хъусдард фылдæр здæхт кæй цæуы интеграцийы 'рдæм.
Хуссар Ирыстон традицион æгъдауæй йæхи хаты Уæрæсейы иу хайæ, цæгаткавказаг культурон, экономикон тыгъдады, ахæмæй йæ исынц нæ адæм иууылдæр. Ирон-уæрæсейаг ахастытæн ис иттæг рагон ахастытæ. Ам гæнæн ис æрымысæм рагуæрæсейаг книæзтæ æмæ алайнаг сылгоймаг книæзты 'хсæн кæй уыдис сæ цард баиу кæныны цаутæ, афтæ ма дыууæ адæмы 'хсæн кæй уыдис хæстон æмхæларад, иумæйаг дин, историон мысынадмæ цы-дæриддæр хауынц, уыдон. Фыццаг ирон минæварад Санкт-Петербургмæ æрцыд æмæ йæ дипломатон мисси æххæст кодта XVII-æм æнусы æмбисы, абоны иуæй-иу егъау паддзахадтæ бынтондæр куынæма уæвыдысты, уæд.
Ис ма æмфыдыбæстæйонты фактор. Афтæ рауад æмæ, фыццаджыдæр, фæстаг дæсгай азты Тбилисы хицауиуæгад Хуссар Ирыстонмæ ахасты цы политикæ уагъта, уый фæстиуæгæн, лигъдæтты цалдæр уылæны фæстиуæгæн цæрджытæй бирæтæ фæлыгъдысты æмæ ныр нæ æмфыдыбæстæйонтæн сæ зынгæ хай цæрынц Уæрæсейы Федерацийы. Нæ диаспорæйы нымæц фылдæр у, Хуссар Ирыстоны æдзух чи цæрынц, уыдонæй. Уый, стыр нысаниуæг кæмæн ис, ахæм фактор у, кæцы ноджы тынгдæр æввахс кæны Хуссар Ирыстоны Уæрæсемæ, уæрæсейаг тыгъдадмæ. Дыууæ æмбæстагдзинад кæмæн ис, уыцы æмфыдыбæстæйонтæн иттæг ахсджиаг у сæ барадон уавæр æрбæстон кæнын. Бадзырд ацы проблематикæмæ здахы стыр хъусдард.
Хуссарирыстойнаг фарсмæ цы бадзырд бавдыстæуыд, ууыл уæрæх уынаффæ кодта æхсæнад. Хуссар Ирыстоны адæм ногæй бафидар кодтой Стыр Уæрæсеимæ хæлардзинад æмæ цæдисадыл æнувыддзинад, Уæрæсейы Федерациимæ иумæ дарддæры политикон, экономикон æмæ хъахъхъæнынадон рæзты фæндагыл цæуынмæ тырнындзинад.
- Бадзырдæн йæ бон цас бауыдзæн регионы ситуаци фæхуыздæр кæнын, инвестицитæ æрбакæнын æмæ адæмы царды гъæд фæхуыздæр кæнын, пенситæ æмæ æххуыстæ фæбæрзонддæр кæнын хынцгæйæ?
- Инвестицион æхцатыл тынг æндавынц æдасдзинады фарстатæ. Тасдзинады бæрзонд æмвæзад æмæ инвестициты сæрибар æрбацыдæн иумæ уæвын зын у. Бадзырд цы ситуаци аразы, уый биноныг кæны æдасдзинады гарантиты ног гъæд, уыцы нымæцы уыдонæн дæр, кæцытæ фæнд кæнынц амалиуæгадон архайд кæнын, Хуссар Ирыстоны экономикæйы æхцатæ бавæрын. Иттæг ахсджиаг у барадон ифтонгад, дыууæ барадон системæйы гармонизаци кæнын. Инвестортæн арæзт цæуы иттæг æмбæрстгонд барадон фæлгæттæ, Хуссар Ирыстон цæттæ у инвесторæн æппæт амæлттæй æххуыс кæнынмæ, уымæн та æвдисæн у компани БТК-йы куысты æнтысгæ фæлтæрддзинад.
- Бадзырд ма фадат ратдзæн перс-пективæйы æввахс азты Тбилисмæ ахастытæ æрбæстон кæнынæн?
- Ахастытæ æрбæстон кæныны проблемæтæ агурын нæ хъæуы Бадзырды æмæ нæдæр Уæрæсеимæ Хуссар Ирыстоны ахастыты, уыдон сты, се скъуыддзаг кæнынмæ Гуырдзыстон цахæм ахаст дары, уым. Абоны бонмæ Гуырдзыстон цæхгæр нæ разы кæны РХИ-йы цахæмфæнды инициативæтыл дæр, кæцытæ здæхт сты æдасдзинады гарантитæ ифтонг кæнынмæ, нæ разы кæны Хуссар Ирыстоны паддзахадон хæдбардзинад банымайыныл. Æрбæрстгонд у, ам тагъдыл къухты кæй ницы бафтдзæн æмæ нæм ахæм иллюзитæ дæр нæй. Фæлæ рæстæг куыд цæуа, афтæ эмоцитæ æрсабыр уыдзысты æмæ ног,прогматикондæр цæстæнгас æрфидар уыдзæн Гуырдзыстоны дæр. Нæй гæнæн дæсгай азты цæрæн ныхмæлæуд æмæ реваншы зæрдæйыуагимæ. Иттæг хорз цæвиттон æвдисынц европæйаг бæстæтæ, кæцытæ раздæр уыдысты æнæбафидаугæ ныхмæлæуджытæ, абон та æмгуыст кæнынц. Цал азы бахъæудзæн, цæмæй Гуырдзыстон æрцæуа нæ паддзахаддзинад банымайыны хъуыдымæ, уый зæгъын мæ бон нæу, фæлæ абон уа æви сом, уæддæр уымæ æрцæудзысты.
- Æфсæддон æмкуысткæнынады æмæ Хуссар Ирыстоны æддагон арæнтæ хъахъхъæныны цахæм ре-жимтæ нысан цæуынц Бадзырды?
- Фыццаджыдæр, банысан кæнын хъæуы, хъахъхъæнынады фарст документы кæй у ахсджиагдæртæй сæ иу. Æдасдзинадыл ахæм акцент кæй ис, уый логикон къахдзæф у, нæ арæнтæм хæстæг активон куыст цæуы Гуырдзыстоны æфсæддон потенциал хъомысджындæр кæныны, æфсæддон активондзинад сытынг кæныны æмæ уым цæ-гататлантикон альянсы уæвынады си-туацийы. Гуырдзыстон фæстаг азты йе 'мцæдисонты æххуысæй тыхджындæр æмæ гæрзифтонгдæр кæны йе 'фсады, НАТО-йы æфсæдтæ куыд хотыхджын сты афтæ, æдзух ацы блокмæ бацæуыны тыххæй хъусын кæнгæйæ. Æмæ уымæ та кæсæн ис, куыд, кæй уынæм, ахæм потенциалон тасдзинад. Æфсæд-дон инфраструктутурæйы серьезон объекттæ арæзт цæуынц, Хуссар Ирыстоны сæйраг горæтæй сæ цæстæй фенæн кæм ис, ахæм бынæтты. Гуырдзыстоны ацы æфсæддон хъæзтытæ йæ ныгуылæйнаг æмцæдисонтимæ цæмæ æркæнынц, уый та мах федтам 2004 æмæ 2008 азты.
Бадзырд хъахъхъæнынадон къабазы æмархайдæн бæлвырд кæны фаг уæрæх фæлгæттæ. Сæйраг у уый æмæ арæзт цæуы иууон хъахъхъæнынадон тыгъдад, иууон контур, æдасдзинады иууон тыгъдад. Нырæй фæстæмæ Хуссар Ирыстоны арæнтæм фæныхилын Уæрæсе нымайы, куыд йæхи арæнтæм фæныхилын æмæ хатдзæгтæ дæр уымæ гæсгæ араздзæн. Паддзахадон арæн хъахъхъæныны фæтк дырысæй æвдыст æрцыд Бадзырды. Мæ бон у фидарæй зæгъын, РХИ-йы паддзахадон арæн хъахъхъæныны режим кæй уыдзæн УФ-йы паддзахадон арæн хъахъхъæныны режимы хуызæн.
- Цахæм у, Ирыстон Уæрæсейæ æрвылаз кæй исдзæнис, уыцы финансон æххуысы гуырахст?
- Хуссар Ирыстон Уæрæсейæ нæ масштабтæм гæсгæ исы зынгæ æххуыс: нæ адæм уымæн стыр аргъ кæнынц æмæ æгæрон бузныг сты Уæрæсейæ уыцы æххуысы тыххæй. Æххуыс та кæны уый тыххæй, цæмæй Хуссар Ирыстон йæ къæхтыл слæууа, социалон реабилитацийæн æмæ экономикон рæзтæн уа-вæртæ арæзт æрцæуа. Банысан кæнын хъæуы уый æмæ Хуссар Ирыстон цы æххуыс исы, уый ма фадат дæтты, дыууæ бæстæ дæр кæмæ цымыдис кæнынц, ахæм фарстатæ скъуыддзаг кæнынæн, уыцы нымæцы иууон хъахъхъæнынадон тыгъдады сырæзт сифтонг кæнын.
Нæхирдыгæй, мах Хуссар Ирыстоны æппæт дæр аразæм, цæмæй уавæртæ арæзт æрцæуой инвестицион проекттæ реализаци кæнынæн, кæцытæ перспективæйы фадат ратдзысты хи æфтиæгтæй республикæйы бюджетмæ уæлæмхас фæрæзтæ бацæуынæн, уый та йæ рады фадат ратдзæн хи ресурстæй пайда кæнынмæ этапгай рахизынæн.