Nog adres

Цæгат Ирыстоны

ЙÆ ЮБИЛЕЙЫ КАДÆН - НЫВТЫ РАВДЫСТ

Йæ удварн бацард йæ нывты, стæй канд нывты нæ, фæлæ аивад æнæхъæнæй бацард йæ уды. Мæ ныхасы сæр у зындгонд нывгæнæг æмæ актер, кафты æмæ зарды аивады корифей, историк æмæ журналист, Уæрæсейы нывгæнджыты Цæдисы уæнг, Цæгат Ирыстоны сгуыхт нывгæнæг æмæ адæмон нывгæнæг, Дунеон фестивалты бирæ хæттыты лауреат æмæ дипломант Гасынты Жоржыл. Æрдз алывæрсыг курдиатæй кæй фæхайджын кæны, ахæмтæ бирæ нæй. Ахæм адæймаг Хуыцауæй ратгæ лæвар у, уæлдайдæр нæ чысыл Ирыстонæн. Зын зæгъæн у, Гасыны фыртæн культурæйы кæцы къабазы фылдæр æнтысы, уый, фæлæ цы фæндæгтæ равзæрста, уыдонæй алкæуыл дæр чиныг ныффыссæн ис.

Æрмæст ансамбль “Цин”-ы аивадон разамонæг æмæ кæфтытæ æвæрæг уæвгæйæ, цал курдиаты бацæттæ кодта, уæдæ йæ къухæй нæ историимæ баст цал наукон куысты рацыд, цал кинонывы ахъазыд, уæдæ йæ диссаджы нывтæ æмæ сæ нымад чи фæуыдзæн. Жорж ма уыдоны уæлдай архайы археологон экспедициты. Цы федта, уыдоны бындурыл сарæзта ирон национ дзаумайы эскизтæ. Уыдонæн ис историон æмæ этнографион нысаниуæг. Уыцы эскизтæм гæсгæ скифаг, сæрмæттаг, алайнаг, кавказаг хуыд дзаумæтты кафынц нæ ансамблтæ. 1970 азты та Жорж историон зонæдты доктор Г. Тогошвилиимæ рабæрæг кодтой астæуккаг æнусы герб æмæ тырыса. Уыдоны бындурыл Гасыны фырт сныв кодта æмæ сфидар кодта Аланийы герб. Гасынты Жорж стыр хайбавæрд бахаста киноаивадмæ дæр. Хъазыд кинонывты “Дума о Ковке”, “Ненависть”, “Карпаты, карпаты”, “Право на любовь”, “Жемчужина”, “По следам карабаира”… Уыимæ ныв-гæнæг æмæ консультант уыд бирæ æндæр кинотæн. Жоржæн сæдæйы бæрц уыд нывты равдыстытæ алы рæтты: Германийы, Италийы, Турчы, Японийы, Тбилисы, Мæскуыйы, Сочийы… Ныр дæр та, 24 сентябры, аивадуарзджытæн стыр лæвар ракодта Гасыны фырт. Йæ 75 азы юбилейы кадæн Дзæуджыхъæуы Аивадон салоны байгом йæ нывты равдыст. Уырдæм хаст æрцыдысты нывгæнæджы фæстаг азты конд нывтæй цалдæр графикæ æмæ хуызфыссынадæй. Гасынты Жоржæн йæ нывты сæйраг темæ у нæ истори алы æнусты дæргъы. Ныр дæр та нæ цæсты раз айтыгъдысты йæ диссаджы нывтæ: “Дургулель Великий”, “Царь Сароса”, “Фарнæг”, “Скифская легенда”… Йæ национ дзаумæтты эскизтæ равдыста йæ нывты: “Девушка в сарматских нарядах”, “Девушка в аланском костюме”, “Сарматский воин”… Хуссар Иры трагикон цауты тыххæй сæрмагонд стендыл уыдысты “Сгоревшие деревья Приса”, “В горах тревожно”, “Цхинвальский парк” æмæ бирæ æндæртæ. Уыимæ ма портреттæ Ирыстоны зынгæ адæймæгтæн. Равдысты ма æвæрд æрцыдысты, Гасыны фырт цы киноты хъазыд, уыцы кадртæй ист къамтæ.
Равдыстмæ æрбацыдысты нывгæнджытæ, аивæдты факультеты студенттæ, нæ интеллигенцийы минæ-вæрттæ, Жоржы аивадæн табугæнджытæ… Уыдон стыр аргъ скодтой нывгæнæджы куыстытæн. Гасыны фыртæн ма бирæ æнтыстытæ куыд уа царды æмæ йе сфæлдыстады, йæ сæдæ азы сæрты æнæнизæй цы ракæса æмæ ма Ирыстонæн бирæ фарны хъуыддæгтæ цы сараза, уыцы арфæ йын æппæт уазджыты номæй ракодта зындгонд нывгæнæг Дзбойты Михал.

ФЫССÆДЖЫ ЮБИЛЕЙ
Ирон литературæйæн стыр хæрзты чи бацыд, йæ царды хуыздæр азтæ йын чи снывонд кодта, йæ диссаджы сфæлдыстадæй йæхицæн æнусон цырт чи самадта, уыдонæй иу у Айларты Измаил дæр. Уый ацы бонты банысан кодта йæ нæуæдз азы юбилей. Уый фæдыл республикон библиотекæйы арæзт æрцыд юбилейон изæр. Зал уыд хъæздыг-вæлыст фыссæджы сфæлдыстадæй. Сæрмагонд стендыл æвæрд уыдысты йæ чингуытæ: “Мамысоны æфцæгыл” æртæ томæй, “Ирон фарн”, “Сæуæхсид”, “Гакк, гакк, куыдзы гакк” æмæ бирæ æндæртæ. Къулыл æвæрд экраныл кæрæдзи ивтой нывтæ йæ бинонтимæ, йе 'мкусджытимæ ист къамтæ. Зæлыдысты дзы Измаилы фыст æмдзæвгæтæй арæзт зарджытæ. Фыссæгæн арфæ ракæнынмæ æрбацыдысты фысджытæ, йæ чиныгкæсджытæ, йæ къабæзтæ, скъоладзаутæ йæ райгуырæн Кировы хъæуæй… Изæр байгом кодта æмæ фыссæджы цард æмæ сфæлдыстады тыххæй радзырдта библиотекæйы кусæг, æхсæнадон архайæг Дзугаты-Мурасты Риммæ. Айларты Измаил литературæйы бирæ сарæзта, фæлæ бирæтау хорзæхтæ æмæ кадджын нæмттæ никуы куырдта. Ныр ын йæ нæуæдз азы юбилеймæ нæ республикæйы Сæргълæууæджы указæй кадджын ном “Цæгат Ирыстоны Культурæйы сгуыхт кусæг” радта культурæйы министры хæдивæг Мамсыраты Сослан. Арфæйы гæххæттытæ йын саккаг кодтой библиотекæйы номæй Мурасты Риммæ, æхсæнадон змæлд “Стыр Ныхас”-ы номæй Бæдтиаты Гришæ, дипломтæ ма райста нæ горæты бынæттон администрацийæ, ахуыргæнджыты квалификаци бæрзонддæргæнæн институтæй, Кировы хъæуы, Измаил цы скъолайы ахуыр кодта, уырдыгæй… Кировы хъæуы минæвæрттæ сæ зындгонд хъæуккаджы размæ æртæ чъири æртæ фæрскимæ куы бахастой, æмæ йын куыд аргъ кæнынц, уый тыххæй куы радзырдтой, уæд йæ цины цæссыгтæ нал баурæдта. Æмæ куыд нæ. Йæ хъæу ын куыд зынаргъ у, уый алывæрсыгæй æвдыст æрцыд йе сфæлдыстады. Сфæлдыстадон изæры ма раныхас кодтой æхсæнадон архайæг Къозонты Шамил, Измаилы хъæуккæгтæ: поэт æмæ журналист Къадзаты Станислав, фыссæг æмæ журналист Хозиты Барис, йæ сыхæгтæ, йæ зонгæтæ… Йе 'мдзæвгæтæ йын аив бакастысты скъоладзаутæ. Изæр сæ аивадæй срæсугъд кодтой адæмон зарæггæнджыты ансамбль “Фыдæлты намыс”.
Айларты Измаил кæд диссаджы æмдзæвгæтæ фыссы, уæддæр прозаикыл нымад у. Уый æрмæст “Ирон фарн” куы ныффыстаид, уæддæр нæ хуыздæр фысджыты рæнхъы æрлæууыдаид. Уымæн цы хъæздыг æвзаг ис, уый диссаг у, никæимæ хæццæ кæны йæ фыст. Йæ фондз къухау зоны ирон царды уаг, цæугæ энциклопеди дæр æй уымæн хонынц. Ирон лæгдзинад, кад, намыс, фарн баиу сты йе сфæлдыстады. Уымæн зæгъы йе 'мдзæвгæйы:

Ирон у мæ хъæстæ, - ирон у мæ туг.
Мæ бартæ, мæ хæстæ, мæ сагъæс, мæ дуг…
Мæнæн у Ирыстон мæ
фыды уæзæг, -
Бæркады цытыстæн, нымд кадæггæнæг.

ДЖУСОЙТЫ Нинæ