Nog adres

Интервью/ ГОБОЗТЫ Вячеслав: Журналистты иудзинадæн уæвæн ис æрмæст профессионалон этикæйы уавæрты

DSCN7124.jpg
8 сентябры æнæхъæн дуне нысан кодта журналистты иудзинады Дунеон бон. Уыцы бон æвзæрст æрцыд 1958 азы, дунейыл журналистты æппæты рагондæр æмæ егъаудæр интернационалон иугонд - Дунеон журналистты организацийы (МОЖ) IV конгрессы уынаффæмæ гæсгæ.
Раст уыцы бон, 1943 азы, Берлины, фашистты къухæй мард æрцыд, 1942 азы апрелæй гестапомæ ахæсты уæвæг чехословакаг журналист, литературон æмæ театралон критик, публицист, Чехословакийы компартийы активон уæнг Юлиус Фучик. Уый нацистон ахæсты дæр йæ куыст нæ ныууагъта, уым ын бантыст йæ чиныг «Репортаж с петлей на шее» ныффыссын. Уыцы чиныджы тыххæй Юлиус Фучикы 1950 азы, йæ мæлæты фæстæ, схайджын кодтой Сабырдзинады дунеон премийæ.
Цахæм хъуамæ уа журналист нæ тагъд ивæг дунейы æмæ цæмæн хъæуы журналистты иудзинад, зæгъгæ, уый тыххæй ИА «Рес»-æн йæ интервьюйы йæ хъуыды загъта Хуссар Ирыстоны Информаци æмæ мыхуыры комитеты Сæрдар Гобозты Вячеслав.

Нырыккон журналист, фыццаджыдæр хъуамæ уа йæ хъуыддаджы дæсны, хъуамæ, хорзæн æй зæгъын, «сæ фæд ара» ног хабæрттæ æмæ æнæнхъæлæджы цаутæн. Уымæй дарддæр ма нырыккон журналистæн уæвæн нæй, нырыккон информацион технологитыл ахуыр куынæ уа, уæд. Кæд раздæр журналистты уырыссагау «акула пера» æмæ «шакал ротационных машин», зæгъгæ, хуыдтой, уæд абон фыссæн сис æмæ мыхуыргæнæн машинæты рæстæг аивгъуыдта, æмæ сын сæ бынат бацахстой компьютертæ æмæ интернет. Æцæг «акула пера» абон дæр нæ царды æнæмæнг хъæуы. Ноджыдæр ма йæ зæгъын, журналист хъуамæ уа йæ хъуыддаджы дæсны, æмæ ма йæм уымæй дарддæр, мæ хъуыдымæ гæсгæ, хъуамæ уа исты бындурон ахуырдзинад. Темæ зонгæйæ, æрмæг алы хатт дæр хуыздæр фыст цæуы.

Кæй зæгъын æй хъæуы, хъуамæ дæм уа «Хуыцауы зынг», фæлæ уый та журналистæй аразгæ нæу.
- Нырыккон дунейы, Дзыллон информацион фæрæзты фадыджы иууыл æхсызгондæр чи хъæуы, ахæмыл нымад у хæстон журналистикæ. Чи сты хæстон уацхæсджытæ æмæ цавæр миниуджыты хицау хъуамæ уой, дæ хъуыдымæ гæсгæ?
- Фыццаджыдæр уал журналисты дæсныйад йæхæдæг у иууыл тæссагдæр дæсныйад, æмæ ууыл дзурæг сты, ацы фарсты фæдыл цы бирæ раиртæстытæ арæзт æрцыд, уыдон. Уыцы нымæцы, ифтонг бæстæтæ кæй хонæм, уым дæр. Хъуамæ адæймаг зона, дæ фыст æрмæг æрвылхатт нæ цæудзæн æндæрты зæрдæмæ, уæлдайдæр та иуæй-иу стыр хъомысы хицæутты зæрдæмæ. Æниу, æз афтæ æнхъæл дæн, æмæ нæй ахæм журналистон æрмæг, алкæйы зæрдæ дæр чи ссары. Хæстон уацхæссæджы куыст та у дыууæ ахæмы тæссагдæр. Дунейыл алыгъуызон баныхæстæ æмæ бадзырдтæ ис, фæлæ хæстон уацхæсджытæ хæстон цаутæн сæ тæккæ цæхæры куы вæййынц, уæд сын, иуæй тас вæййы дзæгъæл нæмыджы амæттаг фæуынæй, иннæмæй та сæ куыст æмæ се 'рмæджытæ, цы цæуы, уый тыххæй сæ цæстæнгас, алыхатт нæ фæцæуы дыууæ ныхмæлæууæг фарсы зæрдæмæ, æмæ уый дæр тæссаг у. Гъе, уымæ гæсгæ хæстон уацхæсджытæ сты, йæ куыст цард æмæ мæлæты ‘хсæн чи кæны, ахæм адæймæгтæ. Мах уыдонæй хъуамæ бузныг уæм, уымæн æмæ уыдон хъæбатырдзинады фæрцы базонæм хæстон цаутæ, мидæгæй сæм кæсæгау.
- Кæддæриддæр хæсты рæстæджы журналисттæ нымад уыдысты æнæбаххæсгæ адæймæгтыл. Фæлæ Украинæйы цаутæй бамбæрстам, уый афтæ кæй нæу - афæдзы райдианæй нырмæ уым фæмард фондз журналисты…
- Формалонæй журналист хæсты нымад у æнæбаххæсгæйыл, ома, ныхмæлæууæг бæстæтæ хъуамæ уый ма хъыгдарой, йæ хæс куы æххæст кæны, уæд. Дунеон бадзырдты фыст у, журналисттæн ис, цы цаутæ цæуы, уымæ йæхи цæстæнгас равдисыны бар. Æцæг уыцы информаци хъуамæ æвдиса æцæгдзинад. Фæлæ мах зонæм, æппæт уыцы бадзырдтæ æдзух хæлд кæй цæуынц. Украинæйы цаутæ æмæ иннæ цауты 'хсæн та ис иу стыр хицæндзинад. Кæд иннæ ныхмæдзыдты журналистты фæдыл æдзух лæгмартæ æмæ хæст змæнтджытæ, ома, паддзахады дæлбар чи нæ уæвы, ахæм абырджыты къордтæ зилынц, уæд сыл Украинæйы та цуан кæнынц паддзахады хъæп-пæрисæй. Уый тынг стыр хи-цæндзинад у, æмæ æбуалгъы фыдми, афтæмæй та Уæрæсейы журналистты ахсинагыл чи нымайы, уыдон алы 'взæгтæй “уасынц” европæйаг хæрзиуджытæй æппæлгæйæ. Иннæрдыгæй та, ацы ныхмæдзыд ноджыдæр æвдисæн у, мах 2008 азæй хорз цы зонæм, уымæн - цæвиттойнаг нын цы скæсæйнаг журналистикæ хуыдтой дæргъвæтин рæстæджы, уый хъуыддаджы мидæг та разынд рухсы ферттывдау. Æмæ скæсæйнаг бæстæты, сæрмагондæй та АИШ-ы интерестыл дзырд кæм цæуы, ахæм ныхмæдзыдтæм куы кæсæм, уæд æппæт адæмæн дзырддаг цы советон пропагандæ уыди, уый, скæсæйнаг журналистикæйы ракæндтытимæ абаргæйæ, у æнахъом сабийы дзæнгæдайы хуызæн. Украинæйы цауты рæстæджы журналисттæн цы ракодтой, уый та у æбуалгъы фыдракæнд. Уым паддзахад йæхæдæг у журналисттыл уыцы цуангæнджыты сæрылхæцæг æмæ разæнгардгæнæг дæр. Кæд хæстон цаутæ цы æндæр бæстæты æрцæуы, уым кусын æдас нæу, уæд украинæгтæ се 'ппæтæй фыддæр фесты, ахæм ног фыдми никуы ма æрцыди.
Украинæйы абоны хицауады цауты рæстдзинад ницæмæн хъæуы. Фæлæ уым цыфæнды ма кæной, уæддæр скæсæйнаг ин-формацион фæрæзтæ арæхæй-арæхдæр хъусын кæнынц æцæгдзинад. Фæлæ æхсæнад уыцыиу зондахастыл куы фæхæст вæййы, уæд æм æцæгдзинад дæр нал фехъуысы.
- Хуссар Ирыстоны журналисттæн цы нæ фаг кæны дæумæ гæсгæ, цæмæй сын бантыса цыппæрæм хицауад суæвын, цæмæй æцæгæйдæр сæ ныхас кæрдынхъом уа?
- Хуссар Ирыстоны журналисттæ лæгдзинадæй æххæст сты. Мæнæ хæстон уацхæсджыты кой нæ кæнæм, æмæ мах хъуамæ сразы уæм ууыл, нæ журналисттæ ссæдз азы дæргъы хæстон уацхæсджытæ кæй уыдысты. Сæ цардыл нæ ауæрстой, аф-тæмæй рæдывтой информацион блокадæ, æрвыстой æддæмæ рæстдзинад. Уыдон сты иууыл хуыздæр ныхæсты аккаг.
Бæрæг у, æппæт ацы азты дæргъы сын бæстон ахуыры, сæ дæсныйад фæбæрзонддæр кæныны, се ‘мсисонтимæ иудзинады уавæртæ кæй нæ уыд, уый. Уымæ ма ноджы бафтау, дзæвгар рæстæджы дæргъы нæм цы авторитаризм уыд, уый, кæцы хорзæрдæм нæ бандæвта журналистон процессы фæдыздæхтыл. Уымæй дарддæр ма мах хъæуы суæгъд уæвын æгæр тыхджын хи цензурæйæ. Цензурæ дæр хъæуы, æрмæст бæрцæй. Журналисты хъæбатырдзинад бæрæг вæййы йæ информацийы æцæгдзинадæй. Цард нын æвдисы, адæмы иу хайæн уацы æцæгдзинад æхсызгон вæййы, иннæйæн та хъыгдзинад хæссы.
Хъуамæ мах æмбарæм, цыфæндыйæ дæр информацион фæрæзтæ æвзардзысты хицауады æндæвдад. Афтæ арæзт у хицауад. Цыппæрæм хицауад суæвынæн та æцæгæйдæр лæгдзинад хъæуы, æмæ ам та журналистты иудзинадæн стыр нысаниуæг ис. Уый куынæ уа, уæд информацион фæрæзтæ никуы уыдзысты нымад. Хъуамæ æнæхъуаджы æфхæрд чи цæуа, уыдон фарс рахæцын фæразай.
- Цас æмбаст сты журналистон иудзинад æмæ профессионалон этикæ?
- Æнгом баст сты, уымæн æмæ журналистон иудзинад хъуамæ амад уа профессионалон этикæйы бындурыл. Журналист хъуамæ цыдæр профессионалон этикæйы нормæтыл хæца, фыст сты, æви нæ, уæддæр. Иу кæнæ иннæ журналист, закъонæн æдде архайгæйæ, йæ бæстæйæн зианхæссæг куы уа, уæд уый сæрыл хæцын нæдæр хъæуы, нæдæр раст у. Фæлæ кæд журналист рæстдзинады тыххæй, уæддæр æфхæрд цæуы, уæд уый сæрыл ныхас зæгъын æнæмæнг хъæуы, разы у исчи йемæ æви нæ. Журналистон иудзинад ахсджиаг у, æмæ цæрæццаг уыдзæн, æрмæстдæр профессионалон этикæйы бындур ын куы уа, уæд. Мах хъуамæ ма ахизæм уыцы хаххæй, критикæ дурæппарæн кæм свæййы, уыцы арæнæй.