Nog adres

ЗÆХХЫЛ ЦЫ СТЫРДÆР ХÆСТ ЦЫДИ…

rodina_0.jpg
22 июны райдыдта Стыр Фыдыбæстæйон хæст

Стыр Фыдыбæстæйон хæст, кæцы фехæлдта милуангай адæймæгты цард æмæ хъысмæт, адæймагады историйы нымад цæуы иууыл трагикондæрыл. Рæстæг æгъатыр у. Азæй-аз къаддæрæй-къаддæр кæнынц уыцы адæймæгты нымæц, кæцытæ сæхиуыл æнауæрдгæйæ хъахъхъæдтой Райгуырæн бæстæ. Фæлæ мысынад тыхджындæр у рæстæгæй, цæуынц азтæ, фæлæ мах хъуыды кæнæм, зонæм æмæ хъахъхъæнæм адæмæн иууыл уæззаудæр рæстæджыты.
Стыр Фыдыбæстæйон хæст райдыдта 1941 азы 22-æм июны. Уый цыди 1318 боны. Ацы хæсты хицæн кæнынц цалдæр этапыл: 1. 1941 азы 22-æм июнæй 1942 азы 18-æм ноябрмæ - райдиан, хъахъхъæнæн этап; 2. 1942 азы 19-æм ноябрæй 1943 азы кæронмæ - Стыр Фыдыбæстæйон хæсты бындурон фæсаст; 3. 1944 азæй 1945 азы 9-æм маймæ - кæройнаг этап. 4. 1945 азы 8-æм августæй 2-æм сентябрмæ Японимæ хæст.
Стыр Фыдыбæстæйон хæст цыд II-æм Дунеон хæсты фæлгæтты, кæцы райдыдта 1939 азы 1-æм сентябры æмæ фæцис 1945 азы 2-æм сентябры. 1941 азы 22-æм июны радиойы раныхас кодта Молотов. Йæ раныхасы бæстæйы раз æвæрд æрцыдысты фыццаг хæслæвæрдтæ. Уыцы бон баконд æрцыд хæстон уавæр æмæ мобилизаци. Бæстæ фестади иугонд æфсæддон лагерь, кæцы архайдта «Все для фронта, все для победы»-йы лозунджы бын.

Ныхмæлæууæг уыд тынг серьезон. 22-æм июны немыцæгтæ хисæрмагонд скондмæ гæсгæ фылдæр уыдысты 1,7 хатты. Танкæтæ, хæдтæхджытæ æмæ ифтонггæрзтæй Советон Цæдис тыхджындæр уыд 6 хатты. Гитлер план кодта 8-10 къуыримæ Советон æфсæдты ныппырх кæнын æмæ бæстæйы Архангельск - Астраханы хаххыл алыг кæнын. Сæ планы ма уыд коммунистты фылдæр хайы скуынæг кæнын, бæстæйы 4 рейхскъамисариатыл адих кæнын: Мæскуы, Киев, Кавказ. Уыцы документы ма уыд Уæрæсейы æххæс-тæй ныппырх кæныны программæ, 50 мин адæймаджы, куыд уæлдæйттæ, афтæ скуынæг кæнын. 1941 азы 12-майы райсгæ сæрмагонд директивæмæ гæсгæ, немыцаг салдаттæй ист цыд Советон Цæдисы территорийыл саразгæ фыдракæндты тыххæй бæрндзинад. Цæрджыты фылдæр хайæ план кодтой цагъайрæгтæ скæнын, æмæ Уæрæсейæн йæхи та - Ныгуылæны аграрон-хомысон уæлæмхасæн саразын.
Хæсты фыццаг мæйты хуыдтой «рæстæгмæйон æнæнтыстыты пе-риод». Абон уыдонæн аргъ кæнынц, куыд хæстон катастрофæ, афтæ. 22-æм июны æхсæвы знаджы авиацийы цæфæй куынæг æрцыдысты 890 хæд-тæхæджы, хæсты фыццаг къуыриты (10-æм июлмæ) фæмард иу милуан адæймаджы бæрц. 1941 азы 1-æм де-кабрмæ Советон æфсæдтæй фæцæф æмæ амардысты авд милуан адæй-маджы бæрц, скуынæг кодтой 22 мин танкæйы, 25 мин хæдтæхæджы æмæ 3 милуан адæймаджы бæрц та уацары акодтой. Æдæппæтæй хæсты азты уацары бахаудтой 5,7 милуан адæйма-джы, уыцы нымæцы 50 инæлары. 1941 азы 16-æм августы №270 Барамындæй уацайрæгтæ нымад цыдысты Райгуырæн бæстæйыл гадзрахатæй рацæуджытыл (Сталины фырт Яков дæр бахауд уацары æмæ амард уым). Ноджы карздæр уыд 1942 азы 28-æм июлы бафысгæ Бардзырд, кæцы историмæ бацыд «Ни шагу назад!»-ы номимæ. Æрмæстдæр хæсты иу азмæ æфсæддон трибуналтæ фехсыны тæрхон рахастой 153000 адæймагæн, æмæ хæсты азты та стæрхон кодтой 2, 5 милуан адæймагыл.
Хæсты азты карз фæлварæнтæ æр-хаудта ирон адæммæ дæр. Цæгат Ирыстонæй фронтмæ ацыдысты 84 мин æмæ Хуссар Ирыстонæй та - 20 мин лæппу æмæ чызджы. Ныхас «ирон» кадимæ дзырдтой æппæт фронтты дæр, уымæн æмæ ирæттæ сæхи равдыстой хъæбатыр æмæ раст хæстон-тæй. Советон Цæдисы Хъайтар Æхса-раты Энверы сгуыхтдзинæдты тыххæй фыссæг Всеволод Земной фронтон газеты фыста: «Прохожий! Откуда бы ты не шел, куда бы ты не направлялся, - остановись у могилы героя!... Лети и ты мое слово, песней крылатой в аулы Осетии, в горы Кавказа, к сопкам Приморья, в степи Приволжья, в леса Смоленщины - во все уголки нашей необъятной Родины, расскажи как дрался и умер в бою, обессмертив себя на веки, сын осетинского народа, храбрейший из храбрых, командир Энвер Бимбулатович Ахсаров».
Стыр Фыдыбæстæйон хæсты рæстæджы ирæттæ сæхимæ æркæсын кодтой сæ хъайтардзинадæй, бирæтæ дзы æнустæм баззадысты хæсты быдыры. Иуæй-иу бинонтæ фесæфтой цалдæргай фырттæ, куыд зæгъæм, Гæздæнты авд æфсымæры, Кобегкаты авд æфсымæры, Хестанаты æхсæз æфсымæры æмæ æндæртæ. Ирон адæмы хъæбатыр фырт, Советон Цæдисы Хъайтар, армийы инæлар Плиты Иссæйы Советон Цæдисы Хицауад дыккаг хатт схорзæхджын кодта «Сы-гъзæрин Стъалы»-йы майданæй. Советон Цæдисы Хъайтарты нымæцы сты Хуссар Ирыстоны 8 æмбæстаджы: Остъаты Алекси, Коцты Константин, кæцы фæдæлдон кодта 14 знаджы науы, Сабанты Григори, Цхуырбаты Иван, Къозонты Сардион, Козаты Шаликъо, Цоциты Вася, кæцы æрмæст Сталинграды сарæзта 62 хæстон атахты, Кобылты Сергей.
Стыр Фыдыбæстæйон хæсты рæстæджы Советон Цæдисы адæмы сгуыхтдзинадæн адæймагады историйы абарæн ницæимæ ис. Гермайнаг фашизмыл Советон адæмы уæлахиз нæ бауагъта дунеон æлдарад бацахсын, кæцымæ тырныдта гитлерон Герман.
Æрмæг мыхуырмæ бацæттæ кодта
ДЖИОТЫ Екатеринæ