Nog adres

Æрымысыдысты стыр поэт æмæ тохгæнæджы рухс ном

a1cba0801f7905def9eda37e83a1770b.jpg
Ирыстоны намысджын, зынгзæрдæ поэт, æвзаджы дæсны æмæ йæ адæмы æцæг патриот Джыккайты Шамилы æвирхъау мæлæтыл æртæ азы кæй сæххæст, уый сæраппонд Тыбылты Алыксандры номыл Хуссар Ирыстоны паддзахадон университеты конференц-залы 26-æм майы уагъд æрцыдис мысæн изæр. Ацы мысæн изæр бацæттæ кодта университеты ирон литературæйы историйы кафедрæ, йæ сæргълæууæг профессор Плиты Гацыры къухдариуæгадæй.

Мадзалмæ æрбацыдысты РХИ-йы Хицауады Сæрдар Хъуылымбегты Доменти, университеты ахуыргæнджытæ æмæ студенттæ, нæ республикæйы интеллигенцийы минæвæрттæ.

Мысæн изæр бацæуæн ныхасæй байгом кодта Плиты Гацыр. Уый, фыццаджыдæр, æрдзырдта поэзийы пехуымпар Джыккайты Шамилы цард æмæ сфæлдыстадыл:

- Æртæ азы размæ майæн йæ 26-æм боны Шамил уæлæуыл уыд. Шамилы æбуалгъы мæлæт фехъусгæйæ, Иры дзыллæ бамыр. Адæмæн сæ зæрдæтæ рыстысты, маст ыл кодтой, лæгæй-лæгмæ йæ чи нæ зыдта, уыдон дæр. Шамил амардис тæригъæддаг мардæй. Хъуыддаг уый мидæг ис, æмæ туг кæмæй райсæм, уый дæр нæй. Æмæ фесæфтам Ирыстоны номдзыддæр лæгтæй сæ иуы. Йæ мæлæты бон ын Цæгат Ирыстоны дæр банысан кодтой æмæ ацы бон у нымад, куыд фыдохы бон, афтæ. Гацыр бахатыд æрæмбырдуæв-джытæм, цæмæй иу уысм æмырæй алæугæйæ, ссарой Шамилы рухс ном.
Дарддæр уый йæ раныхасы банысан кодта, зæгъгæ, Шамилæн йæ цард æнæхъæнæйдæр тох уыдис. Уый кæддæриддæр дзырдта æргомæй æмæ уæндонæй. Уыцы лозунгимæ Шамил фæцардис суанг йæ амæлæты бонмæ. Йæ тохы фæндаг никуы ныууагъта æрдæгыл. Уый уыдис курдиатджын драматургийы, публицистикæйы, ирон литературæйы иртасыны хъуыддаджы æмæ бирæ æндæр ахæмты. Шамилы куырыхондзинадыл дзурæг у, ирон литературæйы историйæн йæ сæйраг хай кæй сарæзта, куыд ахуыргæнæн чиныг, афтæ æмæ абоны бон дæр не студентты къухтæй уыцы чиныг кæй нæ хауы. Шамилы хуызæн лæгтæ сæдæ азы иу хатт райгуырынц, уый йæхицæн никуы агуырдта кадджын нæмттæ æмæ хорзæхтæ. Йæ уды сæйраг хæрзиуæг уыд ирон адæмы хорзæх æмæ Ирыстоны рухс сомбон, йæ цардамонд. Зæрдæрыст уыдис гуырдзыйы ныббырст, гуырдзыйы фыдракæндтæ Ирыстоныл куыд æндæвтой, æппæт уыдæттыл. Ирыстоны уавæрыл уый сагъæс кодта æмæ фидарæй дзырдта йæ хъуыды. Уый фыста, зæгъгæ, абон нæ риссагдæр фарст у Хуссар Ирыстон. Уым кæлы не 'фсымæрты туг, нæ хотæ, нæ мадæлты цæссыг, тыхсæм сыл, фæлæ, хъыгагæн, нæ тыхст нæу æппæтадæмон хъыг… Уæдæ Шамил ахæм адæймаг уыд, кæцы Ирыстоны кадыл æфтыдта кад. Шамил мæстджынæй фыста мæхъæлы ныббырстыл дæр. Уыдæттæ та ууыл дзурæг сты æмæ дзы йæ рыстзæрдæ адæмы уавæр рох кæй никуы уыдысты, - дзырдта Плиты Гацыр.
Джыккайты Шамилы тыххæй йæ мысинæгтæ æрæмбырдуæвджытæн радзырдта Ирыстоны Фысджыты цæдисы æмсæрдар Хъазиты Мелитон. Уымæн йæ ныхасы сæр уыдис, Шамил ирон литературæйы цы стыр куысты-тæ бакодта, æппæт уыдоны тыххæй.
- Нæ дуджы иууыл æргомдзырддæр чи уыдис æмæ аивадон æгъдауæй æцæг æххæст уацмыстæ чи фыста, уый уыд Джыккайты Шамил. Рахонæн æй ис, куыд гениалон поэт-тохгæнæг. Уый тынг тыхсын кодта, Ирыстон кæй æдзæрæг кæны, уый æмæ йæ кой кæй ничи кæны. Тох кодта, къуымгай кæй ныйистæм, ууыл дæр. Мæнæ, 2008 азы куы уыдис махмæ хæст, уæд иууыл æхсарджындæр ныхас чи загъта, уый уыдис Шамил. Уый дзырдта, зæгъгæ нын дæлæ исынц нæ зæххытæ æмæ, дам, мах уый мæт нæй æмæ Хуссар Ир мах кæй нал уыдзæнис, зæгъгæ. Шамилы дины тыххæй амардтой, уый мæнмæ раст нæ кæсы. Уый æрмæст дины тыххæй нæ амардтой, уыдис дзы уыцы хабар дæр, фæлæ йæ амардтой идеяйы тыххæй. Ома, Ирыстон хъуамæ иу уа æмæ фидар уа, æмæ нæ кæрæдзи ма хæрæм. Фæлæ, куыд æмбæлы, афтæ сæрбахъуыды рæстæджы не знæгтæн дзуапп кæнæм æмæ нæ сæртæ искæй раз ма къул кæнæм. Уый тыххæй йæм мæсты кодтой тынг.
Абоны онг Шамилы номыл преми арæзт æрцыди, æцæг æй нырма ничи райста. Хуссар Ирыстоны хъæуы бакæнын Шамилы номыл уынг æмæ ма йын стæй йæ уацмыстæ дæр хъæуы мыхуыр кæнын. Йæ номыл скъола куы уа, уый дæр æвзæр хъуыддаг нæ уаид. Абон ын мах куынæ скад кæнæм, уæд ын чи хъуамæ скад кæна æндæр, - загъта Хъазиты Мелитон.
Дарддæр ныхасы бар лæвæрд æрцыдис РХИ-йы Хицауады Сæрдар Хъуылымбегты Доментийæн. Уый, фыццаджыдæр, бузныг загъта, ацы мысæн изæрмæ йæ кæй фæхуыдтой æмæ Шамилы рухс ном ссарыны мадзалы хайад кæй исы, уый тыххæй. Бузныг ма загъта, ацы мысæн изæр чи сарæзта, æппæт уыдонæн æмæ банысан кодта, зæгъгæ, æцæгдæр, хорз уаид Шамилы рухс ном сæнусон кæныны хъуыддаг. «Шамилимæ æз дæр зонгæ уыдтæн лæгæй-лæгмæ æмæ уый тыххæй мæхи амондджыныл нымайын. Бирæ хæттыты йын хъуыстон йæ ныхæстæм æмæ, æцæгæйдæр, уыдис цæвиттойнаг æмбæстаг. Шамилы чи амардта, уый æрмæст Шамилы амарынмæ нæ хъавыдис, уый нын не 'ппæтæн дæр нæ ныфс мардта. Абон мах не 'ппæт дæр хъуамæ аразæм афтæ, цæмæй Шамил цы Ирыстон æмæ ирон адæмы тыххæй æрхаста йæ сæр нывондæн, уыцы адæмæн мах дæр лæггад кæнæм, куыд æмбæлы, афтæ», - банысан кодта Хъуылымбегты Доменти.
Мысæн изæры ма адæмæн æвдыст æрцыдысты, Шамил кæм ныхас кæны йæ адæмы царды тыххæй, уыцы видеоæрмæджытæ дæр. Экранæй хъуыст Шамилы аив, уæздан æмæ æргом ныхас…
Иры сæрхъызой Джыккайы фырты тыххæй фыссæг Джиоты Катя бакаст йæхи фыст æмдзæвгæ. Поэтæн йæхи фыст æмдзæвгæтæ та бакастысты университеты студенттæ. Уый фæстæ, адæмы раз кæрæдзи ивгæйæ, сæ мысинæгтæ дарддæр кодтой, Шамилы æвирхъау мæлæтыл чи фæрыст, нæ уыцы интеллигенцийы минæвæрттæ .
ЦХУЫРБАТЫ Л.