Nog adres

Умæлад сын тæссаг у

Фæстаг азты, раздæр куыд уыд, афтæ нæ республикæйы мыддарды куыст кæй райтынг кодтой бирæтæ, уый æхсызгон хабар у, фæлæ сæм æмбæлон æгъдауыл базилыны сусæгдзинæдтæ раиртасын алкæйы къухты нæма бафтыд. Уымæ гæсгæ бирæтæ рахъаст кæнынц уалдзæджы сæм куы ныккæсынц, уæд, зæгъгæ, сын фæззæджы ныууагътон фаг хæринаг, схъарм сæ кодтон, радтон сын хос, фæлæ мæ чыргъæдтæй бахуыссыд. Сæ мыд та æнæвнæлдæй баззад. Уæдæ цы у йæ аххосаг?
Мыдыбындзыты бинонтæм зымæджы дæргъы цы фенхъæлмæ кæсы, æнæзианæй аирвæздзысты æви нæ, уый развæлгъау зæгъын тынг зын у. Арæх мыдыбындзыты бинонтæ зымæгиуаты рæстæджы раууатмæ æрцæуынц, амæлынц. Уыдон иууыл тынгдæр бахъыгдары чыргъæды сæвзæргæ умæлад, хæлцы гъæд, низты ныхмæ хостæ радтын, уазæлттæ.

Цæмæн фæзыны чыргъæды умæлад уымæн ис цалдæр аххосаджы: мыдыбындзыты бабырæн хуынкъ кæрæй-кæронмæ баззайы гомæй, чыргъæды фæлгæттыл æвæрд æмбæрзæн хæцъилтæ афтæ æвæрд вæййынц, æмæ чыргъæды фæстаг фарс афтæ сæхгæнынц æмæ чыргъæды уæвæг хуылыдз уæлдæф æппындæр нал рахъары æддæмæ. Чыргъæды ма вæййы цъус хъарм æмæ мыдыбындзытæ суткæйы дæргъы, астæуккаг нымадæй хæринаг фæхæрынц 30-40 граммы бæсты, 70-80 граммы æмæ уымæй рахицæн кæнынц бирæ умæлад. Уый у стыр тæссаг мыдыбындзыты цардæн. Уый æвзæрæрдæм фæзыны лæппынтæ хъомыл кæныныл. Нал сын сфаг вæййы хæринаг дæр. Ахæм уавæры чыргъæды мидæггаг фæрстæ æмæ кæройнаг фæлгæттæ умæлы афтæ схуылыдз вæййынц, æмæ сыл хъуына дæр схæцы, сцъæх вæййы æмæ мыдыбындзытæ амæлынц.
Цæмæй уый ма уа æмæ бындзытæ нормалон зымæгиуат бакæной, чыргъæды хуылфы цы умæлад сæвзæра, уый ахъара æддæмæ, уый тыххæй раивын хъæуы хуылыдз фæлгæтты, гæнæн уæвгæйæ чыргъæды дæр.
Ахстоны, чыргъæды фæстаг къулы сæрмæ, ныууадзын хъæуы кæрæй-кæронмæ нарæг гом бынат æмæ йыл бамбæрзын хъæуы лыстæг хуынчъытæ хæцъил. Нæ йæ хъæудзæн хъармдæр бамбæрзын. Уырдыгæй хъардзæн умæлад æмæ ахстоны бындзытæ сæ гаччы сбаддзысты.
Æнæмæнгхъæуæг у ахстоны фаг дидинæджы рыг ныууадзын. Афтæ куынæ уа, уæд уым лæппынтæ не схъомыл уыдзысты, чыргъæды бинонтæ аскъуыйдзысты. Зæрдыл дарын хъæуы уый дæр æмæ мыдыбындзытæ иумæ схæццæ кæнынц дидины рыг æмæ мыд. Уымæй фæхъомыл кæнынц лæппынтæ. Уыцы хæринаг сын куынæ уа, уæд лæппынтæ не схъомыл уыдзысты. Умæлад чыргъæдæй асыгъдæг кæнынæн та иууыл хуыздæр амæлттæй сæ иу у чыргъæдмæ систематикон æгъдауæй куы цæуа сыгъдæг уæлдæф. Уымæн ма стыр ахъаз кæны чыргъæды раззаг фарсыл, йæ уæллаг кæронмæ хæстæг мыдыбындзыты бабырæн хуынкъ чысыл гом куы вæййы, уæд уый. Уырдыгæй æддæмæ фæхъары хуылыдз уæлдæф.
Мыдыбындзытæ ахстоны зымæгон тыгуыр куы вæййынц, уæд уырдæм сыгъдæг уæлдæф куы бацæуы, уæд æртыхсы мыдыбындзыты тыгуыры алфæмблай æмæ фæкъаддæр вæййы уым уæвæг уæлдæфы температурæ. Цасдæр рæстæгмæ тыгуыр бындзыты уæлдæф схъарм вæййы æмæ хорз вæййы æнæхъæн ахстонæн.
Мыдыбындзытæ цæмæй сæ уалдзæгыл дзæбæхæй сæмбæлой, уый ма баст у мыдыбындзыты бинонты тыхыл дæр. Чыргъæды мидæг уазал уæлдæф бахъары æрмæстдæр тыгуыр бындзыты бынаг фарсмæ. Бындзыты уæллаг фарс баззайы хъармæй æмæ сæ зымæг арвитынц тынг хорз.
Мыдыбындзыты зымæгиуаты рæстæджы ма тынг хорз у ахстоны фæлгæтты сæр, хæцъилы бын зыхъхъыртæ ныууадзын. Уымыты бындзытæ сæхицæн ацаразынц фæндæгтæ æмæ æнцонæй абырынц иу фæлгæтæй иннæмæ.
ДЖИОТЫ Хаджи-Мурат
Чъециаджы хъæуы цæрæг