Nog adres

Æхсæнад/ «Ныхас» æрныхас кодта конституцион рæзты фарстатыл

P4080007.JPG
8 апрелы Республикæ Хуссар Ирыстоны Конституцийы боны цытæн уыд дискуссион клуб «Ныхас»-ы радон рабадт, цыран уынаффæ цыд РХИ-йы Конституцион рæзты фарстатыл. «Ныхас»-ы куысты хайад райстой Парламенты депутаттæ, эксперттæ, юристтæ, æхсæнады минæвæрттæ, дзыллон-информацион фæрæзты кусджытæ. Мадзал уагъта Информаци æмæ мыхуыры паддзахадон комитеты сæрдар Гобозты Вячеслав.

Гобозы фырт йæ раныхасы райдианы раарфæ кодта æрæмбырдуæвджытæн Конституцийы боны цытæн æмæ банысан кодта, зæгъгæ, ацы Конституци ист æрцыд 13 азы размæ æппæтадæмон референдум ауадзыны фæстиуæгæн. Уый фæстæ цыбыртæй радзырдта Бындурон Закъоны райсты истори.
Уый куыд банысан кодта, афтæмæй 1993 азы фыццаг сæвзæрст Парламент райста Республикæ Хуссар Ирыстоны Конституци. Ацы Конституци райстæуыд æхсæйнаг рæстæджы - советон æмæ парламентон распубликæйы астæу. Уæд Паддзахадон совет къухдариуæг кодта республикæйæн, фидар кодта хицауады. 1996 азы къухдариуæгады президентон формæмæ рахизгæйæ, Конституцимæ хаст æрцыдысты кардиналон ивындзинæдтæ.
Уый фæстæ цы ног ивындзинæдтæ бахастæуыд Конституцимæ, уыдон, Гобозты Вячеславы хъуыдымæ гæсгæ, уыдысты кæрæдзимæ ныхмæвæрд.

Гобозы фырт куыд радзырдта, афтæмæй «2001 азы кусын райдыдæуыд
ног Конституцийыл æмæ йæ райсыны тыххæй арæзт æрцыд конституцион
къамис, уæды Президент Цыбырты Людвигы сæргълæудæй. Къамисы
скондмæ бацыдысты Парламенты, хицауиуæгады, политикон партиты æмæ æхсæнады минæвæрттæ. Ацы Конституцийыл куыстæуыд быцæудзинæдтимæ. Йæ кæройнаг этапыл куыстæуыд президентон æвзæрстыты хæдразмæ. Уый фæстиуæгæн ыл тынг бандæвта политикон коньюнктурæ». Йæ ныхæстæм гæсгæ, уæд бакондæуыд Хуссар Ирыстоны «æдзух цæрыны ценз» дæр.
«Æз уæд дзырдтон, æмæ мæ ныхæсты рæстæг дæр бафидар кодта, «æдзух цæрыны ценз»-æй къухдариуæгад кæй спайда кæндзæн йæ оппонентты ныхмæ. Æз нæ дæн «æдзух цæрыны ценз»-ы ныхмæ, уый демократон институт у, кæцы ис алы бæстæйы дæр. Уый у, æвзæрстцæуæг адæймаг йæ бæстæйы цас зоны, уый бæрæг-гæнæг. Фæлæ «æдзух цæрыны ценз»-æй нæ хъæуы аразын «зонæйы» прин-цип. Махмæ «æдзух цæрыны ценз» гæнæн ис, фидарæй уа ахæм адæймагмæ, кæцы 10 азы дæргъы цард республикæйы», - банысан кодта уый.
Информаци æмæ мыхуыры паддзахадон комитеты сæргълæууæг куыд загъта, афтæмæй июны парламентон æвзæрстыты фæстæ саразын хъæуы конституцион къамис ног Конституцийыл бакусыны тыххæй, кæцы сбæрæг кæнид хицауады алы къабæзты 'хсæн ахастыты æмбæлон хуызæг.
Йæ рады, юрист æмæ æхсæнадон архайæг Гатыгкоты Петр банысан кодта, зæгъгæ, Хуссар Ирыстоны конституцион стабилондзинад ахсджиаг у.
«Райсын хъæуы ахæм ног Конституци, кæцыйы нæ хъæуа ивын мæй иу хатт», - бахахх кодта Гатыгкоты Петр æмæ цæвиттонæн æрхаста АИШ-ы Конституци, кæцы ист æрцыд 200 азы размæ æмæ йæм хаст æрцыд, æрмæст-дæр, 8-9 ивындзинады.
Парламенты Сæрдары хæдивæг Дзиццойты Юри йæ хъуыдытæ загъта Конституцион тæрхондон цыбыр æм-гъуыдмæ саразыны тыххæй.
Уый куыд банысан кодта, афтæмæй Конституцимæ алыгъуызон ивындзи-нæдтæ хаст куы цыд, уæд бирæ рæ-дыдтытæ уагъдæуыд. Нæй ахъуыдыгæнæн уый тыххæй, зæгъгæ, Конституцимæ ивындзинæдтæ бахæссыны фæдыл Парламенты хъæлæсæппæрст лæгъз, æнæ ныхмæдзырдтæй цыд. Махæн хъуамæ уа Конституцион тæрхондон, кæцымæ сæ хъæстытæ хæссиккой куыд æмбæстæгтæ, афтæ хицауиуæгады æххæстгæнæг структурæтæ дæр. Конституцион тæр-хондон хъуамæ бæрæг кæна Бындурон закъонмæ цахæм ивындзинæдтæн бахæссæн ис, уый.
Республикæ Хуссар Ирыстоны Президенты Администрацийы цур Мидæггагон политикæйы фæдыл управленийы къухдариуæггæнæг Санахъоты Инал дæр йæ хъуыдытæ загъта, ныры Конституци абоны реалитæн дзуапп кæй нал дæтты, уый тыххæй.
Санахъойы фырты хъуыдымæ гæсгæ, нæ Конституцийы сæвзæрд бæрæг проблемæтæ, нæ политикон æмæ барадон реалондзинады бирæ фарстатæн дзуапп кæй нал дæтты, уый фæстиуæгæн.
«Рæзгæ паддзахадты историйы вæййы ахæм рæстæг, политикæ барадон нормæтæ бæрæг кæнын куы райдайы. Мæн фидарæй уырны, рæзты уыцы æмвæзадмæ кæй схызтыстæм, цыран дзурын хъæуы, политикон хъазты фæткойтæ барад кæй бæрæг кæны, уый тыххæй», - загъта Санахъоты Инал.
Уый бахахх кодта, зæгъгæ, саразын хъæуы ахæм Конституци, кæцымæ дарддæр æвналын мауал хъæуа.
Санахъоты Инал куыд загъта, афтæмæй Коституцимæ регуляронæй ивындзинæдтæ хæссын æхсæнады бакæны цъыссыммæ. Уый ма банысан кодта, зæгъгæ, æндæр бæстæтæй куырмæй райсгæ «æдзух цæрыны ценз» æнæрхъуыды ми у.
«Мах нæ къахыл лæууын райдыдтам, райдыдтам рæзын, æмбæстагон æхсæнад аразын, экономикæ æмæ политикон системæ. Æмæ уыцы рæстæджы «æдзухæй цæрыны ценз» у æгæрон «хъæздыгдзинад». Мæнмæ гæсгæ, уыцы ценз сисын хъæуы æмæ æрбакæнын хъæуы адæймагадон капитал. Кадрты, кæцытæ кусиккой республикæйы æндидзынадыл».
Дискусситы иннæ хайадисджытæ дæр сæ хъуыдытæ загътой республикæйы Конституцийы рæзты тыххæй.
Нæ уацх.