Nog adres

ГÆБÆРАТЫ НИКЪАЛА

gabaraev_0.jpg
Не 'хсæнæй аивгъуыдта Гæбæраты Никъала Ясоны фырт - филологон зонæдты доктор, профессор, Хуссар Ирыстоны зонæдты сгуыхт архайæг, Хетæгкаты Къостайы номыл премийы лауреат, «Цыты Орден»-ы кавалер, Уанеты З.Н.-йы номыл ХИЗИИ-йы æвзаджы хайады разамонæг 1961 азæй, стыр зынгæ ахуыргонд æмæ стыр гоймаг, - афтæмæй йæ зонæм æмæ у зындгонд æрмæст Ирыстоны нæ, фæлæ ма Уæрæсе æмæ раздæры Советон Цæдисы республикæты зонадон архайджытæн дæр.
Гæбæраты Никъалайыл куыддæр 17 азы сæххæст, афтæ йæм 1941 азы, æрсидтысты Советон Æфсады рæнхъытæм. Æвзонг лæппуйы барвыстой Бакойы æфсæддон ахуыргæнæндонмæ артиллерист суæвынмæ. 1942 азы октябры сси артиллерион взводы командир. Фæстæдæр уыд активон хæстон Хуссар Ныгуылæн фронты сконды. Немыцаг удхорты ныхмæ тох кодта æндæр æмæ æндæр фронтты æмæ тохгæнгæ бахæццæ Австримæ. Хæсты быдырæй æнæцæфæй чи хъуамæ раирвæзтаид?! Нæ дзы раирвæзтис нæ хæстон дæр. Æвзонг хæстоны æвзыгъддзинæдтыл сæ цæст æрæвæрдтой æфсады разамонджытæ æмæ йæ схорзæхджын кодтой «Фыдыбæстæйон хæсты I-аг æмæ II-аг къæпхæнты» ордентæй, «Будапешты сисыны» æмæ «Германыл фæуæлахизы» æмæ ма æндæр медæлттæй дæр.

1947 азы ахуыр кæнынмæ бацыд Тбилисы Паддзахадон университеты уырыссаг филологийы факультетмæ. Курдиатджын, æвзонг лæппу аныгъуылд зонады гуылфæны. Тынгдæр æй æлвæстой сæхимæ ирзонынады проблемæтæ. Студент уæв-гæйæ, райдыдта тымбыл кæнын ирон æмбисæндтæ, уыци-уыцитæ, загъдаутæ æмæ сæ мыхуыры рауагъта 1955 азы. Йæ дипломон куыст та снывæзта Нарты эпосæй. 1952 азы Гæбæраты Никъала бацыд аспирантурæмæ. Куыста йæхиуыл, хъуыста уæлæмхас лекцитæм персайнаг æмæ англисаг æвзæгтæй. Фæлæ йын ирон æвзаджы хъæздыгдзинад æнцой нæ лæвæрдта æмæ кандидаты къæпхæн райсынæн бакуыста ахæм темæйыл: «Русские фразеологические единицы и их соответствия в осетинском языке». Уый уыдис фыццаг къахдзæф æрмæст ирон æмæ уырыссаг æвзаджы фразеологион эквивалентондзинад раиртасыны нæ, фæлæ иумæйагæй ирон æвзаджы фразеологизмты системæмæ ракæсын зонадон цæстæнгасæй. 1956 азы аспирантурæ куыддæр каст фæцис, йæ диссертаци куы бахъахъхъæдта, уæд æй æрбахуыдтой кусынмæ Уанеты 3. номыл ХИЗИИ-мæ. 1961 азæй фæстæмæ Гæбæраты Никъала куыста æвзаджы хайады разамонæгæй. 1963 азæй æвзаджы хайад райдыдта кусын «Ирон æвзаджы æмбарынгæнæн дзырдуат»-ыл æмæ уæдæй фæстæмæ Гæбæраты Никъала куыста уæхскуæзæй ацы дзырдуатыл. Уыд йæ сæйраг редактор. Дзырдуатыл кæд æнæхъæн коллектив куыста, уæддæр ын иу лексикон иуæг дæр нæ ирвæзт æнæбакæсгæ æмæ дзы-иу алыхатт дæр бахаста йæхи фиппаинæгтæ. Уыцы стыр титаникон куыстæй уый ирон æвзагæн самадта фидар, æнæфæцудгæ мæсыг. Ацы дзырдуатон иуæгтыл кусгæйæ æмæ уыдон редакцигæнгæйæ, Гæбæраты Никъалайæн бантыст ирон дзырды ад равдисын, дзырдуатон иуæгтæн сæ лексикон нюанстæ раиртасын. Дзырды нюанс афтæ арф банкъаргæйæ, уый æркæсын кодта нæ поэтты уацмыстæм æмæ сыл иттæг диссаджы раст æнкъарынæдтимæ фыста пародитæ (псевдоним Пиранты Микка, зæгъгæ). Уыцы пародитæ сæхæдæг æцæгæйдæр сты æнæхъæн поэтикон уацмыстæ, кæцытæ тагъд мыхуыры рацæудзысты.
1978 азы Цхинвалы мыхуыры рацыд Гæбæраты Никъалайы «Ирон æвзаджы инверсион дзырдуат». Ацы куыстæн абон ссарæн нал ис. Афтæмæй иттæг ахъаз у ирон дзырды морфологион структурæ ирдæй равдисынæн, иннæрдыгæй та дзы æвдыст æрцыд дуджы комулæфт дунейы æвзагзонынады. Уыцы азты ма Гæбæраты Никъала бахъахъхъæдта докторон диссертаци ахæм темæйыл: «Морфологическая структура слова и словообразования в современном осетинском языке», кæцы мыхуыры рацыд монографийæ (Тбилис, 1977г.) æмæ йын стыр аргъ скодтой академиктæ Абайты В.И., И.М. Стеблин-Каменский æмæ æнд.
Йæ сæрмагонд куыстыты нымæц абоны бон æххæссы 200 фылдæрмæ. Фæлæ зæгъын хъæуы ноджыдæр уый, æмæ Гæбæраты Никъала зонадон куысты уæлдай кæй кодта хъомыладон куыст дæр. Каст лекцитæ Хетæгкаты Къостайы номыл Цæгат Ирыстон-Аланийы Паддзахадон университет æмæ Тыбылты Алыксандры номыл Хуссар Ирыстоны Паддзахадон университеты ирон æмæ уырыссаг филологийы факультеты. Бацæттæ кодта дзæвгар аспиранттæ ирон æмæ уырыссаг æвзагзонынадæй. Стыр лæггад ма бакодта иумæйагахуырадон скъолатæн. Ныр 30 азы бæрц Цæгат Ирыстон-Алани æмæ Хуссар Ирыстоны ахуырдзаутæ ахуыр кæнынц ирон æвзаг Гæбæраты Никъалайы чиныг «Ирон æвзаг»-æй.
Йæ куырыхон хъуыдыкæнынад, йæ зонындзинæдтæ, йæ хиуылхæцгæ удыхъæд, йæ уæздан ахаст йæ коллегæтæм, йæ аудындзинад ирон æвзаджы сыгъдæгдзинадыл махæн уыдзысты кæдæриддæр бафæзминаг æмæ стыр хæзна.
Рухсаг у!

Уанеты З.Н.-йы номыл
Хуссар Ирыстоны зонад-иртасæн институты коллектив