Nog adres

Номарæн/ НÆ ЙЫН БАНТЫСТ ЙÆ ФÆНДТÆ СÆХХÆСТ КÆНЫН

besik.jpg
Иу мæй æмæ æрдæджы размæ Ирыстоны спортивон æхсæнадыл æнæнхъæлæджы æрцыд уæззау зиан. 2013 азы 29-æм декабры райсом раджы æрæхъуыст æвирхъау хабар, кæцы стыр масты баппæрста куыд Ирыстоны спортивон æхсæнады, афтæ æппæт ирон адæмы дæр. Арма-виры цур Федералон трассæйыл фæндагон-транспортон цауы фæмард дыууæ хатты Олимпаг призер, цыппар хатты дунейы чемпион Къудухты Бесик. Адæм сæхи Ног азмæ куы цæттæ кодтой, уæд Бесикыл та йæ хъысмæт хинæй разылд æмæ йæ идæдз саударæг мадæн ногазон лæвары бæсты балæвар кодта саутæ.
Къудухты Бесикыл цыд æрмæстдæр 27 азы, æрмæстдæр ын 27 уалдзæджы бантыст рацæрын йæ уарзон Ирыстоны зæххыл. Райгуырд 1986 азы 15-æм августы Хуссар Ирыстоны Ленингоры районы Уæллаг Цхилоны хъæуы. Цхилоны хъæу æрбынат кодта Лехурагомы, галиуæрдыгæй уæлвæзы. Советон Цæдисы рæстæджы Цхилон Ирыстоны бирæ хъæутау, нæргæ хъæу уыд, цард дзы цæджджинагау фыхт. Хъæу кæд дих кодта фондз сыхыл, уæддæр цæрджытæ иууылдæр сæхи хуыдтой цхилойнæгтæ. Абон ма ацы хъæуы баззад æрмæстдæр цалдæр цæрæджы. Бесикæн йæ ныййарджытæ Къудухты Нодар æмæ Лейлæйæн сæ фыццаг хъæбул а-дунемæ куы фæзынд, уæд ма сæхицæй амондджындæр кæй æнхъæлдтой. Цыбыр рæстæджы фæстæ ма Бесикæн фæзынд хо дæр æмæ Къудухты уæзæгæй хъуыст сабиты хъæлдзæг хъæлæба. Фæлæ…
1991 азы гуырдзиаг-ирон ныхмæлæуд куы райдыдта, уæд уæззау уавæры бахаудтой Цхилоны цæрджытæ дæр, сæ цард Ирыстоны иннæ хъæутау бынтондæр схæлæттаг ис.

Гуырдзиаг тыхæйисджытæ Цхилонмæ дæр кæй лæбурдтой, уымæ гæсгæ Къудухты Нодары дæр йæ цардæмбал æмæ йæ дыууæ хъæбулимæ бахъуыд Цæгат Ирыстонмæ ралидзыны сæр æмæ лигъдоны номимæ Беслæны горæты æрцæрын. Лигъдонæн йæ ном йæ уæлæ ис, кæд сæ цард уæззау уыд, уæддæр Нодар æмæ Лейлæ куыстой, амæлттæ кодтой, цæмæй сæ цоты раст фæндагыл бафтыдтаиккой æмæ сын æнтысгæ дæр бакодта. Сабитæ скъоламæ бацыдысты, уыдысты æгъдауджын кæстæртæ. Бесик ахуыр кодта хорз, фæлæ ма ахуыры æмрæнхъ йæ хъусдард аздæхта спортмæ дæр. Хæрзчысылæй бауарзта уæгъдибар хъæбысхæст æмæ бæллыд номдзыд хъæбы-сæйхæцæг рацæуынмæ æмæ архайдта æппæт тыхтæй дæр йæ бæллиц сæххæст кæныныл.
Фæлæ Къудухты бинонтæм æнхъæлмæ каст стыр æнамонддзинад. Бесикы фыд Нодар фæмард цæрынхъуагæй автомобилон катастрофæйы æмæ йæ хъæбултыл сæвæрдта сидзæры ном. Нал бантыст уарзæгой фыдæн, йæ хъæбул Бесик бонæй бонмæ спорты уæлдæр къæпхæнтæм куыд хызт, уый фенын, нал дæр ын йæ спортивон æнтыстыл бацин кодта. Йæ фыды амардæй Бесик нæ фæтасыд, нæ асаст йæ ныфс æмæ дывæр хъаруйæ тренировкæтæ кодта æмæ йæ къухты æфтыд егъау спортивон æнтыстытæ, фæлæ æвзонг лæппу кæйдæртау нæ ныззынд йæхимæ. Уый йæ уæзы категорийы уыд дунейы иууыл тыхджындæр хъæбысæйхæцæг, гæнæн ис афтæ зæгъæн, Бесик кæй у фыццаг ирон хъæбысæйхæцæг, кæцыйæн йæ къухты бафтыд хъæбысхæсты иууыл рогдæр уæзы категорийы ахæм æнтыстытæ. Спортуарзджытæ-иу сæрмагондæй цыдысты ерыстæм, цæмæй-иу ын бака-стаиккой йæ рæсугъд æмæ динамикон хъæбысæйхæстмæ. Йæ ныхмæлæууæджы алыварс-иу афтæ зылд, æмæ-иу æй атакæ кодта, кæцыйæ-иу æй тасы баппæрста æмæ-иу йæ табугæнджыты та дисы. Бæргæ йын уыд æмæ йæм ноджыдæр æнхъæлмæ кастысты стырдæр æнтыстытæ, фæлæ хъысмæтæн цы загъдæуа. Бесикы йæ хъысмæт фæхайджын кодта йæ ныййарæг фы-ды амондæй. Уый йæ хъæбулты сидзæрæй куыд ныууагъта, афтæ сидзæрæй ныууагъта Бесик дæр йæ дыууæ хъæбулы (хистæр хъæбул Евайыл цæуы иу аз æмæ æрдæг, кæс-тæр Георгийыл та - 5 мæйы), кæугæ æмæ дзыназгæйæ та - йæ цардæмбал, йæ мад æмæ йæ иунæг хойы. Бесикыл кæд 27 азы йедтæмæ нæ цыд, уæддæр йæхи базонын кодта æнæхъæн дунейæн. Бесикы уарзтой æмæ йын кад кодтой куыд спортуарзджытæ, афтæ хуымæтæджы адæм дæр.
Райгуырæн бæстæйы раз йæ лæггæдты тыххæй, 2009 азы Пекины Олимпаг хъæзтыты тыххæй Бесикæн лæвæрд æрцыд «За заслуги перед Отечеством»-ы II-аг къæпхæны орден. Уый фæстæ 2012 азы Лондоны Олимпаг хъæзтыты тыххæй та йæ Уæрæсейы спорты министр Витали Мутко схорзæхджын кодта «За зас-луги перед Отечеством»-ы I-аг къæпхæны орденæй. Къудухты Бесик уыд Уæрæсейы Федерацийы спорты сгуыхт мастер æмæ Цæгат Ирыстоны горæт Беслæны цытджын æмбæстаг.
«Уый у стыр трагеди æр-мæст Ирыстоны спортæн нæ, фæлæ дунеон спортæн дæр. Къудухты Бесик уыд стыр спортсмен æмæ стыр адæймаг. Хæларзæрдæ æмæ дисса-джы адæймаг. Уый уыд тынг хорз хæлар. Царды цыдæриддæр хорздзинæдтæ ис, уыдонæй хайджын уыд ацы адæймаг», - банысан кодта Олимпаг чемпион, дунейы æмæ Европæйы дыууæ хатты чемпион Бæройты Хасан.
Къудухты Бесик хаст уыд 2014 азы Сочийы XXII-æм Олимпаг хъæзтыты Краснодары Олимпаг арт чи хастаид, уыдоны номхыгъдмæ дæр, фæлæ йын нал дæр Олимпаг арт бантыст бæрзонд сисын æмæ нал дæр йæ иууыл стырдæр бæллиц сæххæст кæнын - 2016 азы Рио-де-Жанейройы Олимпаг чемпион суæвын, кæд æм стыр тыхтæй йæхи цæттæ кодта, уæддæр ын хъысмæт æндæр фæндаг равзæрста. «Хъæбысхæсты Европæйаг комитет Къудухты Бесикы номыл схондзæн индивидуалон хорзæхтæй сæ иуы, кæцытæ хаст сты Олимпаг циклмæ. Уый гæнæн ис æмæ суа Европæйы хуыздæр кæнæ иууыл техникондæр хъæбысæйхæцæджы приз», - банысан кодта Уæрæсейы спортивон хъæбысхæсты федерацийы фыццаг вице-президент Георги Брюсов.
Ирон курдиатджын хъæбысæйхæцæджы йæ табугæнджытæ куыд уарзтой æмæ йын куыд кад кодтой, уый бæ-рæг у йæ мæлæты фæдыл Цæгат Ирыстон-Аланийы Фæсивæдон хъуыддæгты, физикон культурæ æмæ спорты фæдыл министр Челехсаты Рустемы æмæ Бесикы бинонты номыл цы сæдæгай мæсæллæйы телтæ æрбарвы-стой, уыдоны зæрдæмæхъаргæ ныхæстæй дæр. Телтæ æрæрвыстой: Уæрæсейы Президент Владимир Путин, УФ-йы Хицауады Сæрдар Дмитри Медведев, Уæрæсейы алы къуымтæй дæр, Республикæ Абхаз, Азербайджан, Украинæ, Беларусь, Иран, Турк æмæ бирæ æндæр бæстæты хъæбысхæсты федерацитæ. Телты сæрмагондæй дзырдæуыд: «Къудухты Бесик кæд нырма æвзонг уыд, уæддæр йæ бирæ хорз хъуыддæгтæй уыд æвзонг фæлтæрæн цæвиттойнаг, уый спорты цы бæрзæндтæм схызт, ахæмтæм схизынц æрмæстдæр иууыл аккагдæртæ æмæ тыхджындæр адæймæгтæ». Æвзонг спортсмены ном зындгонд уыд куыд Уæрæсейы, афтæ фæсарæнты дæр æмæ йын йæ амæлæтыл тынг фæхъыг кодтой йæ бирæ табугæнджытæ. Къудухты Бесик уыд æцæг курдиатджын спортсмен, кæцы йæ уæлахизтæй скад кодта Ирыстонæн æнæхъæн дунейы. Рухсаг у!
ДЖИОТЫ Е.

ХАРЕБАТЫ Леонид
АРЫН БЕСИКЫ НОМ
Сабыр дуджы, хæсты,
Баивы æспорт!
Ам хъæуы лæгдзинад,
Дыккаг та - паспорт!

Цæмæй алы бæстæм
Уа дæуæн фæндаг,
Цæмæй сабыр хæсты,
Ныхъхъæр уа дæ кад!

Ахæм разынд Бесик
Къудухты лæппу!
Ир дзы загъта буцæй:
«Ацы лæг мæн у!»

Дунейы нæ разынд:
Бесикæн æмсæр…
Мах нæ зæххæй дардмæ,
Нæ уадзæм æвзæр!

Бесикæн йæ размæ
Хъайтартæ уыдис!
Бестауты Алымбег,
Хъуылаты Барис…

Андиаты сахъгуырд, -
Нæхи Сослан уаз!
Сыгъдæг зæрин феста
Дæ райгуырæн аз!

Нæ иннæ хъайтартæм
Æркæс æмæ фен:
Æмбисондæн баззад:
Фадзайты Арсен…

Ис ноджы хъайтартæ:
Дзæбæх ма мæм хъус!
Нæу къаддæр кæмæйдæр
Тедеты Ельбрус!

Хуыгаты Алан, зæгъ,
Таймæзты Артур…
Сæ ныхмæлæууæг-иу
Сæ къухты ныммур!

Домбай лæппу разынд:
Таймæзты Тимур… Тимур…
Хъæбысхæсты разынд:
Раст мæнæ къæйдур…

Хадарцаты гуырдæн
Йæ ном у Махар
Йæ ныхмæлæууæгæн
Нæ фесгуыхт йæ уарт!

Нæ кады лæппутæ,
Фæрнæй нын цæрут!
Кæм бахъæуа, уым-иу
Фæранк гуырдтæ ут!

Нæ номы лæппутæн
Кæддæриддæр - цыт!
Æмбæлы уын абон:
Иры зæххыл Цырт!