Nog adres

Рæзы сæ лæггæдты гуырахст

DSC02165.JPG
Мах, астæуккаг æмæ хистæр фæлтæр, æвдисæн стæм, цалынмæ ивгъуыд æнусы 90 азты зындгонд трагикон цаутæ нæ райдыдтой, уæдмæ Хуссар Ирыстоны цæрджытæн постон-телеграфон лæггæдтæ кæныны æмвæзад бæрзонд æмвæзадыл кæй уыдис. Куыд периодикон мыхуыр, афтæ посты æрвитæггæгтæ дæр æрвылбон хæццæ кодтой, æгæрыстæмæй дæрддаг хъæутæм дæр. Стæй райдыдта хæст, хæстон ныхмæлæууынад æмæ ацы службæйы куыст дæр зæгъæн ис банымæг. Цыдысты азтæ æмæ цадæггай æндидзыдта, 2008 азы августы хæсты фæстæ та уавæр бæрæг фæхуыздæр. Уыцы нысанæн арæзт æрцыд РХИ-йы «Постон-телеграфон службæ».
Йæ архайды тыххæй нын нæ фарстытæн дзуапп дæтты ацы куыстуаты генералон директор Хуыгаты Анатоли.
- Дæ хорзæхæй, Анатоли, лæмбынæгдæрæй нын куы радзурис, куыд, цы уавæрты арæзт цыдис, абон дæ дæлбар чи ис, уыцы куыстуат, цы уавæрты архайы, уыдæтты тыххæй.
- Паддзахадон унитарон куыстуат «РХИ-йы Постон-телеграфон службæ» сырæзт 2008 азы августы хæсты хæдфæстæ, фæлæ уый нæ нысан кæны æмæ уый размæ ахæм лæггæдтæ нæ цæрджытæн нæ кодтой. Уæд ацы службæ уыд Хуссар Ирыстоны бастдзинады кондадон-техникон управленийы сконды æмæ советон дуджы йæ хæстæ æххæст кодта дырысæй.

Фæлæ уый фæстæ, уавæр зындгонд аххосæгтæм гæсгæ цæхгæр куы фæивта, хæстон ныхмæлæууынад куы сытынг, уæд, куыд нæ царды æппæт къабæзты, афтæ бастдзинады, постон-телеграфон службæйы куыст дæр æрнымæгау. Уавæрмæ æмæ фадæттæм æнæкæсгæйæ, постон æрвитæггæгтæ уæддæр куыддæрты хæццæ кодтой горæты æмæ горæтмæ æввахс хъæуты цæрджытæм, фæлæ республикæйы иннæ цæрджытæ, зæгъæн ис, ацы лæггæдтæй фæиппæрд сты. Августы хæсты фæстæ, Хуссар Ирыстон æмæ Уæрæсейы Федерацийы ‘хсæн хæлардзинады, æмкуысткæнынады æмæ кæрæдзийæн æххуыс кæныны тыххæй Бадзырдыл къухтæ фыст куы æрцыдысты, уæд Уæрæсейы æххуысы руаджы фадат фæцис нæ раууатмæ æрцæуæг экономикæ сæндидзын кæнынæн. Уый хауд бастдзинадмæ дæр. Адæмы царды постон-телеграфон службæйы архайдæн ахсджиаг нысаниуæг кæй ис, уый хынцгæйæ нæ республикæйы уæлдæр æмвæзадыл скъуыддзаг æрцыд, цæмæй ацы службæ йæхæдæг уа сæрмагонд куыстуат, цæмæй опреативондæрæй скъуыддзаг кодтаид, йæ разы цы æнæаскъуыддзагкæнинаг проблемæтæ лæууыдысты, уыдон. Уыдонæн та нæхи тыхтæй нæ уавæртæ скъуыддзаггæнæн нæ уыд. Æмæ нæ фарсмæ æрбалæууыдысты нæ уæрæсейаг коллегæтæ. Уыдон руаджы ацы куыст бирæбæрцæй фæрæвдздæр. Уымæн ахъаз кодта паддзахадон-унитарон куыстуат «РХИ-йы Постон-телеграфон службæ» æмæ УФ-йы федералон паддзахдон унитарон куыстуат «Почта России»-йы ‘хсæн æмкуысткæнынады тыххæй цы бадзырдыл æрфыстам нæ къухтæ, уый дæр. «Почта России»-йы æххуысæй капиталон цалцæг æрцыдис нæ постон-телеграфон службæйы бæстыхай, афтæ ма йæ сифтонг кодтой хъæуæг нырыккон ифтонггæрзтæй дæр. Уый нын нæ куыст зынгæ фенцондæр кодта æмæ зæгъæн ис, абон нæ куыстуатæн йæ бон кæй у постон операциты æппæт хуызтæ дæр æххæст кæнын. Нæ æмбæстæгтæн, стæй æрмæст нæ æмбæстæгтæн нæ, сæ бон у æхцайы, æндæр хуызы æрвитæггæгтæ, бандерольтæ, хуымæтæджы æмæ заказгонд фыстæджытæ æрвитын, канд Уæрæсемæ нæ, фæлæ дунейы алы ранмæ дæр. Хуссар Ирыстонмæ дæр алы рæттæй кæй æрвитынц, уыцы æрвитæггæгтæ цæуынц Дзæуджыхъæуыл æмæ сæ афтæмæй райсæм.
Нæ архайды зынгæ цау уыдис хуссарирыстойнаг постон маркæ официалонæй рауадзын. Хæдбар паддзахад уæвгæйæ, махæн хъуамæ уа нæхи постон маркæ. Æрзылдмæ рауагътам дыууæ хуыз маркæйы, сæ иу 15 сомы аргъ, рауагъд æрцыд Хуссар Ирыстоны хæдбардзинад банымайыны, 26 августы , бонмæ, иннæ та 15 сомы аргъ, рауагъд æрцыд 20 сентябрмæ, Республикæйы бонмæ.
- Нæ респуликæйы цæрджыты цымыдис кæндзæнис æрвитæггæгтæ æрвитыны æргътæ дæр. Цахæм сты уыдон та?
- Æхцайы фæрæзтæ æрвитгæйæ, уыдонæй ист цæуы, цас уой, уымæн йæ 2 проценты. Иннæ æрвитæггæгтæн сæ æрвитыны аргъ æвдисы сæ уæзæй. Уæрæсейы территорийыл уыдон цас тагъдыл фæхæццæ уыдзысты сæ хицæуттæм, уый кæнгæ у нæ уырыссаг коллегæтæй. Астæуккаг нымадæй уыдон сæ хицæутты ссарынц къуырийы æмгъуыдмæ.
- Куыд зонæм, афтæмæй куыд периодикон мыхуыр, афтæ æндæр постон æрвитæггæгтæ дæр бирæ азты нæ хæццæ кодтой нæ республикæйы хъæуты, уæлдайдæр та дæрддаг хъæуты цæрджытæм æмæ рæстагæй хъаст кодтой, цæмæй ацы фарст сæ пайдайæн скъуыддзаг æрцыдаид. Цы зæгъдзынæ уый фæдыл?
- Ацы фарст дæр, мæ бон æхсызгонæй у банысан кæнын, скъуыддзаг кæй æрцыд æвæрццагæй. Ныртæккæ бынæттон æмæ уæрæсейаг периодикон мыхуыр дæр æнæкъуылымпыйæ хæццæ кæны республикæйы æппæт хъæутæм дæр. Цалынмæ «Постон-телеграфон службæ» нæ сырæзт, уæдмæ ацы функцитæ æххæст кодта Мыхуыры хæдзар, кæцыйы сæргъ уæд лæууыдтæн æз, æмæ мын хорз зонгæ уыд ацы проблемæ. Уæд зын уыд гуырдзиаг хъæуты сæрты сæ ласын - арæх-иу сæ байстой æмæ-иу сæ скуынæг кодтой, фæлæ-иу сæ уæддæр куыддæрты аирвæзын кодтам, æгæрыстæмæй, Цъинагары зонæмæ дæр. Фæлæ уыцы æрвитæггæгтæ уыдысты цъус бæрцтæй, нæ сын уыд системон характер. Ацы хъуыддаджы сæ уавæр бирæ хуыздæр уыд нæ горæты цæрджытæн. Ам куыстой постхæсджытæ æмæ постон æрвитæггæгтæ, пенситæ, æндæр æххуыстæ, газеттæ æмæ журналтæ рæстæгыл хæццæ кодтой сæ хицæуттæм.
- Ныхас периодикон мыхуырыл кæй æрхауд, уымæ гæсгæ мæ фæнды бафæрсын: фæцис 2013 аз, уыимæ фæцис радон, 2014 азæн газеттæ æмæ журнæлттæ рафыссыны компани. Куыд ацыдис ацы компани æмæ ивгъуыд азимæ абаргæйæ йæ фæстиуджытæ хуыздæр сты, æви мæгуыраудæр?
- Фаронимæ абаргæйæ бирæ хуыздæр у газеттæ æмæ журналтæ рафыссыны компани. Цæвиттон, 2013 азы газет «Хурзæрин» январы мæймæ уыдис 1480 экземпляры, 2014 азы абоны бонмæ та у 1551 экземпляры. Газет «Южная Осетия» - 2808, ома, фæфылдæр 250 экземпляры, газет «Республика» 2480, ома, фæфылдæр 200 экземпляры.
- Цæгатирыстойнаг, уæрæсейаг газеттæ æмæ журналтæй та уарзондæр кæцытæ сты нæ цæрджытæн æмæ фылдæр цы рафыстой?
- Æвзæр нæ цæуы ацы газеттæ æмæ журналты рафыссыны компани дæр. Ацы газеттæ æмæ журналтæ канд горæты цæрджытæ нæ, фæлæ фыссынц хъæуты, цæрджытæ дæр зæрдиагæй. Кæй зæгъын æй хъæуы, уыдон ахæм стыр экземпляртæй фыст нæ цæуынц, фæлæ уæддæр зæгъæн ис, æмæ цъус дæр кæй не сты.
- Раздæр, советон дуджы посты хайадтæ уыдысты районты, алы хъæусоветы дæр. Ардыгæй та сæ постхæсджытæ хастой æмæ уæрстой цæрджытыл. Куыд у ныр та уавæр?

- Ныртæккæ нæ республикæйы архайынц 19 постон хайады - Цхинвалы, Къуайсайы, 4 - райцентрты æмæ 13 та хъæууон хайадтæ. Гом сæ бæргæ бакодтам, фæлæ проблемæ уый мидæг ис æмæ сæ кусынæн æмбæлон уавæртæ нæй. Иутæ сæ хæстон архæйдтыты рæстæджы ныппырх сты, æндæртæ та - зæххæнкъуысты фæстиуæгæн. Ленингоры райцентры бахъахъхъæд æрцыд постон хайады бæстыхай, фæлæ уый дæр у капиталон цалцæггæнинаг. Дзауы сын рахицæн æрцыд дыууæ вагоны, Знауыры та сты райадминистрацийы бæстыхайы. Хъæуты посты æрвитæггæгтæ райсынц хайадты хистæртæ сæ хæдзармæ æмæ сæ уырдыгæй та ахæссынц постхæсджытæ. Ацы здæхты, хъыгагæн, уавæр нырма у ахæм.
- Ивгъуыд сæрды Уæрæсейы Федерацийы бастдзинады министрады минæвæрттæ Цхинвалмæ сæ кусæгон балцы рæстæджы фæндон куы бахастой, цæмæй нæ республикæйы арæзт æрцæуой 5 егъау постон хайады, дæрддаг хъæуты та мобилон цæугæ пункттæй пайда кæнын, кæцыты фадат уыдаид постон операцитæ æххæст кæнынæн. Хъуыддаг цæуыл ахицæн?
- Бастдзинады къабазы рæзты программæ бакуыстæуыд, цыран нысан сты посты инфрастркутурæ рæзын кæныны фæдыл мадзæлттæ. Уыдоны нымæцы Дзау æмæ Знауыры райцентртæ, афтæ ма Дменис æмæ Цъинагары хъæуты посты хайадты бæстыхæйттæ саразын. Уыдон хаст æрцыдысты инвестицион программæмæ æмæ нæ ныфс ис, арæзт кæй æрцæудзысты. Цхинвалæн йæхимидæг мах фæнд кæнæм хицæн микрорйонты æртæ посты хайады бакæнын. Советон дуджы дæр дзы уыдис посты хайадтæн цалдæр бæстыхайы, фæлæ уый фæстæ бахаудтой хицæн адæймæгты къухтæм, рацарæзтой сæ базарадон объекттæ æмæ сæ нал дæттынц, фæлæ архайдзыстæм цæмæй сæ фæстæмæ разадахæм.
- Цахæм проблемæтæ ма лæууы абон уæ разы?
- Проблемæтæ нырма кæй зæгъын æй хъæуы, ис. Нæ архайды йæхи зонын кæны квалификациджын кадрты проблемæ. Фæнды нæ уыцы нысанæн æвзонг адæймæгты Уæрæсемæ ахуырмæ арвитын. Постхæсджытæ нын фаг кæнынц, фæлæ сæ куыстмыздтæ сты цъус - хъæуты сын сты 4 мин сомы, горæты та 6 мин сомы. Сæ мыздтæ æрмæст постхæсджытæн не сты цъус, фæлæ нæ кусджытæн иууылдæр, иумиагæй сисгæйæ. Æмæ уый та бирæбæрцæй хъыг дары кадрон фарстатæ скъуыд-дзаг кæнынæн. Бирæ æрыгон адæймæгтæ нæм æрбацæуынц куыстагур, фæлæ ахæм чысыл мыз-дыл не сразы вæййынц æмæ фæс-тæмæ ацæуынц.
Нæ куыстуат зындзинæдтæ æвзары автотранспорт нын кæй нæ фаг кæны, уымæй дæр. Ис нæм æрмæстдæр цалдæр зæронд рог автомашинæйы. Афтæмæй та нæ сæ сæр хъæуы. Цæмæй районон хайад-тæм пост аласæм, уый тыххæй нæ бахъæуы хисæрмагонд автомаши-нæты хицæутты лæггæдтæй пайда кæнын.
Ахсджиаг у Сæйраг почтамты бæстыхай капиталон цалцæг скæнын дæр. Ныртæккæ уый ис мæгуырау уавæры. Цалдæр азы размæ цалцæг æрцыд æрмæстдæр йæ иу хай.
- Цахæм плæнттæ уæм ис уæ дарддæры архайды та?
- Нæ куыстуат, куыд ма загътон, афтæмæй бæрцæй цалдæр азы размæ сырæзт. Уымæ нæкæсгæйæ йын цъус нæ бантыст, фæлæ йын бакæнинаг хъуыддæгтæ дæр нырма бирæ ис. Уæдæ дарддæр дæр нæ цæрджытæн постон-телеграфон службæйы гуырахсттæ æмæ гъæд дарддæр дæр хъуамæ рæзой. Мах нæ хъус дарæм ацы здæхты нæ тагъди-вæг дуджы цы тенденцитæ цæуынц, уыдонмæ. Нæ фадæттæ нæ цас амонынц, уымæй архайдзыстæм, цæмæй нæ куысты биноныг кæнæм раззагон технологитæ, рæстæгимæ æмдзу кæнæм. Мах хъуыды кæнæм, цæмæй нæ куыстуат суа рентабелон, нырма æнæпаддзахадон æххуысæй нæ бон нæу нæ хæстæ куыд æмбæлы, афтæ æххæст кæнын. Цæвиттон, фæнд кæнæм ахæм лæггæдты хуыз бакæнын, куыд ахæм товартæ республикæмæ ласын, кæцыты закъаз кæнынц интернет-магазинты æмæ, æвæццæгæн, фæзындзæнис æввахс рæстæджы. Ис нæм æндæр фæндтæ дæр.
Уавæрæй пайда кæнгæйæ ма мæ фæнды иу ахæм хъуыддаджы тыххæй дæр зæгъын. Хъыгагæн, цы бæрæгбонты къæлиндар фидар æрцыд, уым цæмæдæр гæсгæ нæй Хуссар Ирыстоны посты бæрæгбон. Афтæмæй та алы бæстæйы дæр нысан цæуы национ посты бæрæгбон. Хорз уаид æмæ ацы згъуыд иуварс куы æрцæуид æмæ нæ адæм, нæ куыстуаты кусджытæ дæр куы нысан кæниккой ахæм бæрæгбон. Йæ нысан кæныны бон та хъуамæ уа 18 июнь. Растдæр уæд, 2009 азы, РХИ-йы хицауады уынаффæйæ арæзт æрцыд паддзахадон унитарон куыстуат РХИ-йы «Постон-телеграфон службæ».
БЕСТАУТЫ Валя