Nog adres

Къарол ацыд, æгас цæуæд… Чи?..

IMG_1893.jpg Кæрон алцæмæн дæр вæййы. Президент сарæзта, раст у æви нæу, йæ равзæрст. Йæ æрæджиауы «зондамонджытæм» байхъуыста æви йæхи зæрдæйы уынаффæмæ, уый ныр уæлдай нал у, фæлæ йæ ацыд нысан кæны æхсæнады консолидаци, ныхмæлæуд æруромын. Ноябры мæйы дæсæм бон ма хицауады æмбырдгæнæн залы кæмæндæрты хорзæхтæ радта, кæйдæрты ма сæ бынæттæй систа, кæйдæрты ма бæрнон бынæтты баурæдта æмæ ацыд…
Фæлæ цы уыдзæн дарддæр, куыд ныл бандавдзæн йæ ацыд? Дæс азы йæ Хуыцаумæ чи иста, зарджытæ йыл чи фыста, æгæрыстæмæй хисты фынгтыл дæр сæрмагондæй йæ цæрæнбоны тыххæй рæгъытæ чи уагъта, уыцы адæм та равдисдзысты нæ æнусон миниуæг - лидзæгыл ма фæстейæ дуртæ æхсын æви хисæрмагонд историйæ уæддæр æфсæрмы кæныны æгъдау?

Махмæ, цæмæдæр гæсгæ, афтæ у: хицау цалынмæ бынаты вæййы, уæдмæ йæ нæ къухтыл хæссæм, стæй та йыл цъыфкалæнтæ фæкæнæм, ферох нæ вæййынц, хорзæй цы сарæзта, уыдæттæ дæр. Иу позици мын ис æмæ йыл фидар хæцын: кæд лæг дæ, уæд хицауæн йæ рæдыдтытæ йæ цæстмæ дар, цалынмæ йæ бынаты ис, уæдмæ, стæй йæ бынатæй куы ацæуа, уæд йæ фыдгой кæнын худинаг у, сæрмæхæссинаг нæу.
Кæд ма йæ хъуыды кæнут, Кокойты Эдуарды фыццаг инаугурацийы нæ куырыхон лæгтæй иу куыд загъта:
- Хорз адæм, не ‘уæхсчытæй уæззау уаргъ аппæрстам!
Ома, Цыбырты Людвигы.
Æз нæ фæтарстæн ног къухдариуæгадæй æмæ газеты уыцы куырыхон лæджы цæстмæ бадардтон: «Уаих фæуай, дыууæ боны размæ дæр ма уыцы «уæззау уаргъæн» йæ цæрæнбонæн куы куывтай, Ирыстоны фарны лæг æй куы хуыдтай, уæд куыд загътай уыцы ныхас?!.
Абон Хуссар Ирыстон хæдбар, нымад паддзахад кæй у, уым ис Цыбырты Людвигы стыр бавæрд. Ахъуыды ма кæнæм уыцы рæстæджы политикон уавæрыл: нæ ныфс, не скаст кæмæ уыд, уыцы стыр Уæрæсе йæхæдæг дæр уыд уæззау уавæры. Ничиуал æй ницæмæ дардта. Дунейы адæмтæ циркмæ кæсæгау кастысты Уæрæсейы Федерацийы президенты «сгуыхтдзинæдтæм». Куы расыгæй хæдтæхæджы цæлхытæ æнæфæтджиаг кодта, куы та Аскар Акаевы гæмæх сæрыл хъæдын уидгуытæй уырыссаг мелодитæ цагъта. Уыцы рæстæджы Гуырдзыстоны президент та уыд, зæххы къорийыл иууыл фæлтæрддæр, иууыл хинæйдзагдæр политик Эдуард Шеварднадзе. Уый йæ урс къæдзил Уæрæсейыл дæр асæрф-асæрф кодта æмæ Америкæйыл дæр. Ахæм уавæры Хуссар Ирыстоны хæдбардзинад бахъахъхъæнынæн, ног президенты бæрны йæ бакæнынæн хъуыд арф зонд, стыр политикон арæхстдзинад. Уый историон факт у, фæнды нæ æви нæ - йæ сæрты ахизæн нæй.
Уæд, дæс азы размæ, уыцы «уæззау уаргъ» аппарджытæн дзырдтон: «Абон Кокойты Эдуарды Хуыцаумæ исут, йæ зæрдæ йын балхæныны тыххæй Цыбырты Людвигы зæххæмвæз кæнут, фæлæ рацæудзæн рæстæг æмæ Кокойты Эдуарды президентон æмгъуыд куы фæуд кæна, уæд уымæй фыддæртæ дзурдзыстут…»
Æмæ та, хъыгагæн, раст уыдтæн!..
Искæй къухы дур рæуæг у, рæдигæ Хуыцау дæр фæкæны, фæлæ йын уый тыххæй йæ хорздзинæдтыл къахæй ничи лæгæрды.
Æви нæ ферох сты нæ талынг æхсæвтæ, электроны рухс нæм суткæйы дæргъы æрмæстдæр дыгай сахатты куы сыгъд?.. Кокойты Эдуард кæрон скодта уыцы талынг æхсæвтæн, йæ фæрцы рухс цард кæнæм æхсæвæй, бонæй. Нымайæм ма ноджы? Нæ, сæйраг цы у, уый ма зæгъæм. Алы паддзахадæн дæр ис йæхи геополитикон интерестæ, уыцы нымæцы Уæрæсейæн дæр. 2008 азы августы мæйы 26-æм бон нын Уæрæсе банымадта нæ хæдбардзинад. Кæй зæгъын æй хъæуы, уыцы бон Хуссар Ирыстоны президент чифæнды ма уыдаид, уæддæр Уæрæсе афтæ бакодтаид, фæлæ афтæ кæй бакодта, уый бирæ хъуыддæгтæй баст у Кокойты Эдуарды номимæ. Рацæудзысты азтæ, æнустæ, æмæ историктæ Кокойты Эдуарды ном агурдзысты йæ æруадзгæ рæдыдтыты тыххæй нæ, фæлæ адæймагады историйы дæргъы ирон адæмæн фыццаг хатт нымад паддзахад уый рæстæджы кæй фæзынд, уый тыххæй. Уый дæр историон факт у, фæнда нæ æви нæ, йæ сæрты ахизыны бар нын кæй!
Фæлæ ныл цыдæр æрцыд… Нартæ Хуыцауы ныхмæ æргом хæсты кæй бацыдысты, уый тыххæй нæ æлгъитгæ ракодта, æви нæ хæйрæджытæ фæсайдтой - бынтондæр сзыгъуыммæ стæм! Баранкевич иу гуырдзиаг танк кæй спырх кодта, уый, цæмæдæр гæсгæ, федтам, нæ нæ ферох, фæлæ Медведев Гуырдзыстоны æфсады æнæхъæнæй кæй ныппырх кодта, уый нæ федтам, уый нæ ферох!..» Фæлæ дæ чи бамбардзæн? Афтæ чи хъуыды кæны, афтæ чи дзуры, Бибылты Анатолийыл Медведев кæлидоры «случайно» фембæлд, зæгъгæ, уыцы бирæнымæц адæм? Дмитри Медведев Мыхуыры хæдзары хъараули нæу, «случайно» никæуыл амбæлдзæн.
Алкæмæн дæр ис йæ хъуыды зæгъыны бар, кæмæн æй фæнды, уымæн хъæлæс радтыны бар. Фæлæ афтæ чи хъæр кодта, зæгъгæ, Кокойты Эдуарды фыддæрадæн хъæлæс ратдзынæн кæмæнфæнды дæр, уыдоны мæ фæнды бафæрсын: «Ома кæд Кокойты Эдуард афтæ æвзæр у, уæд ма уæхи бафæрсут, президенты бынатмæ йæ чи æркодта, уымæй? Нырма дæр къултыл ныхæст цы къамтæ ис, уыдонмæ ма иу хатт лæмбынæг бакæсут, кæддæра дзы кæйты фенат, Кокойты Эдуарды равзарыны тыххæй адæмæн чи лæгъзтæ кодта, уыдонæй… Бибылты Анатолийы æви æндæрты!..
Кæд демократийы хырхыл иуæрдæм хæцæм, уæд нæ цæмæн рох кæны, иннæрдæм дæр кæй хырх кæны? Кокойты Эдуардæн, йæ дыккаг президентон æмгъуыдмæ цæугæйæ хъæлæс радтой æвзарджыты 90 процентæй фылдæр адæм. Афтæ нæ уыд? Афтæ уыд. Æмæ уæдæ президентон æвзæрстыты 1 процент дæр чи нæ райста, уыцы адæймагæн бар чи радта æмæ адæмы 90 процентæй фылдæр кæй равзæрстой, уыцы президенты адæмы раз æнæзæгъинаг схона?!. Æви мах дæр æнæзæгъинæгтæ стæм, кæд нæхицæн сæргълæууæгæй æнæзæгъинаджы равзæрстам, уæд?!. Æмæ кæд Хуссар Ирыстоны адæмæн сæ 90 процентæй фылдæр æнæзæгъинæгтæ сты, уæд цыфæнды æвзæрстытæ дæр куыд хъуымæ нымайæм легитимоныл?!.
Кæнæ æвзæрстыты фæдыл агитаци кæныны фæстаг бон кæмæн ис бар æмæ Стыр Уæрæсейы президент Медведев уыцы бон цы загъта, уый сихорæй изæрмæ фендæргъуызон кæна, æмæ йæ адæммæ афтæмæй рахæсса?!.
Агитацийы бар куы нал уыд, уыцы æхсæв Чъребайæ Онмæ чи баныхæста уыцы агитацион къамтæ, цы ран Кокойты Эдуард, Бибылты Анатоли æмæ Хуыгаты Таймураз лæууынц иумæ, сæ сæрмæ фыст: «Осетинский прорыв».
Фыццаг туры теледебатты рæстæджы мæ Джиоты Аллæ уайдзæфы бын фæкодта, ды, дам, Къæбысты Георгийæ куы æппæлыс, бирæ чингуытæ кæй рауагъта, уымæй, уæд, дам, ын уыцы чингуытæ рауадзынæн æхца чи радта? Хицауад, дам, ын радта æхца, уыцы æхцайæ, дам, рауагъта чингуытæ. Уый фæстæ, редакциты кусджытимæ фембæлдмæ куы ‘рбацыд, уæддæр та мын сфæлхатт кодта уыцы уайдзæфы ныхæстæ. Стæй, Къæбысты Георги фыццаг турæй куы рахауд, кандидат куы нал уыд, уæд Джиоты Аллæ комкоммæ эфиры дзуры, абон, дам, Ленингоры районы уыдтæн, иу бæрзонд ран, дам, федтон телемæсыг, æмæ, дам, Къæбысты Георгийæ стыр бузныг фæдæн!
Дзурын æм комкоммæ эфирмæ, фæлæ мæ нæ баиу кодтой. Цы фарст æм хъуамæ радтаин, уымæй мæ фæрсут? Табуафси, фæрсын æй:
- Уыцы телемæсыг сæвæрынæн Къæбысты Георгийæн æхца хицауад радта æви йæ йæ фыд Сергийы пенсийы фæрæзтæй сæвæрдта?..
Демократи хорз у, куы уа, уæд, фæлæ сыхырнайы дон хæссæн нæй. Адæмы фылдæр хайы хъуыды нымаинаг кæй у, адæмы фæндоны ныхмæ рацæуын фыдракæнд кæй у, ууыл махæй алчи дæр сæтты, фæлæ, куыд журналист, афтæ мын бар ис, цæмæй уыцы адæмæй искæй бафæрсон, ахæм позицийыл лæуд цæмæн у, уый тыххæй? Ис. Æмæ фæрсын, уыцы адæмæй иуы:
«Зæгъ-ма мын, дæ хорзæхæй, ды æд бинонтæ - æхсæв уа æви бон - лæууыс миты хъæбæрыл. Цæмæн, цæмæй дæ фæхъыг кодта ацы хицауад?
Мæнæ уын йæ дзуапп (ацъæхтæ-буртæ, афтæмæй):
- О, мæ уш йæ пъатърони фæуа, куыд мын цы кодта, куы?!. Уæртæ раздæры цæхæраисæн пункт кæм уыд, стæй мусоркалæн бынат чи ссис, уым-иу райсомæй æмæ изæрыгæтты мæ хъуццыты уыцы дзæбæх рахызтон, ныр дзы уырыссаг пъаграничниктæн хæдзæрттæ сарæзтой!..
Худгæ никæуыл кæнын. Алчи дæр хъуыды кæны, йæ рафæлдисæг æрдз ын цас хъуыдыкæнынад радта, уымæй, уыны, йæ зонд цас кæрды, уыйбæрц. Йæ мæт, йæ катай æрмæстдæр йæ хъуццыты кæм рахиза, ууыл кæмæн у, ахæм адæймаг не ‘мбары, Хуссар Ирыстон стæгау кæй ныссагъд стыр геополитикон тох æмæ глобалон тырнындзинæдты хурхы. Фæлæ цæуыл хъуыды кæнынц, уыцы тохы нысаниуæг чи æмбары, уыдон?..
Президенты ныхмæ сидтыты иууыл цæмæннæ ныммыхуыр кодтон? Уымæн æмæ «Хурзæрин» у паддзахадон газет. Паддзахад мызд, гонорар кæмæн фиды, гæххæтт кæмæн æлхæны, рухсы, хъæрмады аргъ кæмæн фиды, уыцы газеты фæрстыл редакторæн моралон бар нæй, цæмæй уыцы паддзахады сæргълæууæджы ныхмæ рацæуа. Уый тыххæй иу æмæ дыууæ хатты нæ дзырдтам иннæ редактортимæ дæр. Уыдис? Уыдис. Йæ ныхмæ дæ? Табуафси дæ хъуыды зæгъ æндæр ран, фæлæ кæй дары, уыцы газеты – нæ.
IMG_1910.jpg Чи у разы нырмæйы хицауадæй? Ничи! Августы хæсты йæ сывæллæтты уынджы хъæбæрыл йæ гуырæй чи нымбæрзта, афтæмæй, йæ хæдзар куыд судзы, уымæ маройгæнгæ чи каст, уыдонæй бирæтæ нырма дæр сарайты хъизæмар кæнынц. Ссæдз азы размæ Хуссар Ирыстонæй чи фæлыгъд æмæ нырма дæр кæмдæр хъаны цард чи кæны, уыдонæн та сæ хæдзæртты уайтагъд ацæрæзтой. Æмæ лæууынц ногарæзтæй, дуарæхгæдæй. Лæууынц æмæ сæ фидыцæй ноджы тынгдæр халынц зæрдæрыст адæмы зæрдæты. Хуссар Ирыстоны августы æвирхъау хæсты цæхæрæй ма удæгасæй чи аирвæзт, уыцы хæстдзагъд адæмæй уыцы æнæхайыры фæндзай минтæ раздæр райстой, августы хæст кæмдæр телевизормæ кæсгæйæ чи базыдта, ахæмтæ. Адæм нын сæ удыбæсты тыххæй цы гуманитарон æххуыс фервыстой, уыдонæй уынджы къæйыл баззайæг адæммæ ницы ‘рхауд, Ирыстоны сыгъдæгзæрдæдæр хъæбултæй æмæ æнувыддæр патриоттæй сæ иу, хæсты цæхæры хъæбатырæй чи фæмард, уыцы Джиджджойты Джетæйы бинонтæн дзы иуы фæлыст хуыссæнтæ ныффæлдисынæн нæ радтой, фæлæ, хæсты рæстæджы ам чи нæ уыд, уыдон сæ хъуырæй дæр акалдысты!..
Уый рæстдзинад у? Нæ, уый фыдракæнд у?!!
Фæлæ, дам, кæмæндæр йæ куырой фезгъæлста æмæ йæ сасир дæр фехста..
Дзырд дæр ыл нæй, абон мах НАТО-мæ куы бахатæм, Уæрæсе ныл цы æхца бахардз кодта, уый нын радтут, цæмæй йын йæ хæс бафидæм, стæй сымахимæ уыдзыстæм, зæгъгæ, уæд, кæй зæгъын æй хъæуы, сæ худтæ фырцинæй хæрдмæ æхсгæйæ сразы уыдзысты, фæлæ…
Фæлæ уæд махæн ацы зæххыл президент æвзарыны бар нæ, фæлæ хъуццытæ хизыны бар дæр нал уыдзæн…
ГÆБÆРАТЫ Юри
P.S. Уац фыст куы æрцыд, уый фæстæ, хуыцаубоны изæрæй экс-президент Кокойты Эдуардæн уыд комкоммæ эфир. Уым бадтæн, куыд журналист, афтæ – нæ дæр фылдæр, нæ дæр къаддæр. Ома, æххæст кодтон æрмæстдæр мæ профессионалон хæс. Фæлæ мыл тыгъды зæйау рацыдысты уайдзæфтæ, æрдхъирæнтæ. Кæмæй, фæрсут? Дæс азы дæргъы йын мæ хъауджы табу чи кодта, йæ дзыхмæ-иу, сыгъзæринтæ дзы цыма скæлдзæн, ахæм каст чи кодта, уыдонæй. Мæ хъауджы, куы йæ æвзæрстой, уæд йе ‘ууæнчы лæгтæ чи уыдысты, йæ номæй райсомы 8 сахатæй изæры 8 сахатмæ æвзарæн фадгуыты хъусдарджыты хуызы чи фæбадт, уыдонæй. Уæд мæнæн, семæ кæй нæ уыдтæн, уый тыххæй мæ цæстытæ чи къахта, уыдонæй. Уæд æз афтæ кæмæн дзырдтон: «искуы та мын æндæр ныхæстæ кæндзыстут», уыдонæй. Уæд, гонорары æнæбары къаппеччыты фыдæй йæ зæрдæ фыссынмæ дæр кæмæн нæ рад, уыдонæй.
Ноджыдæр æй зæгъын, йæ фарсмæ бадгæйæ æз æххæст кодтон æрмæстдæр ме службæйон хæс. Уый тыххæй нæ, «хæдзар мын кæй радта!» Мæнæн хæдзар ничи «радта», æз райстон, цы мæм æмбæлд, уый. Æви, сымахмæ гæсгæ, 33 азы æнæ иу бон цухæй ирон культурæ, ирон аивад æмæ ирон мыхуырæн удуæлдай лæггад чи фæкодта, æртæ сывæллоны йæ каисты хæдзары чи схъомыл кодта, уыцы Гæбæраты Юри уый аккаг нæу æмæ йын йæ уды номыл иу пенапластæй, ныридæгæн къæвдайы дон кæдæм тæдзы, иу ахæм къуым уа?!.
Æви уæ афтæ фæнды, цæмæй мæ фыртæн дæр ус мæ каисты хæдзармæ æрхæссон?!.
Æви уын бынтондæр хуыцауы хай нал ис, хорз адæм…