Nog adres

Карздæрæй тох кæнын хъæуы наркотикон буарадтæ парахатгæнджыты ныхмæ

narkomani.jpg
Раздæры, ома, Советон Цæдисы рæстæгимæ абаргæйæ, ныртæккæ наркотикон буарадтæй чи пайда кæны, уыдон нымæц у бирæ фылдæр. Уæрæсейы Федерацийы барадхъахъхъæнæг органты бæрæггæнæтæм гæсгæ, абон бæстæйы наркотиктæй пайда кæнынц аст милуан адæймаджы бæрц, кæцытæй бирæтæ наркотикон буарадтæй пайда кæнын райдыдтой, скъолайы ма куы ахуыр кодтой, уæд.
2008 азы августы хæсты фæстæ Хуссар Ирыстон æндидзын кæнынмæ æрцыдысты Уæрæсейы æмæ æввахс фæсарæйнаг бæстæты минæвæрттæ. Кæй зæгъын æй хъæуы, æххуысмæ нæм кæй фæзындысты, уый хорз хъуыддаг уыд, фæлæ ма уыдо-нæй бирæтæ семæ æрхастой фыдбылыз дæр. Хъуыддаг уый мидæг ис, æмæ уыдоны æндæв-дады бын бахаудтой, нæ фæсивæдæй лæмæгъдæр характер кæмæн ис, уыдон, бацамыдтой сын наркотикон буарадтæ аразын. Бацамыдтой сын афтиаджы цахæм хостæ балхæнын хъæуы, цæмæй сæ иумæ схæццæ кæной æмæ сæ рауайа наркотикон буарадтæ, уыимæ ма ахæм хиаразгæ наркотик лæууы асламдæр.

Афтиаджы иуæй-иу цæсгомджын кусджытæ куы фæхатынц, æвзонг адæймæгтæ ахæм хостæ цæмæн фелхæнынц, уый, уæд сын сæ нæ рауæй кæнынц. Уый иуæй-иу цæсгомджын адæймæгтæ, фæлæ не 'хсæнады ис ахæмтæ дæр æмæ сæхи дзыппы пайдайы тыххæй æппындæр никæй сывæллоныл ахъуыды кæн-дзысты æмæ ахæмтæ æнцонтæй фæуæй кæнынц ахæм препараттæ. Æрæджы газет «Аргументы и факты»-йы газеткæсæг фарста дæтты, ома, дам, афтиæгты цæмæннæ уал ис марганцовкæ сса-рæн. Ацы фарстæн газеты редакци ахæм дзуапп радта, ома, марганцовкæйæ дæр саразæн ис наркотикон буарадтæ æмæ йæ уымæ гæсгæ ныртæккæ уæй кæ-нынц сæрмагонд афтиæгты. Кæй зæгъын æй хъæуы, ахæм æн-цонвадат наркотикон буарадтæй пайда кæнынц нæ чысыл Ирыстоны дæр.
Зæгъæм, мæ зонгæ сылгоймагæн стыр проблемæтæ ис йæ фыртимæ. Скъолайы рæстæджы схæлар æнæуаг лæппутимæ, бирæ хатт-иу райсомæй скъоламæ рацыд, мад дæр-иу афтæ æнхъæлдта, фæлæ-иу уый та уынгты хъеллау кодта. Скъола каст куы фæцис, уæд та-иу æрдæгæхсæвтæм хæдзармæ нал цыд. Мады хъустыл æрцыд, йæ лæппу арæх кæй вæййы наркомантимæ, уый. Мад ма-иу йæ маст суагъта судзгæ цæссыгтæй. Фæстæдæр хæдзарæй райдыдта давын дæр, мад-иу куыстмæ куы ацыд, уæд-иу уый та давынмæ фæци. Ныййарæг мадмæ уыйас тых разынд æмæ йæ хъæбулы иуцасдæр рæстæджы байста йæ æнæуаг æмбæлттæй, фæлæ уый уыд рæстæгмæ. Æмæ та ныр фæстæмæ раздæхт йæ раздæры æмбæлттæм, хæдзарæй адавта гауыз, хæдзарон мигæнæнтæ æмæ сæ ауæй кодта.
Æрæджы Уæрæсейы Федерацийы йæ тыхы бацыд закъон скъоладзаутæ æмæ студенттæ наркотикон буарадтæй пайда кæнынц æви нæ, уый сбæлвырд кæныны тыххæй. 15 азы кæцы скъоладзауыл нæма сæххæст, уыдон бæрæг цæудзысты сæхи кæнæ сæ ныййарджыты разыйæ. Уæрæсейы ныры онг дæр иуæй-иу ахуырадон уагдæтты ахæм тесттæ уагътой эксперименты хуызы. Йæ фæстиуджытæ бæрæг вæййынц уайтагъд.
Ныййарджытæй, æрмæстдæр, стæмтæ не сты разы тесттæ ауа-дзыныл, ома, æнæуый дæр æу-уæндынц сæ сывæллæттыл, фæлæ ныййарджыты фылдæр хай та сты тесттæ уадзыны æвварс. Фылдæр хатт хистæркъласонтæ дæр разы вæййынц тесттæ ауадзыныл, уымæн æмæ куынæ сразы уой, уæд сæм зæрдæ фехсайдзæн.
«Нæ хæс, цæмæй наркотиктæй чи пайда кæны, уыдоны сбæрæг кæнæм афойнадыл, цалынмæ низ не стыхджын уа, уæдмæ. Уый тыххæй нæ, æмæ сывæллæтты ныхмæ репрессивон мадзæлттæ исæм, уымæн цæмæй сæ рæстæгыл сбæрæг кæнæм æмæ сын компетентон специалисттæ баххуыс кæной», - загъта УФ-йы Æнæниздзинад хъахъхъæныны министры æххуысгæнæг Татьяна Клименко.
Ног закъоны схуыдтой æнæмæнгхъæуæг. Закъоны хицæн уагæвæрд у бæрæггæнæнты конфиденциалондзинад. Конкретон сывæллæтты тыххæй дохтыртæн сæ бон у информаци фехъусын кæной æрмæстдæр сæ ныййарджытæн. Фæлæ ахуыргæнинæгтæ иууыл фылдæр кæм пайда кæнынц наркотиктæй, уыцы скъолаты бæрæггæнæнты нæ фæхъавынц бамбæхсынмæ.
«Уæ цæстытыл ауайын кæнут, зæгъæм, цæрджыты фылдæр хай туберкулезæй рынчын куы уаиккой, уæд флюрографи аразын æнæмæнгхъæуæг нæ уаид? Иу наркоман иу азы мидæг наркотиктыл сбадын кæны 10-12 адæйма-джы, уымæ гæсгæ скъолаты ахæм адæймæгтæ сты тынг тæссаг», - загъта Санкт-Петербурджы медицинон академийы психологийы кафедрæйы психолог Григори Григорьев.
Æрвылаз дæр Уæрæсейы сбæрæг вæййы милуанæй фылдæр адæймаджы, кæцытæ пайда кæнынц наркотиктæй, фæлæ семæ ничи кусы. Эксперттæ нымайынц, хъæуы реаблитацийы масштабон паддзахадон программæ æмæ, къухы куы бафта рæстæгыл ахæм адæймæгты сбæрæг æмæ сын схос кæнын, уæд низы масштабтæ гæнæн ис 30 хатты фæкъаддæр кæнын.
Нæ республикæйы дæр наркотикты ныхмæ уагъд цæуынц алыгъуызон мадзæлттæ. «Скъоладзаутæ никонтин æмæ наркотикты ныхмæ», ахæм девизы бын 6 декабры нæ горæты 3-æм астæуккаг скъолайы уагъд æрцыдысты хæларадон фембæлдтытæ волейболæй, цыран хайад райстой ацы скъолайы æмæ бирæпрофилон колледжы чызджыты æмæ лæппуты командæтæ. Сорганизаци йæ кодта 3-æм скъолайы физкультурæйы ахуыргæнæг Гатыкготы Алик. Уый ма фæнд кæны дарддæр дæр ахæм фембæлдытытæ ауадзын æмæ сæм университеты æмæ нæ республикæйы районты командæты дæр æрбахонын.
Кæй зæгъын æй хъæуы, ахæм мадзæлттæ дæр хорзырдæм æндавныц рæзгæ фæлтæры хъомыладыл, фæлæ æрмæст ахæм фембæлдтытæ фаг не сты. Егъау куыст кæнын хъæуы наркотикон буарадтæ чи парахт кæны æмæ сæ чи пайда кæны, уыдоны ныхмæ. Иууыл хуыздæр та уаид нæ республикæйы дæр ист куы æрцæуид, Уæрæсейы Федерацийы цахæм закъон райстой, ахæм æнгæс закъон.
ДЖИОТЫ Екатеринæ