Nog adres

Ма хъæстæ кæнæм уæлдæф

valia_2.jpg
Рæсугъд у фæззæг, уæлдайдæр та бæлæстæн сæ сыгъзæрингъуыз сыфтæртæ зæхмæ сабыргай зыр-зыргæнгæ куы фæтæхынц æмæ сæ хъал дымгæ дыууæрдæм куы фæрасур-басур кæны. Уыцы сыфтæртæ уалдзæджы бæлæстыл рафтауынæй сæ азгъæлынмæ хорз фæлæггад кæнынц адæймагæн, æппæт удæгас уæвæгойтæн. Уæлдæфы цы зианхæссæг, хъæстæ буарадтæ ис, уыдоны сæхимæ цъирынц æмæ йæ бирæбæрцæй сыгъдæг кæнынц. Уый уæлдай ахсджиаг у горæттаг цæрджытæн, уæлдайдæр та нæ горæты цæрджытæн, кæцытæ цы уæлдæф улæфынц, уый сыгъдæгдзинадæй нæ раппæлдзынæ.

Гъе, фæлæ уыцы сыфтæртæ куы азгъæлынц, алы рæтты куы сдзыгуыртæ вæййынц, æмæ чъизидзинад куы ‘взæрын кæнынц, уæд сæ махæй бирæтæ æрæмбырд кæнынц сæ хæдзаргæрон зæххы фадгуыты, сæ кæртыты, уынгты æмæ сæ басудзынц. Уый бар та нæ дæттынц санитарон, коммуналон службæтæ æмæ фæсидынц цæрджытæм, цæмæй афтæ ма кæной, фæфæдзæхсынц, сæ фæздæг зианхæссæг кæй у æнæниздзинадæн.

Мах зонæм, ууыл нæ ахуыр кодтой скъолайы дæр, хъæды бæлæстæй цы сыфтæртæ азгъæлынц, уыдон куы бамбийынц, уæд кæй свæййынц хорз хъацæн æмæ кæй хъæздыгдæр кæнынц мæры. Æндæр хъуыддаг у, го-рæты чи зайынц, уыцы бæлæсты сыфтæртæ уалдзæгмæ куы баззайынц æмæ мæримæ куы схæццæ вæййынц.

Ахæм хъацæнтæн сæ пайдайæ сæ зиан вæййы фылдæр. Фæлæ махæн нæ дзырды сæр у, фæззæджы, сыфтæртæ басудзгæйæ, цы фæздæг фæцæуы, ууыл. Горæты уынгты, афтæ хæдзаргæрон зæххы фадгуыты цы зайæгойтæ зайынц, уыдон, куыд ма загътам, афтæмæй сæхимæ цъирынц зианхæссæг буарадтæ, кæцытæ, сæй-раджыдæр, æвзæрынц, машинæтæй æддæмæ цы газтæ цæуынц, уыдо-нæй. Уыцы газтимæ нæ алфæмблай уæлдæфмæ бахауынц уæззау згъæрты, ахæмтæ, куыд зды, джынассуйы рыг æмæ æрбадынц бæлæсты сыф-тæртыл. Ахæм газты сконды ма, зындгонд куыд у, афтæмæй ис токсикон буарад. Уыдоны иууылдæр сæхимæ цъирынц сыфтæртæ æмæ сæ куы басудзай, уæд фæздæгимæ мах улæфæм уыцы хъæстæ буарадты æмæ æвзæрæрдæм æндавынц не 'нæниздзинадыл. Ноджы ма сыфтæртæ кæм судзынц, уыцы артмæ полиэтиленæй мигæнæнтæ куы баппарай, уæд уæлдæф ноджы тынгдæр схъæстæ вæййы. Уыдонæй рахицæн вæййы 75 бæрц токсикон буарадтæ. Пластмасс мигæнæнтæй та хицæн кæны æндæр зианхæссæг буарадтæ биоксинтæ, кæцытæ сты иууыл тæссагдæр химикон буарадтæ. Уыдон цæнкуыл кæнынц адæймаджы иммунон системæ, мæгуырауæрдæм бандавынц адæймаджы æппæт органтыл дæр.
Æнæ уыдонæй дæр æрмæст сыфтæрты фæздæджы тынг стыр у зиан-хæссæг буарадты концентраци. Зайæ-гойты ахæм баззайæццæгты иу тоннæйæ рахицæн вæййы 30 килограммы бæрц æвзалыгуыры оксид. Ацы угарон газ тагъд схæццæ вæййы туджы гемоглобинимæ æмæ туаггуыр нал фæуадзы буары чырæгтæм. Адæй-маджы организмæн стыр зиан хæссынц ирритантæ дæр, уæлдай тæссагдæр сты карз респираторон низтæй, астмайæ, хроникон бронхиттæй чи хъæрзынц, ахæм рынчынтæн. Ахæм зианхæссæг буарадтæ уæлдай фылдæр ахицæн вæййынц, сыфтæртæ мынæг сыгъд куы фæкæнынц, уæд.
Зæгъын хъæуы уый, æмæ бирæ бæстæты карз мадзæлттæ кæй исынц, зайæгойты сыфтæрты чи судзы æмæ уый фæстиуæгæн уæлдæфы чи хъæстæ кæны, уыдоны ныхмæ - ивар сæ кæнынц æхцайы стыр бæрцтæй.
Нæ горæты, куыд æрæгвæззæджы, афтæ рагуалдзæджы дæр арæх фенæн вæййынц, ахæм æртытæй цы фæздæг фæцæуы, уыдонæн. Хатт уыцы фæздæг ныббады æгас горæты дæр. Уæдæ цалынмæ ахæм сыфтæртæм спичкæ бахæссат, уæдмæ ахъуыды кæнут, уæ зæрдыл дарут, уырдыгæй цæуæг фæздæгæй уæлдæф кæй хъæстæ кæнут æмæ стыр зиан кæй хæссут, куыд уæхи, афтæ æндæрты æнæниздзинадæн. Уый уæд æмæ æнæуый дæр нæ адæмы æнæ-низдзинад, иумиагæй сисгæйæ, зынгæ куы фæцудыдта.
Нæ горæты цæрджытæн сæ фылдæр, æвæццæгæн, нæ зондзысты цахæм зиан хæссы судзгæ сыфтæрты фæздæг, уымæ гæсгæ æмбæлон службæты хъæуы се 'хсæн æмбарынгæнæн, санитарон-рухсадон куыст кæнын.
БЕСТАУТЫ Валя