Nog adres

«Алкæцы æмбæстагæн дæр зæгъын, цæмæй аргъ кæна конституцийæн»

DSC05532.JPG
Тыбылты Алыксандры номыл паддзахадон университеты ректор Тедеты Вадимы æрхуындмæ гæсгæ нæ университетмæ фæуазæг Цæгат Ирыстон-Аланийы Конституцион тæрхондоны сæрдар, Уæрæсейы Федерацийы сгуыхт юрист Цæлиты Алыксандр. Цытджын уазæг фидæны юристтæ æмæ уæлдæр ахуыргæнæндоны ахуыргæнджытæн бакаст цымыдисон лекци ахæм темæйыл: «Уæрæсейы æхсæнадон царды Конституцийы роль». Мадзалмæ æрбацыдысты Хуссар Ирыстоны прокуратурæйы сæргълæууæг Цгъойты Мераб, Ахуырады министр Цыбырты Маринæ, Хицауады æмæ тæрхондоны системæйы æндæр бæрнон кусджытæ.

Цæлиты Алыксандр фембæлды райдианы зæрдиаг бузныг загъта ректор Тедеты Вадимæн, кæй йæ æрхуыдта æмæ йыл афтæ хъармæй кæй сæмбæлдысты, уый тыххæй.

«Ныр цыппор азы кусын уæлдæр ахуырадон системæйы æмæ Ирыстоны хуссар хайы бæрнон бынæтты чи кусы, уыдонæй бирæтæ уыдысты ме студенттæ æмæ аспиранттæ æмæ мын тынг æхсызгон у, абон ам уемæ ногæй кæй æмбæлын»,- загъта Цæлиты Алыксандр.

Лекци кæсгæйæ, Цæгат Ирыстоны Конституцион тæрхондоны сæрдар æрдзырдта, Уæрæсейы Федерацийы Конституцийы сæйраг уагæвæрд-тыл, Уæрæсейы æхсæнад æмæ паддзахады цавæр ахсджиаг бынат ахсы, ууыл.
«Конституци у сæйраг документ, закъон, кæцымæ гæсгæ цæры æхсæнад. Уым фидар-гонд æрцыдысты адæймаджы сæйраг бартæ æмæ сæ хъахъхъæнынады фæтк. Конституци у бæрзонд æмвæзадыл барадон документ. Æз хорз зонгæ дæн Хуссар Ирыстоны Конституциимæ, æмæ уын æй æргом зæгъын, йæ уагæвæрдтæй иуæй-иутæ арæзт куыд æрцыдысты, уый мæ зæрдæмæ тынгдæр кæй цæуы», - банысан кодта Цæлиты Алыксандр.
Юрист куыд бамбарын кодта, афтæмæй Уæрæсейы Конституцийы сæйраг хъусдард здæхт цæуы адæймаджы бартæ æмæ сæрибардзинадмæ. Ацы хай Хуссар Ирыстоны Конституцийы та хуыйны: «Адæймаджы бартæ, сæри-бардзинæдтæ æмæ хæстæ». Уый тынг хорз у, уымæн æмæ кæцыфæнды паддзахад æмæ адæймаджы дæр фæнды, цæмæй йын æнтыстытæ уа фидæны, уæд нæй гæнæн æмæ æрмæст бартæ æмæ привилегитæй цæра. Æхсæнады алкæцы уæнгыл дæр хъуамæ уа сæрмагонд хæстæ æмæ уый та тынг хорз фыст æрцыд уæ Конституцийы. Историон барæнтæй Конституцимæ æр-кæсгæйæ, Цæлийы фырт банысан кодта, нæ рагфыдæл-тæн дæр кæй уыд сæйраг за-къон фæтк æмæ уаг хъахъхъæныны тыххæй.

«Æхсæнады алкæцы уæнджы хидарыны фæтк йæхирдыгонау уыд нæ фыдæлты Конституцийы æмæ мæ фæндит нæ бæстæйы алкæцы æмбæстагæн дæр зæгъын, цæмæй аргъ кæна конституцийæн».
Лекцимæ тынг зæрдиаг æмæ цымыдисæй байхъуыстой æрæмбырдуæвджытæ. Фембæлды рæстæджы ма быдзырдæуыд, цæмæй нæ универстиеты юридикон факультеты студенттæн Цæлиты Алыксандр бакæса къорд лекцитæ. ХИПУ-йы ректор Тедеты Вадим цытджын уазæгæн стыр бузныг загъта цымыдисон мадзалы тыххæй.
«Махмæ фæуазæг канд Цæгат Ирыстоны нæ, фæлæ ма æппæт Уæрæсейы Федерацийы дæр стыр ахуыргондыл нымад чи цæуы, ахæм зынгæ юрист Цæлиты Алыксандр. Стыр бузныг, рæстæг нын кæй рахицæн кодтай, уый тыххæй æмæ не студенттæн бæрзонд зонадон æмвæзадыл лекци кæй бакастæ»,- банысан кодта Тедеты Вадим.
Ректор ма куыд фехъусын кодта, афтæмæй университеты къухдариуæгады нывæсты ис канд Цæгат Ирыстонæй нæ, фæлæ ма Уæрæсейы Федерацийы æмæ Хæдбар Паддзахадты Цæдисы бæстæтæй дæр зынгæ ахуыргæндты алы къабæзтæй хонын.
Ахуырады министр Цыбырты Маринæ куыд загъта, афтæмæй «махæн стыр кад у нæ университеты ахæм уазæг райсын. Ныфс нæ ис æмæ нæ фыццаг фембæлд фæстагыл нымад кæй не рцæудзæн æмæ хæларадон ахастытæ дарддæр кæй æндидздзысты. Бузныг уын, уæ цымыдисон лекцийы тыххæй. Уый стыр ахъаз фæцис канд студенттæн нæ, фæлæ не 'ппæтæн дæр».
Цæлиты Алыксандр ХИПУ-йы библиотекæйæн балæвар кодта йæ чингуытæ æмæ фехъусын кодта, алыварсонæй дæр цæттæ кæй у методикон æмæ консултацион æххуысмæ.
Банысан кæнын хъæуы уый æмæ Цæлиты Алыксандрæн æдзухдæр кæй вæййы зонадон-практикон æмæ æхсæнадæмон конференциты раныхæстæ. Зонадон журналтæ æмæ йын конференциты æмбырдгæндты бантыст 200 уацæй фылдæр ныммыхуыр кæнын. Йæ паддзахадон æмæ профессионалон архайды тыххæй дзæвгар хæттыты хорзæхджын æрцыд Уæрæсейы Федераци æмæ Цæгат Ирыстон-Аланийы къухдариуæгады номæй. 2008-æм азæй фæстæмæ Цæлиты Алыксандр у Уæрæсейы Федерацийы тæрхонгæнджыты советы президиумы уæнг. 2001 азæй абоны онг кусы Цæгат Ирыстон-Аланийы Конституцион тæрхондоны сæргълæууæгæй. У ма конституцион барты проблемæты фæдыл цалдæр монографи æмæ ахуыргæнæн чиныджы автор дæр.
Мадзалы фæстæ Цæлиты Александры йæхимæ райста Президент Тыбылты Леонид æмæ йын стыр бузныг загъта паддзахадон университетмæ се стыр хъусдарды тыххæй. «Стыр хъыгагæн, мæнæн фадат нæ фæцис, студенттимæ дæ фембæлды хайад райсынæн, фæлæ йæ зонын, уæ лекци се 'ппæтæн дæр тынг цымыдис кæй уыдаид. Ныры рæстæджы нæ республикæйы закъондæттынад хъæуы æххæстадмæ кæнын. Афон у ног закъæттæ æмæ нормативон акттæ райсынæн æмæ Уæрæсейы Федерацийы æххуысæй ацы вазыгджын фарстатæ аскъуыддзаг кæныныл кусæм. Æппæт тыхтæй бацархайдзыстæм, цæмæй Хуссар Ирыстоны хъахъхъæд цæуой закъондæттынады нормæтæ», - банысан кодта Тыбылты Леонид.
Паддзахады сæргълæууæг ма банысан кодта, зæгъгæ, куыст цæуы республикæйы Конституцион тæрхондон саразыныл дæр «æмæ мæ ныфс ис Цæлийы фырт йæ хуссарирыстойнаг коллегæтæн кæй бакæндзæн методикон æмæ консултацион æххуыс».
Цæгат Ирыстоны Конституцион тæрхондоны сæрдар дæр стыр бузныг загъта президентæн æмæ йæ цæттæдзинад равдыста йæ хуссарирыстойнаг коллегæтæн баххуыс кæнынмæ.
КОКАЙТЫ Зæринæ