Nog adres

Рацыд ног чиныг/ ЗÆРДÆЙЫ РЫСТ, ФИДÆНЫЛ САГЪÆС

Афæстаг заман Ирыстоны Цæгаты, стæй Хуссары дæр паддзахады хардзæй æцы чингуытæ цæуы, уыдоны нымæц йæ рыдæы дæр нæй хиуагъд, хихардзæй джиппы уагъд чингуытæн. Æмæ цынæ хуызы чиныг фендзынæ уæйгæнæн бынæтты тæрхæдæытыл. Суанг хахуыртæ æмæ æнахуыртæ дæр. Сæ фылдæрæй дзы чиныгкæсæгмæ сæ автортæ хъæр кæнынц: «ÆЗ!» Харебаты Батрадзы ног чиныг «Публицистикæ»-йæ (джиппы рацыд Хуссар Ирыстоны) та хъуысы ирон адæмы, Ирыстоны фæдисы хъæр, Къостайы сидт «Иумæ нæ рамбырд кæн, арфæйы дзырд!»...
Чиныджы æрмæджытæ цы рæстæджытыл фыст æрцыдысты, уыдон бадомдтой сæ авторы, ссæдзæм æнусы кæрон æмæ дыууын фыццæгæм æнусы райдайæны Хуссар Ирыстоныл цы цæфтæ ауад, Фæскавказы цы бæллæхтæ æрцыд, уыдон ахызтысты йæ зæрдæйыл, фæрыст сыл æмæ сæ удæй куыд банкъардта, цы сагъæстæ, мæт æмæ мидхъуырдухæн æм равзæрын кодтой, уыдон ирдæй æвдыст цæуынц чиныджы æрмæджыты.
Харебаты Батрадз уыцы цаутæм дардæй нæ каст æмæ афтæмæй хатдзæгтæ нæ кæны. Уый кæйдæртау зын рæстæджыты йæ фыдыуæзæг нæ ныууагъта æмæ йæ сæр нæ бафснайдта æдас æмæ хъарм бынаты. Райгуырд æмæ бахъомыл Хуссар Ирыстоны. Ахуыры фæндæгтæ йæ кæд дард рæттæм хуыдтой, уæддæр æй уæлдæр скъолайы фæстæ йæ къах нæ ахаста æндæр ранмæ. Фыдыуæзæгыл иузæрдион уæвгæйæ йын фæрæзта æмæ фæразы йæ зынтæн, йæ тухитæн. Хъахъхъæнын æй куы хъуыд, уæд та уыд йæ хъахъхъæнджытимæ.
Батрадз Фыдыбæстæйæн хуымæтæг хъахъхъæнæг нæ уыд, уый йæ сæйрагдæр хæсыл нымадта Хуссар Ирыстоны адæмы тохы рæстдзинад Уæрæсейы æмæ дунейы иннæ бæстæты цæрдæытæн дæр хъусын кæнын. Уый тыххæй архайдта æдзухдæр хъуыддæгты цырены куыд уыдаид, æмæ искæй ныхæстæ нæ, фæлæ, йæхи цæстæй цы федта, уыдон ныффыссыныл. Ацы хъуыдыйæн æвдисæн сты чиныдæы æрмæдæытæ. Фыст сты уырыссагау. Уымæй фадат лæвæрдта Хуссар Ирыстоны уавæр, æвæстиатæй лыггæнинаг фарстатæ Уæрæсейы æмæ иннæ бæстæты цæрдæытæн дæр фехъусын кæнынæн. Ныр йæ уацмыстæ баиу кодта иу чиныджы.
Йæ чиныджы Батрадз алы æанрты фыст æрмæджытæ равæрдта ахæм сæргæнтты бын: «Аналитика», «Статьи», «Обзоры», «Репортаæи», «Фельетоны», «Эссе», «Персоналии», «Память», «Интервью», «Рецензии». Иууылдæр сæ ранымадтон, цæмæй газеткæсæг фена Харебы-фырты курдиат куыд бирæвæрсыг у æмæ йе 'ргом тынгдæр аздаха чиныгмæ. Бакæса йæ æмæ базона тыгъды быдыры йæ сæрибардзинад бахъахъхьæныныл тохы æцæг хъæбатыр хæстон æппæт хæцæнгæрзтæй дæр æхсын куыд арæхса, уый аурæй у Батрадз дæр.
Зæй цыдис, тыгъды зæй Хуссар Ирыстоныл æмæ дзы ирон лæппутæ сæ Фыдыбæстæ хъахъхъæнгæйæ цы хъæбатырдзинад æвдыстой, сæрибар кæнæ мæлæт куыд æвзæрстой, зæрæдтæ, сылголймæгтæ, рæзгæ фæлтæр цы хъизæмæрттæ æвзæрстой æмæ сын куыд быхстой, цы фидар удыхъæд æмæ куырыхон зонд æвдыстой - æппæт уыцы цаутæ аивадон æвзагæй гæххæтмæ рахаста Батрадз. Нæ уадзы рох кæныны Хуссар Ирыстоны абоны сæрибардзинады æмæ хæдбардзинады сæрыл йæ цард нывондæн чи æрхаста, уыцы хъæбатырты нæмтты: ирæттæ сты, уырыссæгтæ кæнæ æндæр адæмтæй - уæлдай нæу.
Уыцы зын уавæрты Цæгат Ирæй æмæ Уæрæсейы æндæр рæттæй дæр Хуссары ирæтты фарсмæ бирæ адæм балæууыд: чи лæгдыхæй, чи моралон æмæ политикон, дипломатон уагæй. Гæнæн æмæ амалæй дзы Харебы-фырты бузныджы ныхас алкæмæн дæр загьта, йæ цыргъ пъеройæ та хурмæ калдта Гуырдзыстоны сæрзилæджджын хицауады æмæ сæ хъузæтты фæлфæливæн митæ, рæхуыста сæ. Чиныджы сты уыцы æрмæджытæ. Ам чиныгкæсæг æхсызгонæй бакæсдзæн Хуссар Ирыстонимæ сæ хъысмæт иу кæмæн у, Абхазы æмæ Приднестровьейы республикæтимæ сæ ахастдзинæдты тыххæй æрмæджытæ. Уæлдайдæр та Абхазы республикæйы фыццаг президент Владислав Ардзинбаимæ йæ интервью.
Батрадз уыд æмæ ис Хуссар Ирыстоны вазыгдæын хъуыддæгты цæхæры. Уый сæрæвæрæн æркодта Хуссар Ирыстоны Æурналистты цæдисæн æмæ у йæ разамонæг. Цæгат Ирыстоны республикой газет «Северная Осетия»-йы разамынд дæр æй хуымæтæдæы нæ равзæрста газетæн уацхæссæгæй. Æмæ ныр дзæвгар азты ацы газеткæсджытæ Хуссар Ирыстоны хабæрттæ æмæ цаутæ зонынц Харебы-фырты биноныг фыст æрмæджыты фæрцы.
Уæлдæр куыд загьтон, афтæмæй чиныг «Публицистикæ»-йы æрмæджытæ сты алы æанрты фыст. Сæ автор царды гуылфæнты цæугæйæ уыны хорз дæр æмæ æвзæр дæр. Æвзæр фельетон аккаг кæны, хорз адæймагыл, чиныгыл та очерк кæнæ рецензи фыссы. Цард æрмæст хæст нæу, хæст куы банцайы, уæд сабыр цард йæ бартæ йæхимæ райсы æмæ йæ адæм рæсугъд, мидисджын кæнын райдайынц. Æмæ сæ чи хъыгдары, уыдон Батрадз рæхойгæ кæны, иннæты та разæнгард. Уымæй йæ чиныдæы иу уæлæнгай æрмæг дæр нæй. Ирдæй сыл зыны сæ автор хъудыгæнæг кæй у æмæ алы фарстамæ дæр арф кæй æвналы. Уæлдай йын нæу критикæ у а, рецензи, статья, эссе... Йæ сæйрагдæр мæт та у ирон адæмы иудзинад, нæ фидæн. Уыдоныл чи кусы, чи архайы æмæ æнтыстдзинæдтæ чи æвдисы, ахæм адæймæгтæ сты йе стырдæр арфæйы аккаг.
Иу æхсызгон хъуыддаг ма та уый у, чиныг джиппы хæрз аивæй кæй рацыд. Æмæ адæймаг уайтагьд бацымыдис вæййы: «Кæм уагьд у, кæм?» Махæн тынг æнæнхъæлæджы уыд, Хуссар Ирыстоны ахæм айв æмæ рæсугъд чингуытæ уадзæн типографи кæй фæзынд, уый. Нырмæ, цы йæ сусæг кæнæм, Хуссар Ирыстоны уагьд чингуытæн сæ хæрзхъæддзинад зæрдæзæгъгæ нæ уыд.
Харебаты Батрадзы чиныг «Публицистикæ»-йы тыххæй ма мæ уацы кæрон иу хатт зæгъын фæнды чиныгкæсæгмæ дзы кæй хъуысы ирон адæмы, Ирыстоны фæдисы хъæр, Къостайы сидт: «Иумæ нæ рамбырд кæн, арфæйы дзырд!..». Æмæ ма ноджы: «Гъе, Уастырджи, ракæс, цæмæй нæ фæуæм бынтондæр фыдфæндаг!..»
ЦГЪОЙТЫ Хазби