Nog adres

«КÆД ИРОН ДÆ - ДЕ 'ВЗАГ ЗОН!»

DSC01664.JPG
Афтæ хуындис, ирон æвзаджы боны цытæн нæ горæты Æвзæнгты библиотекæйы цы мадзал ауагъд æрцыд, уый. Куыд æрвылхатт, афтæ та ныр дæр библиотекæйы кусджытæ мадзал бацæттæ кодтой се 'взонг чиныгкæсджытимæ - 6-æм скъолайы 5-æм, 7-æм æмæ 9-æм кълæсты ахуыргæнинæгтимæ, сæ ирон æвзаджы ахуыргæнæг Дыгъуызты Лианæимæ.
«Чиныг зонды суадон у æмæ йæ уарзут, кæсут æй, уымæй бирæ рамбулдзыстут царды, нæй дзы фæфæсмонгæнæн. Раст у, цард размæ цæуы, абон сарæх сты компьютертæ, интернет, ис сæ æппæт информаци дæр бакæсæн. Фæлæ уæ æз курæг дæн, цæмæй цыфæнды информаци, кæнæ радзырд дæр компьютеры бакæсыны фæстæ, бакæсат уый фæстæ чиныджы дæр. Уымæн уæддæр æндæр нысаниуæг ис, йе ‘мбарынад æндæр у. Бафæлварут æй, æмæ уæд æнæмæнг дæр сразы уыдзыстут мемæ». Ахæм ныхæстæй байгом кодта мадзал Æвзæнгты библиотекæйы директор Тъотъоты Ленæ.

Мадзал амыдтой 7-æм къласы ахуыргæнинæгтæ Плиты Валик æмæ Цоциты Аланæ. Сæ раныхæсты уыдон рæсугъд æмæ уарзæгойæ дзырдтой мадæлон æвзаджы аивдзинады тыххæй æмæ сæм цымыдисæй æрыхъуыстой мадзалмæ æрбацæуджытæ.
Мадзал мадæлон æвзаджы цытæн ауагъд кæй æрцыд, уымæ гæсгæ ахуыргæнинæгтæ æхсыз-гонæй дзырдтой ирон фысджытæ Джыккайты Шамиль, Хаджеты Таймураз, Хъазиты Мелитон, Цомартаты Дунетхан, Икъаты Владимир, Миндиашвили Серго æмæ æндæртæн дæр мадæлон æвзаджы тыххæй цы æмдзæвгæтæ фыст æр-цыдысты, уыдон.
Дзуццаты Хадзы-Мураты æмдзæвгæ «Ме 'взаг» афтæ аив бакастысты Цоциты Аланæ æмæ Плиты Валик, æмæ мадзалмæ æрцæуджытæн не скъуыдис сæ дæргъвæтин æмдзæгъд. Ахуыргæнинæгтæ мадзалмæ æрцæуджыты хъусдард аздæхтой, номдзыд адæймæгтæ æвзаджы тых-хæй цы загътой, уыдон.
Ахуыргæнинæгтæ мадзалы уайдзæф кодтой, йæ мадæлон æвзагыл чи нæ дзуры, йæ сæрмæ йæ чи нæ хæссы, ахæм адæймæгтæн æмæ дзырдтой, зæгъгæ, йæ мадæлон æвзагыл чи нæ дзуры, уый сафы йе 'гъдау дæр æмæ йæ адæмы фарн дæр. Фарн адæймаджы уд сыгъдæг кæны, кадыл, намысыл æй æфтауы, хъару æмæ йын ныфс дæтты. Алы ирон дзырд дæр æвзаджы хæзна у. Цыфæнды æвзаг дæр фидар, хъæздыг æмæ фæрæзджын у дзырдтæй. Гъе, уымæ гæсгæ нын алы дзырд дæр хъуамæ уа хæзнайау. Ирон æвзаджы дзырдтæй иу цалдæр дзырды йедтæмæ йæхимæ æввахс чи нæ уадзы, уыдон куы фæдзурынц, уæд вæййынц худæг нæ, фæлæ кæуинаг. Ахæм æвзагыл дзурджыты схонæн вæййы къуыдиппытæ, кæнæ та «уæрæседзаутæ».
Мадзалы адæмон æвзаджы цытæн зæлыдысты ирон аив зарджытæ æмæ кæфтытæ. Æххæст сæ кодтой ахуыргæнинæгтæ сæхæдæг æмæ уымæй ноджы фæрæсугъддæр æмæ фæхъæздыгдæр бæрæгбонон мадзал. Мадзал амонджытæ кæронбæттæны бафидар кодтой ирон фысджыты ныхæстæй:
Ходы Камал: «Цæмæй иу кæнæ иннæ адæм историйы аренæйыл мауал уой, уый тыххæй сæ æнæмæнг фесафын, кæнæ ныццæгъдын нæ хъæуы. Уый тыххæй уыцы адæмы сæвæрын хъæуы ахæм уавæрты, цæмæй мауал зоной се 'взаг. Æмæ ныл цæмæй уыцы æмбисонд ма ‘рцæуа, уый тыххæй иумæ бацархайæм мадæлон æвзаг фæсивæды ‘хсæн æрфидар кæныныл, уымæн æмæ Ирыстоны фидæн уыдоны къухы ис, уыдонæй аразгæ у».
Мæнæ куыд зæгъы Хуыгаты Сергей та: «Не 'взаг хæзна нæу, хæзна ницы у æвзаджы цур. Хæзна цыфæнды хæзна ма феста, йæ бон у æмæ ахауа, фесæфа, æмæ кæмæй ахауд, уый дарддæр йæ царды кой кæна, стæй йæ бон у æмæ ссара ахæм хæзна, чизоны, ноджы хуыздæр. Фæлæ æвзагæн афтæтæ гæнæн нæй, æвзаг куы фæцуда, уæд адæмæн сæ цæстырухс мынæг кæны, хъусæй хорз нал фæхъусы, йе 'взаг йæ комы нал фæцарæхсы.
Æвзаг хæзна нæу, йæ уд æмæ йæ цæст у адæмæн».
Мадзалмæ æрцæуджытæ се 'ппæт дæр бафиппайдтой, ахуыргæнинæгтимæ мадзал бацæттæ кæныныл иузæрдионæй кæй бакуыстой, канд сæ ирон æвзаджы ахуыргæнæг нæ, фæлæ ма библиотекæйы кусджытæ се 'ппæт дæр. Уый бæрæг уыд, библиотекæйы хатæн кæд талынг æмæ уазал уыд, уæддæр æй афтæ рæсугъд сфæлыстой ирон фысджыты къамтæй, стæй мадæлон æвзаджы тыххæй алыгъуызон базырджын ны-хæстæй æмæ ардæм æрцæуджытæм библиотекæйы талынг къуымтæ дæр райдзаст фæкастысты. Ардæм, мадзалмæ та фæхуыдтой нæ горæты Централон библиотекæйы директор Прокопенко Иринæйы, Абайты Васойы номыл музейы директор Плиты Юзæйы, Профцæдисты хæдзары сæрдар Гасситы Азæйы æмæ æндæрты дæр.
Уазджытæ райгондæй баззадысты сывæллæтты цæттæдзинадæй æмæ бузныг загътой куыд ахуыргæнинæгтæн, афтæ библиотекæйы кусджытæ æмæ сæ ахуыргæнæг Дыгъуызты Лианæйæн. Ахуыргæнинæгтæн та сæ фæдзæхст уыд, цæмæй уарзой чиныг, бавæрой æмæ бахъахъхъæной, дард æмæ нæм уæззау фæндæгтыл чи фæцыди, монголтæ карды комæй кæй карстой, уадтымыгътæн чи нæ бакуымдта сæттын, нæ фыдæлтæ ард кæмæй хордтой, уыцы тыхджын æмæ рæсугъд мадæлон æвзаг.
БЕСТАУТЫ Валя