Nog adres

Дзауæгтæ банысан кодтой уæлахизы бон

dzay.jpeg
Рацыд 68 азы Советон Цæдис Стыр Фыдыбæстæйон хæсты Германыл куы фæуæлахиз, уыцы бонæй. Ацы историон цау æрвылаз дæр нысан цæуы цытджын æгъдауæй нæ республикæйы дæр. Æрæмысæм фашизмы ных-мæ тохы чи фæмард, абон дзы не 'хсæн чи нал ис уыдоны, кад фæкæнæм, сæрæгас ма сæ чи ис, уыдонæн.

Нæ республикæйы, уыцы нымæцы Дзауы районы дæр Стыр Уæлахизы цытæн бæрæгбонон мадзæлттæ уагъд цыдысты цалдæр боны.

9-æм майы дзауæгтæ цытимæ банысан кодтой Стыр Фыдыбæстæйон хæсты 68 азы сæххæсты бæрæгбон. Районы центры, арæх-иу поселочы цæрджытæ бæрæгбæтты рæстæджы кæм æмбырд кодтой, уым ныр ацы кадджын бæрæгбоны цытджын æгъдауæй гом æрцыд «Мысæн аллеяйæ» Стыр Фыдыбæстæйон хæсты быдырæй чи нал æрæздæхт, уыцы хъæбатырты нæмттæ сæнусон кæнын æмæ мысынæн. Уæлахизхæссæг хæстонты номыл цы цырт æвæрд æрцыд, ууыл фыст æрцыд: «Потомки благодарны Вам, родные за то, что Вы выстояли и победили». Ацы ныхæстæ хауынц 1989-2008 азты Гуырдзыстоны агрессийы рæстæджы райгуырæн бæстæйы сæрвæлтау йæ цард чи радта æмæ мемориалон фæйнæгыл кæй нæмттæ фыст æрцыдысты, уыдонмæ дæр.

1991 азы 29 апрелы Дзауы стыр зæххæнкъуысты рæстæджы Стыр Фыдыбæстæйон хæсты фæмардуæвджыты номыл дзы цы мемориал æвæрд уыдис, уый ныпырх ис. Уæдæй рацыд 22 азы æмæ районы фæллойгæнджы-тæ сæ администрацийы къухдариуæгадимæ иумæ сæ хæсыл банымадтой «Мысæн аллея» саразыны хъуыддаг. Бæрæг куыд у, афтæмæй ацы «Мысæн аллейæ» арæзт æрцыдис цыбыр æмгъуыдмæ. Дыууæ къуыримæ йыл ба-тагъд кодтой æмæ йæ бæрæгбонмæ сцæттæ кодтой Дзауы районы цæрæнуатон-коммуналон хæдзарады кусджытæ. Уæлдæр ма йæ куыд банысан кодтам, афтæмæй «Мысæн аллейæ» арæзт æрцыдис райцентры, ныртæккæ администрацийæн агъуыст арæзт кæм цæуы, уый фарсмæ.
Номарæн бынат байгом кæныны церемонимæ бæрæгбонвæлыстæй æрбамбырд ис бирæ адæм. Скъоладзау фæсивæд сæ къухты хастой дидинджытæ æмæ хуызджын шартæ, дардмæ хъуыстысты популярон хæс-тон зарджытæ. Бæрæгбонон мадзалмæ æрбацыдысты РХИ-йы Президент Тыбылты Леонид, РХИ-йы Парламенты Сæрдар Коцты Станислав, Президенты Администрацийы къухдариуæггæнæг Цоциты Барис æмæ Хицауады æндæр бæрнон кусджытæ.
Адæмы размæ рахызт Дзауы районы æфсæддон къамисар, майор Санахъоты Юри. Уый æрæмбырдуæвджыты зæрдыл æрлæууын кодта фашистон Германы æрбабырст Советон Цæдисмæ. Цыбыртæй радзырдта хæсты иууыл ахсджиаг цаутыл æмæ бынысан кодта Дзауы районæй хæсты быдырмæ куыд цыдысты, æппæт уыдæттыл. Уый фæстæ Санахъойы фырт рапорт радта Президент Тыбылты Леонидæн æмæ се 'ргом аздæхтой, бадгæ чи кодта, уыцы иу хæстон ветеран Цхуырбаты Лентъомæ. Тыбылты Леонид бацыдис бæрæгбоны хъайтармæ, йæ къух ын райста æмæ йын раарфæ кодта 9-æм майы бæрæгбоны цытæн. Уый фæстæ айзæлдысты Хуссар Ирыстоны æмæ Уæрæсейы Федерацийы паддзахадон гимнты зæлтæ.
Дзауы районы ма æдæппæтæй ис 6 ветераны. Уыдон сты Цхуырбаты Лентъо, Гасситы Батрадз, Магкоты Соня, Джиоты Сергей, Тедеты Хъазбег, Деканоидзе Павел. Фондз ветеранæй бæрæгбонмæ не рбацыдысты, се 'нæниздзинад мæгуырау кæй у, уый тыххæй. Фæлæ сын абон æнæхъæн районы адæм дæр сæ хъæбатырдзинады кой æркодтой æмæ сын арфæтæ ракодтой. Æрæмысыдысты, абон ацы бæрæгбоны хайад чи нал райста, Ирыстоны уыцы зынгхуыст хъæбатырты æмæ Стыр Фыдыбæстæйон хæсты ветеранты нæмттæ. Æмæ уый тыххæй адæм иу уысм æмырæй алæугæйæ, ссардтой уыдоны рухс нæмттæ.
Ветерантæн, æмткæй адæмæн зæрдæбын арфæ ракодта Президент Тыбылты Леонид:
- Мæ зынаргъ, Дзауы адæм! Абон æз ардæм æрбацыдтæн нæ хицауады кусджытимæ, цæмæй 9-æм майы цы стыр бæрæгбон нысан кæнæм, уый сæраппонд уын арфæ ракæнон. Æз ацы ран федтон Стыр Фыдыбæстæйон хæсты ветерантæй сæ иуы æмæ мын тынг æхсызгон у нæ фарсмæ кæй ис, хайад кæй исы Уæлахизы бæрæгбоны, уый. Кæй зæгъын æй хъæуы, Дзауы районы дæр бирæ уыдис хæсты ветерантæ, кæцытæ сарæзтой бирæ, цæмæйдæриддæр нæ зæххыл уа фидыдад æмæ дзы цæрой Ирыстоны адæм. Сæрныллæгæй мах абон хъуамæ стыр бузынг зæгъæм, абоны бон нын чи æрхаста, æппæт уыцы хъæбатыр хъайтартæн. Абон нæ цуры чи ис, уыцы хистæрæн æз мæ сæр ныллæг къул кæнын æмæ йын бузныг зæгъын йе стыр бакæнгæ куысты тыххæй. Хуссар Ирыстонæй алкæцы цыппæрæм хæстхъом лæг дæр ацыдис цыфыддæр хæстмæ, немыцаг фашистты ныхмæ. Уыдонæн сæ фылдæр нал æрæздæхтысты хæсты быдырæй. Æмæ сын уый тыххæй хъуамæ алыхатт дæр сæ ном мысæм. Стыр Фыдыбæстæйон хæсты ветерантæ алкæмæй тынгдæр зонынц ацы бонæн йæ аргъ. Уæлахизы салдаттæ канд бæстæйы хъысмæт не 'скъуыддзаг кодтой, фæлæ ма æппæт адæймагадæн байстой аккаг царды бар. Уæззау фæлварæнты азты уыдон кадимæ æххæст кодтой сæ хæс Фыдыбæстæйы раз, æнустæм фæлтæры мысынады се 'сгуыхтдзинад æмæ сæ нæмттæ сæнусон кæнгæйæ. 1945 аз 9 май æнæферохгæнгæ бон æнустæм бацыд адæймагады историмæ. Уæлахизы боны цытæн нæ адæмæн æмæ ма нæм цы уæрæсейаг æфсæддонтæ кусы, æппæт уыдонæн мæ цæст уарзы сабырад, фæрныгад, аккаг цард æмæ райгуырæн бæстæйы дидинрафтыд.
Мадзалы ма активон хайад райстой УФ-йы Æдасдзинады федералон службæйы Арæнгæрон управленийы службæгæнджытæ. Уыдон дæр бузныг æмæ арфæйы ныхæстæ дзырдтой ветерантæн. Уый фæстæ Президент Тыбылты Леонид Хицауады кусджытимæ мемориалыл сæвæрдтой веноктæ æмæ дидинджытæ. Мадзал дард-дæр кодтой скъоладзаутæ. Уыдон хæстон темæтыл кастысты æмдзæвгæтæ, равдыстой сæ бацæттæгонд музыкалон номыртæ.
Хетæгкаты Къостайы номыл астæуккаг скъолайы кæстæркъласонты иу къорд та цытджын æгъдауæй ист æр-цыдысты ногдзауты рæнхъытæм.
Хæстон темæйыл ма зарджытæ сæххæст кодтой Къæбысты Маир æмæ Хуыгаты Генæ. Бæрæгбоны мадзæлттæ уыцы бон дарддæр уагъд цыдысты районы фæлладуадзæн парчы. Нæ республикæйы УФ-йы Æдасдзинады федералон службæйы Арæнгæрон управленийы службæгæнджыты хъæппæрисæй ветерантæн парчы сæвæрдтой æфсæддон фынгтæ. Ацы ран суанг изæрмæ адæм нысан кодтой бæрæгбон, кафыдысты æмæ зарыдысты. Æх-сæвы 10 сахатыл та уыд фейерверк.
Уæдæ, зæгъæн ис нæ ветерантæ, нæ бæрæгбон Хицауадæй, æмткæй нæ адæмæй рохуаты кæй нæ баззады-сты. Фæцис та Уæлахизы радон бæрæгбон, фæлæ уый фаг нæу. Мах тыххæй йæ цард чи радта, йæ туг чи ныккалдта, фондз азы дæргъы мæлæтмæ чи æнхъæлмæ каст, уыдоныл кæддæриддæр хъæуы аудын æмæ сын лæггад кæнын.
ЦХУЫРБАТЫ Л.