Nog adres

Дзырдæппарæн/ НЕ ‘ВЗАГ, ÆЦÆГÆЙ, ХÆЗНА У?

Уымæй дæр ахæм æвидигæ хуын, кæцыйæн нæдæр фæлхасгæнæн ис, нæдæр фæуæн. Цас цæстауарзондæр æмæ фарсылхæцинагдæр æгъдауæй дзы пайда кæнæм, уыйбæрц уый кæны ахадгæ æмæ æгæрон, рабæрæг вæййынц æрдæгрохуаты æмæ бынтон рохуаты баззайæг дзырдтæ, фæзынынц дзы ног дзырдтæ – неологизмтæ. Фæлæ йæм цæстсайыны æмæ сусæггаджы цæстæй куы кæсæм, дырысæй дзы куынæ пайда кæнæм, уæд, уый рæзты бæсты цæуы сæфты фæндагмæ. Мæнгæй нæ акæнынц нæ адæм – æмбæхст æмæ æнæпайда хæзна, дам, хæйрæджыты хай у. Мæн ахæм дзырдты сæр уымæн бахъуыд, æмæ цыфæндыйы ахаст не ‘взагæн ницы ахъаз у. Ахæм уавæры згъуыдтæ згъуыдтæй зайынц, ногдзинæдтæ та стæм хатт фæзыны. Уый нæ, фæлæ ма не ‘взаджы традицион æмæ растæй цы ис, уый къæссавæлдæхт фæвæййынц. Æгæрыстæмæй, зарджыты, грамматикон фæткойты æмæ дзыллон информацийы фæрæзты дæр. Æрхæсдзынæн цалдæр дæнцæджы: махмæ уыдзæн 6 сывæллæтты рæвдауæндæттæ; Урсдоны былыл сау рæсугъд; хуры ‘нгæс дæ… Мæнæн дæр хом иу дæ;… дæуыл фæдзæхсæм нæхи; балы тала иу дидинæг ракалдта;… дæу курын, Хуыцау; Чизоны дæуæндæр æнкъард у: Иу куывд мæ фæнды зæгъын, ныхæстæ нæ арын; æхца дæтт фесты; дæттой мын æй, фæлæ; уымæ ис ахæм галтæ, кæдонæй алкæцы дæр у тоннæмæ ‘ввахс; гуманитарон æххуыс растдæр лæвæрын хъуыд; Банысандгонд дзырд бастыты бæсты хъуыд ахæм фразæтæ, куыд: сывæллæтты 6 рæвдауæндоны; Урсдоны былыл сау фæрдыг;… хуры ‘нгæс дæ... мæнæн дæр иу куы дæ; дæуæн фæдзæхсæм нæхи;.. иу дидинæг рафтыдта; дæуæй курын, Хуыцау; чи зоны ды дæр æнкъард дæ; дзырдтæ та нæ арын; æхцатæ лæвæрд фесты;… кæцытæй алкæцыдæр у тоннæмæ ‘ввахс…
Не ‘взаджы ахæм фразæтыл уымæн æмбæлæм, æмæ нын кæнæ мæнгсомыгæнæн мæгуыр хионау у, кæнæ та йæм кæсæм цыфæндыйы цæстæй. Иугæр афтæ у, уæд нæ аивады кусджытæн дæр, хуымæтæг ныхасгæнджытæн дæр æмæ иннæтæн дæр «бар ис» куыдфæнды дзурын. Куырм, дам, куырдыл ахуыр кæны, - амоны ирон æмбисонд. Уымæ гæсгæ нæ зарæггæнджытæй орфоэпи æмæ орфографийы принциптæ æххæстбæрцæй домын раст нæ уаид, æнæуый та уыдонæн сæ аивад у, æцæгæйдæр, æнæ фау, æнæ лаз. Уæдæ цы хъæуы мах радзурын æмæ раст фыссыны охыл? Кæд не ‘взагæн хæрзиуæг фæнды æмæ йыл нæ зæрдæ дæр риссы, уæд нæ ахуыргæнæн чингуыты æнæмæнгæй æрбæстонкæнинаг сты ахæм фарстытæ, куыд: дзырды раст рæнхъæвæрд хъуыдыйады; дзырдбаст æмæ хъуыдыйады сæрмагонд хиæдтæ раст раиртасын, цæмæй хицæн кæнынц, уый цæстуынгæйæ равдисын.
Зæгъинаджы æртæ хуызы бæстонæй фæхицæн кæнын, раст фæткойтæ æмæ сын раст дæнцæгтæ радтын.
Фадатон дзырдты хуызтæ баххæст кæнын, æмбæлон фæткойтæ æмæ сын дæнцæгтæ радтын (науæд скъолайы ахуыргæнæн чиныджы 5 йедтæмæ не сты, уæлдæр ахуыргæнæндоны чиныджы та - 6).
Бындурон æмæ бæстонæй хъахъхъæд цæуæнт растфыссын æмæ растдзурыны фæткойтæ.
Нæхи æвзагыл рæстмæ зæгъæн цæмæн ис, уый æндæр æвзагыл ма дзурæм, ма фыссæм. Телеуынынад æмæ радиойы иронау чи ныхас кæна, уыдон-иу рагагъоммæ сæхи бацæттæ кæнæнт æмæ раст дзурой.
ЦЪОЙТЫ Клим