Nog adres

ЦАРДЫ УЫЛÆНТЫЛ

Дзауы поселочы цæрæг Джиоты Павелимæ базонгæ дæн дæс æмæ ссæдз азы размæ. Зонгæ та йæ бакодтон афтæ: куыстагур уыдтæн газет «Советон Ирыстон»-ы. Йæ уæды редактор Тедеты Павелы кабинетмæ куы бахызтæн æмæ йын мæ хъуыды куы раргом кодтон, уæд мын афтæ зæгъы;
- Дæ размæ мæм чи уыд ууыл нæ амбæлдтæ, нæ йæ зоныс чи у, уый?
- Уынгæ йæ фæкодтон, фæлæ йæ зонгæ нæ кæнын, уыд мæ дзуапп.
- Уый у Дзауы районон газет «Дзау»-ы редактор. Кусджытæ йын кæй нæ фаг кæны, уый тыххæй нæм бахатыд, цæмæй йын баххуыс кæнæм. Æз дын «нæйы» нæ зæгъын, фæлæ уал акус уым, сæ уавæртæ, стæй дæ фæлтæрддзинад дæр фæхуыздæр уыдзæнис, уый фæстæ, табуафси, æрбацу, райсдзыстæм дæ. Ныр та уал атагъд кæн вокзалмæ, чизоны йæ баййафай æмæ уæд иумæ ацæудзыстут Дзаумæ. Æз атындзыдтон вокзалмæ, фæлæ мын цы адæймаджы кой кодта, уый нал баййæфтон. Фæстæдæр æз дæр сбадтæн автобусыл æмæ æрдæг сахаты фæстæ уыдтæн Дзауы поселочы.

Балæууыдтæн, Тедеты Павел мын цы нæлгоймаджы - Козаты Данелы кой кодта, уый кабинеты. Рахатыдтæн, мæ фенд ын уыд æхсызгон. Сбадын мæ кодта æмæ цы куырдиат ныффыстон куыстмæ бацæуыны тыххæй, фæстæдæр мæ уыимæ арвыста Дзауы райкоммæ. Дыккаг бон кусын райдыдтон газет «Дзау»-ы сæрмагонд уацхæссæгæй. Джиоты Павелимæ дæр базонгæ дæн уыцы бон, февралы кæрон 1983 азы. Павел уæд куыста редакторы хæдивæгæй.
Фæзæгъынц, зæгъгæ, дам, цæмæй адæймаджы базонай æххæстæй, рафæлгъауай йын йæ удыхъæд, уый тыххæй, дам, цъус рæстæг нæ хъæуы. Фæлæ уæд Павелы куыд базыдтон, бамбæрстон æмæ банкъардтон, цы хорз миниуджытæ йæм рахатыдтæн, уыдонæй æххæст у абон дæр. Кæд йæ удыхъæды исты фæивта, уæд уый æрмæстдæр хорзæрдæм. Уæдæ цæмæй адæймаджы хорз базонай, уымæн алы хатт нæ фæхъæуы бирæ рæстæг.
Джиоты Павел Несторы фырт райгуырд Дзауы районы Гуфтайы хъæуы, зæхкусæг мад æмæ фыды хæдзары. Павел иттæг хорз нысæнттыл каст фæцис Гуфтайы астазон скъола æмæ йæ ахуыр адарддæр кодта Дзауы астæуккаг скъолайы, кæцыйы æн-тысгæйæ каст фæцис 1956 азы. Кæд уыдис фадат æмæ Павел йæ ахуыр адарддæр кодтаид уæлдæр ахуыргæнæндоны, уæддæр аскъуыддзаг кодта, цæмæй йæ хæс бафида Советон Æфсады рæнхъыты æмæ скъола каст фæуыны азы, фæззæджы, ацыд æфсадмæ. Йе ‘мбæстагон хæс фыста Германы. Уæд Стыр Фыдыбæстæйон хæстæй рацыд нырма цъус рæстæг, нæма рысыст адæмты рыст æмæ тæссаг уыд исты фыдбылыз æрцæуынæй дæр. Хъуыд алцæмæй дæр хи хъахъхъæнын. Æф-сæддонтæй дæр домдæуыд фылдæр фæтк æмæ æгъдау. Павел æнæуый дæр уарзта фæтк æмæ йын уыдон нæ хастой уæлдай зындзинæдтæ.
Павел æфсады размæ дæр архайдта уацтæ фыссыныл, фæлæ йæ æвзыгъд-дзинад уæлдай тынгдæр фæбæрæг æфсæд-тон казармæйы. Нæ уыдис афтæ æмæ Павел ныффыста уац æмæ йын мыхуырæй нæ рацыд, цы окруджы фыста йæ хæс, уыцы окруджы газеты. Йæ уацтæ йын æхсызгонæй кастысты йæ командагæнджытæ, йемæ йе ‘фсæддон хæс чи фыста, уыцы æмгæрттæ. Афтæмæй ссис окруджы газеты æнæштатон уацхæссæг.
Æнувыд æмæ зæрдиагæй кæй архайдта, иттæг хорз хъæппæрис кæй æвдыста, уый тыххæй цалдæр хатты хорзæхджын æрцыдис окруджы кады грамотæтæй. Павел йæ хæс бафыста Советон Æфсады рæнхъыты æмæ æрыздæхт йæ райгуырæн хъæумæ, йæ фыд æмæ йæ мады хæдзармæ. Йæ хъуыдыйы уыд куыстмæ искуыдæм бацæуын, фæлæ кæдæм, уый нæ зыдта æмæ тыхст йæ хинымæр. Иу бон йæ хъустыл æрцыд, зæгъгæ, кусджытæ нæ фаг кæны Дзауы районон газет «Дзау»-ы редакцийы. Павел бацин кодта, бафæндыд æй куы дзы кусид, фæлæ йæм уæлдæр, сæрмагонд ахуырдзинад кæй нæ уыдис, уый йæ къуылымпы кодта. Иудзæвгар арахъуыды-бахъуыдыйы фæстæ сæмбырд кодта, уацтæ йын мыхуыр кæм уыдысты, уыцы округон газеты экземпляртæ æмæ балæууыд газет «Дзау»-ы редактор Козаты Данелы раз. Павел ын æппæт дæр рахабар кодта, равдыста газеты дæр. Данел æм байхъуыста лæмбынæг, бамбæрста Павелы зæрдæйы уаг, йе стыр фæндондзинад æмæ йын уæд афтæ: уæлдæр ахуырдзинад, диплом хорз у, фæлæ ды дæ цæттæ уацхæссæг, ныффысс куырдиат æмæ райдай кусын. Павелы зæрдæ уыйбæрц барухс ис æмæ йын гæнæн куы уыдаид, уæд ыл тыхсгæ дæр ныккодтаид.
Павел, æвæццæгæн, райгуырд журналисты куыстæн. Уарзта йæ, зивæг нæ зыдта æмæ куыд фæзæгъынц, йе ‘взыгъддзинæдтæ рæзтысты, цæст сæ куыд ахста, афтæ. О, фæлæ цард цард у, вæййы дзы æнæн-хъæлæджы фæзылдтытæ дæр. Цъус акусыны фæстæ æхгæд æрцыдысты Советон Цæдисы æппæт районон газеттæ. Газет «Дзау»-æн дæр. Куыд редакцийы иннæ кусджытæ, афтæ Павел дæр баззад æгуыст. Æцæг - бирæ нæ. Кусын райдыдта Дзауы районон тæрхондоны нымæрдарæй. Фæкуыста дзы æхсæз азы. Стæй та уæд ногæй конд æрцыдысты районты газеттæ. Газеты редакторæй нысан æрцыдис зынгæ журналист Голоты Владимир. Павелæн хабар уыд æхсызгон. Бацыд фæстæмæ æмæ кусын райдыдта бæрнон нымæрдарæй. Фæстæдæр къорд азты куыста редакторы хæдивæгæй.
1964 азы Павел æнтысгæйæ бацæуæн фæлварæнтæ радта Краснодары юридикон институтмæ, ахуыр кодта фæсаууонмæ æмæ йæ каст фæцис 1969 азы. Уыцы аз нысан æрцыдис Дзауы районы милицийы фæдагурæгæй. Фæдагурæджы куыст, дам, милицийы куыст бæстон базонынæн, дæтты иттæг хорз фадат. Алчи дæр æнхъæлдта Павел милицийы куысты æнтыстыты асиныл хиздзæнис тагъд æмæ бæрзонд, фæлæ хъуыддаг афтæ нæ рауад. Йæ куыст æххæст кодта цæсгомджынæй, йæ зæрдæ рухс кодта йе 'нтыстæй дæр, фæлæ æппынæдзух æн-къардта, милицийы куыст йæхи кæй нæу æмæ аскъуыддзаг кодта, фæстæмæ редакцимæ кусынмæ бацæуын. Райдианы куыста хайады гæсæй, фæстæдæр та - редакторы хæдивæгæй. Павел ам дæр йæ хæстæ æххæст кодта æнæзæрдæхудтæй. Бирæ фæндтæ æмæ йæм хъуыдытæ уыдис редакцийы куысты уавæртæ фæхуыздæр кæ-нынæн, фæлæ æрцыдис æнамонддзинад. 29 апрелы 1991 азы нызмæлыд, нынкъуыст Ирыстоны зæхх, уымæй дæр йæ тых æрхаудта Дзау æмæ йæ районты хъæутæм. Куыд бирæ æндæр хæдзæрттæ, афтæ редакци æмæ типографы агъуыстæй дæр дур дурыл нал баззад. Къултæ ныппырх сты æмæ ныккалдысты газет мыхуыргæнæн кусæнгæрзтыл, алыгъуызон хъæуæг дзаумæттыл. Павел ма дзы цыдæртæ бамбырд кодта, иудзæвгар ма уагъта газет дæр, фæлæ йын æххуысгæнæг нæ уыд, æмæ уый дæр ныууагъта йæ куыст.
Уæдмæ мæгуыраудæр кодта Ирыстонмæ Гуырдзыстоны ахаст. Павел æмбæрста, алкæй бон нæу хæцæнгарз райсын, афтæмæй райгуырæн зæхх хъахъхъæнын. Хуссар Ирыстоны информаци æмæ мыхуыры комитетæй райста бар æмæ уадзын райдыдта газет «Уадындз». Йæ фыццаг номыр рацыд 1992 азы апрелы. Павел æппæт куыстытæ дæр æххæст кодта йæхæдæг. Бацæттæ-иу кодта æрмæджытæ, æрхаста -иу сæ Цхинвалы типографмæ, кæд уæд Дзауæй Цхинвалмæ æрцæуын хуымæтæджы хъуыддаг нæ уыдис, уæддæр æмæ-иу æй ныммыхуыр кодта. Газет æгъатырæй тох кодта гуырдзиæгты æбуалгъ миты ныхмæ. Кæд ын -иу чидæртæ дзырдтой, зæгъгæ, рæстæг æрсабыр уыдзæнис æмæ гуырдзиæгтæй нæ тæрсыс, маст куы исой, уымæй. Павелы дзуапп-иу ахæмтæн уыдис цыбыр, зæгъгæ, æппындæр нæ тæрсын.
Газеты тыххæй мæнæ куыд фыста зынгæ ирон æфсæддон раздзог, инæлар Джиоты Къоста. «Хæрзæрæджы мæм газет «Уадындз»-ы номыртæй иу æрбахаудта æнæнхъæлæджы. Бацымыдис мæ кодта йæ æнæстандартон ном æмæ уацты сæргæнд-тæй. Кастæн сæ цымыдисæй сæ актуалон æмæ æнæмæнгхъæуæг фактты тыххæй. Йæ сæйраг æнтыстыл та йын нымайын, кæй йæм ис принципиалон æмæ бæлвырддзинад, æнæцæстмæхъус æмæ рæстдзинад». Газет фæцыдис 1995 азмæ.
Хорзы кой кæд арæх æвиппайды нæ, уæддæр æнæайхъуысгæ нæ фæвæййы. Павелы тыххæй дæр арæх фехъусæн уыд æппæлæн ныхæстæ. Дзырдтой сæ, куыд хицауады разамонджытæ, афтæ хуымæтæг адæм дæр. Баууæндыдысты йыл æмæ Хуссар Ирыстоны фыццаг сæвзæрст Парламентмæ фыццаг æвзæрстытæм æвзæрст æрцыдис депутатæй. Депутаты хæстæ хæстон уавæрты æххæст кæнын хуымæ-тæджы хъуыддаг нæ уыд, фæлæ Павел зыдта йæ разыллæууæг хæстæ æмæ йæ уыцы азты уыдон æххæст кæнын йедтæмæ йæ æндавгæ дæр ницыуал кодта.
Гуырдзыстоны æбуалгъ митæ йæ иувæрс-ты никуы уагъта. Арвыста-иу, æцæгдзинад æмæ рæстдзинад кæм æвдыста, ахæм фыстæджытæ программæ «Время»-мæ, «Литературная газета» æмæ «Соплис цховреба» йы редакцитæм, Цæгат Ирыстоны, Гуырдзыстоны æмæ Уæрæсейы Фысджыты цæдистæм, Гуырдзыстоны академийы Президиуммæ. Кæд нæ иста дзуаппытæ, уæддæр абон Павелы уырны, кæй сæ кастысты æмæ уый дæр уæды уавæртæн, кæд бирæ нæ, уæддæр чысыл уыдаид ахъаз.
Ирон адæмы æнувыд фырт, 75-аздзыд Павелы цардвæндагыл цæст куы ахæссай, уæд адæймаг рахатдзæнис, бирæ цинтимæ бирæ хъыгтæ дæр кæй бавзæрста. Йæ раттæг ирон адæм уæззау бонтæ куы æрвыстой, сæ сæрæн цы кæной, уый куы нал зыдтой, уæд æнæрæстæджы, æнæнхъæлæджы фæхъуыд йæ фырт Тимур. Хъомылгæнæгæн уымæй стырдæр рыст ницы ис, уымæн фæзæгъынц, зæгъгæ, ахæм рыст знаг дæр ма бавзарæд. Павел кæд ссардта тых æмæ сфæрæзта уыцы зынæн, уæддæр йæ зæрдæ хъæдгомæй кæй баззад, уый нæу дызæрдыггаг. Хæрзæрæджы та Павелыл æрцыдис æндæр æнамонддзинад, йæ цардæй ацыд йæ цардæмбал Карсанты Зинæ. Абон æй йæ царды зын æмæ уæззау хабæрттæ куы сбырсæгау кæнынц, йæ зæрдæ куы æрæнкъард вæййы, уæд йæ разы февзæрынц йæ фырт æмæ йæ чындз Ромео æмæ Виленæ, стæй уæд йæ хъæбулы хъæбултæ Равинæ, Регинæ, Джерик æмæ та Павелмæ дæр цæрын æрцæуы ногæй.
Гæззаты Иван