Nog adres

Театры бæрæгбоны тыххæй дзурынц йæ кусджытæ

theatre.jpgБибылты Сослан, аивадон разамонæг:
— Театры æппæты вазыгджындæр адæймаг у актер, бæлвырддæрæй та труппæ æнæхъæнæй. Æнæкъæмдзæстыгæй зæгъын, Хуссар Ирыстоны Хетæгкаты Къостайы номыл паддзахадон драмон театры ныртæккæ ис тынг курдиатджын артисттæ, никæмæй æвзæрдæр сфæлдыстадон къорд, стыр сфæлдыстадон потенциал кæмæн ис, ахæм труппæ. Дыккагæй та нæм ис тынг цымыдисаг нывгæнджытæ. Кæй зæгъын æй хъæуы, Тугъанты Махарбеджы хуызæн генитæ алыбон нæ райгуырынц, фæлæ Санахъоты Мадинæ, Цхуырбаты Тамерлан, æнæмæнг, курдиатджын нывгæнджытæ СТЫ. Ныртæккæ цы сценæйыл кусæм, уымæн нæй фæскулисон тыгъдад, нæй дзы спектаклы дæргъы декорацитæ раивыны фадат. Нæ театрдзаутæ иууылдæр, æвæццæгæн, бафиппайдтой, алы спектаклæн дæр ис ахæм декорацитæ, кæцытæ равдысты рæстæджы ивд никуы ‘рцæуынц, фæлæ алыхатт дæр вæййынц трансформаци кæнынæн æнцон, сценæйы фæлыст рæсугъд, йæ фæзуат рационалон æгъдауæй дихгонд, декорацитæ та режиссеры хъуыды æмæ пьесæйы сюжет æмбарынгæнæг. Театры алы службæйы дæр кусынц арфæйы аккаг специалисттæ. Алкæмæн дæр мæ фæнды раарфæ кæнын — нæ иумæйаг бæрæгбоны хорзæх уæ уæд, æнæнизæй рацæрут, бирæ сфæлдыстадон æнтыстытæ бафтæд уæ къухы!

Галуанты Людæ, Адæмон артист:
— Нæ театры æцæг бынаты ис цыдæр диссаджы фарн. Афтæ мæм кæсы, цыма, нæхи бынатмæ куыддæр ацæуæм, афтæ раздæрау театры уыдзæн аншлагтæ. Уыцы рæстæджы дæр нæм æрхонгæ режиссертæ арæх уыди æмæ-иу уыдон кæддæриддæр дисы бафтыдысты, дзырдтой нын-иу, зæгъгæ, куыд тынг уарзынц уæ адæм театр, куыд бирæ адæм уæм цæуы. Уырны мæ, нæ бынатмæ куыддæр раздæхæм, афтæ артистты æмæ театрдзауты бастдзинад ногæй æрфидар уыдзæн. Уыцы сценæйыл ма иу хатт ахъазыны ныфс мын цæрынæн тыхтæ дæтты. Мæ зæрдæ уын зæгъы, мæ зынаргъ коллегæтæ, цæмæй нæ иумæйаг бæллиц тагъддæр сæххæст уа æмæ цыбыр рæстæгмæ нæхи театры агъуысты дуæрттæ байгом ой!

Гуыцмæзты Эльзæ, театры директор
— Директоры куыст ахæм алыварсон у, уыйбæрц хæстæ ис мæ разы, æмæ мæ хæдзары куыстытæм бынтондæр нал æвдæлы. 1980 азы театры литературон хайады сæргъы слæууыдтæн, дыууæ азæй фылдæр та ацы бынаты кусын. Æнæ театрæй мын цард нæй. Фæлæ нæ хъаст кæнын, æхсызгонæй алы райсом дæр лидзын ардæм.

— Советон дуджы æнцондæр кусæн куыннæ уыдаид?
— Кæй зæгъын æй хъæуы, уæд нын дзæвгар æнцондæр уыдис кусын. Фæстæдæр цы проблемæтимæ сæмбæлдыстæм, зæгъæм, финансон, стæй хæстытæ, уыдон фæстиуæгæн расайдтой миграцион процесстæ æмæ афтæ дарддæр. Уыцы тыхстдзинæдтæ нæ сахуыр кодтой эстремалон уавæрты цæрын æмæ кусын.

Фæлæ уæ рох ма уæд, Советон Цæдисы куыд карз цензурæ уыдис. Сæрибар ныхас нæдæр мыхуыры, нæдæр театры уыд. Бирæ цымыдисаг пьесæтæн сценæмæ фæндаг æхгæд уыд. Мæнмæ гæсгæ, уыцы уавæры аххосæй 80-æм азты театр тынг фæцудыдта. Афтæ мæм-иу каст, цыма труппæйы актертæй бирæтæн уæлдæф нал фаг кодта. Иуæй-иу курдиатджын артисттæ дыккаг ахуырад райсыны охыл юридикон æмæ æндæр факультеттæм сæ гæххæттытæ балæвæрдтой, сæхицæн плацдарм цæттæ кодтой театрæй бынтон дæрддзæф професситы. Ныртæккæ цензурæйæн йæ кой дæр нал ис æмæ уымæй нырыккон дуг мæ зæрдæмæ фылдæр цæуы. Сфæлдыстадон коллективы кусын зын у, тынг спецификон у, фæлæ кæрæдзимæ хъусын, кæрæдзи нымайын куы зонæм, уæд театрæн уыдзæн рæсугъд фидæн.

Гобозты Валери, литературон хайады сæргълæууæг
— Социализмы дуджы нæ аив литературæ æмæ нæ монон культурæ цы бæрзæндтæм схызтысты, уымæн абарæн ницæмæй ис. Хуыцау зæгъæд, æмæ æввахсдæр дæс азы уыцы дуджы авивады æмрæнхъ æрлæууæм. 2005 азы театры агъуысты басыгъд ссис стыр бæллæх, уымæн æмæ æнæхъæн 5 азы дæргъы адæмæн театр мауал уа, уый у национ трагеди. Цалдæр азы дæргъы театры агъуысты рацарæзты ныфсæй цæрæм. Æрæджы дæр та нын ног ныфсытæ авæрдтой, тæхуды æмæ рæхджы куы сырæзид, уымæ тынг бæллын. Бирæ зындгонд философтæ, фысджытæ, зæгъæм, Гарсиа Лорка, Монтень афтæ дзырдтой, зæгъгæ, адæмон театр цы адæмæн нæй, уыдон наци дæр не сты.

Мæнæ 3 азы нæ хæдбардзинад нымад у æмæ афон у нæ тыхтæ иумæ æрбамбырд кæнынæн. Хъуамæ æнæ быцæутæй, æнæ хæлæгдзинад æмæ æнæууæнкдзинадæй æмдых, æмзондæй бакусæм, цæмæй нæ театр, нæ монон культурæ æмæ аивад размæ цæуой.

Тадтаты Фатимæ, Хуссар Ирыстоны адæмон артист
— 1977 азы ахуырæй куы æрæздыхтыстæм, уæд не стыр амондæн театры æрыййæфтам Хуыгаты Георы. Уый æрыгон фæлтæрæн сæрмагондæй сæвæрдта Уанеты Владимиры пьесæ «Хилачы фидар»-мæ гæсгæ спектакль. Æнæхъæн курсæй дзы архайдтам. Лæппутæй дзы сæйраг ролты хъазыдысты Хуыгаты Сурен, Кокойты Махар, Къадзты Филипп, сылгоймаджы сæйраг роль — Роксанæйы фæлгондз та бахæс кодтой мæнæн. Хуыгаты Геор цыдæриддæр пьесæтæ сæвæрдта Хуссар Ирыстоны драмон театры сценнæйыл, уыдоны æз хъазыдтæн сæйраг ролтæ. Æппæты стырдæр резонанс уыди Къостайы поэмæ «Фатимæ»-йы бындурыл конд спектаклæн. Калачы фестивалы рæстæджы йын стыр аргъ скодтой, номинации дæр райстам, нæ куыст нымад æрцыд стыр аивадон æмвæзадыл арæзт спектаклыл. Уым хъазыдтæн Фатимæйы ролы. Раст куы зæгъон, уæд æз ролты æгъдауæй нæ театрæй тынг рæвдыд уыдтæн æдзухдæр. Профессионалон режиссурæ нын куы уыдис, уæд репертуары алы спектаклы дæр архайдтон. Хæст нæ театры тынг бахъыгдардта. Афтæ рауад æмæ 90-æм азты æз уыдтæн тæмæссаджы сфæлдыстадон кары. Нырма æвзонг уыдтæн, афтæмæй мæм фæзынд куырыхондзинад, царды æмæ профессийы фæлтæрддзинад. Æмæ райдыдтой зын замантæ. Куыстон уæддæр, куыннæ куыстаин, фæлæ уыцы фæлгондзтæ æмæ уыцы ролтæ зæрдæйы уадиссаг фæд нæ ныууагътой.

Мæ бар куы уаид, уæд æз артисттæн паддзахадон хорзæхтæ æппындæр нæ дæттин. Артисты адæм сæхæдæг хъуамæ равзарой, йæ спектаклтæ, йæ концерттæм бахауын сæхицæн амондыл хъуамæ нымайой. Адæм сæхæдæр сбæлвырд кæнынц, артист гениалон у, астæуккаг курдиаты хицау æви бынтон ныллæг æмвæзадыл лæууы.

Нæ коллективы кусы тынг зæрдæргъæвд артисттæ, тынг сæ фæнды кусын. Мæнмæ гæсгæ, ахæм труппæ иунæг театры дæр нæй. Фæлæ, стыр хъыгагæн, профессионалон режиссурæ нæм нæй. Уый не стыр хъыг, не стыр рисс у. Театры 80-азон юбилейы цытæн нæ театры коллективæн мæ зæрдæ зæгъы æнæниздзинад æмæ стыр, стыр æнтыстытæ.

Джиоты Дианæ, костюмер:
— Чысылæй фæстæмæ мæ фæндыдис актрисæ суæвын, фæлæ мæ мад йæ тыхтæ нæ бавгъау кодта — мæ фæндæгтæ мын æрæхгæдта. Нæ зонын, актрисæ мæ рауадаид æви нæ, фæлæ кæддæриддæр уыдтæн æмæ дæн театры табугæнæг. Дыууæ азы размæ æрбацыдтæн ардæм кусынмæ. Костюмеры куысты ис сфæлдыстад, æмæ уый мæ зæрдæмæ тынг цæуы. Кæй зæгъын æй хъæуы, театралон уæлæдарæсы эскизтæ æмæ идеятæ нывгæнæджы вæййынц, фæлæ мын æхсызгон у, мæ хъуыдыйæ мæ кæй афæрсынц æмæ мæм хатгай кæй æрыхъусынц, уый. Театры агъуысты мæхи хатын, раст цыма дард балцы фæстæ райгуырæн къæсмæ æрыздæхтæн, афтæ.

Таугазты Дзерассæ, театры актрисæ:
— Мæ ныййарджытæ Мæскуыйы Щепкины номыл театралон ахуырдоны студенттæ уыдысты. Уым райгуырдтæн, семæ студентон æмдзæрæны хъомыл кодтон. Актрисæ кæй уыдзынæн, уый зыдтон сабийы бонтæй фæстæмæ. Куыд фæзæгъынц, фæскулисты хъомылгонд сывæллон дæн. Мæ мад ам, бынаты, фыццаг гомгонд театралон студийы педагог куы сси, уæд уырдæм цыдтæн. Этюдтæ æмæ сценикон змæлды, артисты дæсныйады сусæгдзинæдтæ мæнæн мæ туджы раджы бацыдысты. Æмæ мæхиуыл фервæссыдтæн. Мæ сæрыстырдзинады фæстиуæг гыццыл ма бахъæуа, мæ актрисæйы карьерæйæ ма фæцух кæна. Щепкины номыл ахуырдоны хуссарирыстойнаг театралон студимæ конкурсы рæстæджы къамисы зæрдæмæ нæ фæцыд мæ уæлæнгай ахаст. Мæ мад уыцы рæстæджы æгас нал уыд, фæлæ мæ фыды фыд Таугъазты Гаврил мын гъеуæд тынг баххуыс кодта. Йæ рæстæг æмæ йæ зонындзинæдтæ нæ бавгъау кодта, ахуыр мæ кодта профессийы сусæгдзинæдтыл, æмæ мæ фæлварæнтæ æнтыстджынæй радтон.

Мæ фæлтæр актерты сфæлдыстадон хъысмæт æнцон рæстæджы нæ райдыдта. 1994 азы Щепкины номыл ахуырдон каст фестæм æмæ кусын райдыдтам. Уыцы курсæй абон театры бирæтæ нал кусынц, фæлæ нæ чи баззад, уыдон иууылдæр нæ аивад тынг бирæ уарзынц æмæ йын лæггад кæнынц. Мæнæн та театр у мæ удлæууæн — адджын хæххон уæлдæфы, ныййарæг мады, хи хæдзары ад мын кæны.

Куымæридтаты Батраз, Æвзонг актер, Цхинвалы театралон ахуырдоны хъомылгæнинаг:
— Мæ сабийы бонтæ театры арвыстон, мæ бинонтæ иууылдæр уыдысты театры кусджытæ. Мæ фыд, Куымæридтаты Роланд — нывгæнæг, мæ мад Хъотайты Залинæ ныртæккæ дæр ам билеттæ уæйгæнæгæй кусы. Мæ нана, Цоциты Замирæ та бирæ азты фæкуыста реквизитон цехы, ныртæккæ дæр хуымæтæг æфснайæг у ам, тынг бирæ уарзы театр, йæ къах æй нæ хæссы ардыгæй ацæуынмæ.

9-æм къласы куы ахуыр кодтон, уæд мæм фыццаг хатт æрцыд театралон артист суæвыны фæндон. Ахуыр кодтон музыкалон ахуырдоны студийы иу аз, стæй нæхи университеты сæрмагонд хайад куы байгом кодтой, уæд уырдæм бацыдтæн. Нæ репертуары абон ис 5 спектаклы, алы ран дæр мын ис роль.

Бынаты ахуырад чи райста, уыцы актерты æмæ мæхи номæй стыр арфæйаг стæм нæ педагогтæй: Зæгъойты Ростик, сценикон ныхасы дæсныйады ахуыргæнæг, Гугкайты Эвелинæ æмæ дзæнæттаг Цæбиты Ростик — актеры дæсныйады педагогтæ.

Нæ театры артисттæн, режиссертæн, рухс æмæ зæлтæдæттæг специалисттæн, иу дзырдæй, алкæмæн дæр мæ зæрдæ зæгъы амондимæ бирæ азты ирон аивадæн æнтыстджынæй лæггад кæнгæйæ адæмы зæрдæтæ рухс кæнын.

Æрмæг бацæттæ кодта Дамбегти Иринæ