Nog adres

Сылгоймаг цардаразæг фарн у

 115.jpg
Ирон адæмы 'хсæн рагфыдæлтæй фæстæмæ стыр аргъ æмæ кад уыдис сылгоймагæн. Уымæн æмæ хæдзары фидауц йæ зæд у стæй ма хæдзары бæркад дæр бирæбæрцæй баст у сылгоймагыл. Ирон æмбисонд дæр зæгъы, зæгъгæ, æфсины армæй сой тæдзы. Уæлдайдæр та ирон сылгоймаг кæд-дæриддæр хицæн кодта йе 'фсарм æмæ æгъдауæй. Бирæ рæсугъд æмæ зæр-дæмæхъаргæ ныхæстæ сын балæвар кæнынц нæ фысджытæ æмæ поэттæ сæ уацмысты. Ирыстоны зæххыл дæр бирæ сылгоймæгтæ ис, кæцытæ сты стыр, уазныхæсты аккаг. Ныртæккæ нæ цы сылгоймаджы кой ракæнын фæнды, уымæн дæр Райгуырæн бæстæйы раз дзæвгар сты йæ лæггæдтæ. Уый у не 'мбæстаг, уæздан æмæ æфсæрмдзæст адæймаг Кокойты Асиат. Ныры уæззау дуджы стæм ахæм адæймæгтæ разыны, кæцытæ сæ царды фылдæр хай снывонд кæнынц сæ радтæг адæмы хæрзиуæгæн. Ахæмтæ фæархайынц, цæмæй хуыздæр æмæ фылдæр балæггад кæной Райгуырæн бæстæн. Ахæм у Кокойты чызг дæр.

Асиат райгуырдис Хуссар Ирыстоны Дзауы районы Църуйы хъæуы, мæгуыр колхозон бинонты 'хсæн. Йæ мад æмæ йæ фыдæн уыдысты цыппар сывæллоны. Йæ фыд Иосиф Стыр Фыдыбæстæйон хæстмæ куы ацыдис, уæд сæ ныууагъта æнахъом сабитæй кæстæр та дзидзидай сывæллон уыд. Æндæр хъæбатыр ирон лæппутау Иосиф дæр йæ дыууæ æфсы-мæримæ хъæбатырæй фæмард хæсты быдыры.
Уымæ гæсгæ Асиат йæ сабийы дуджы бонтæ æнкъард зæрдæйæ æрымысы. Йæ мадæн уæззау цард йæ уæхсчытыл кæй æрæнцой кодта, уый тыххæй. Йæ зæрдыл æрлæууынц йæ мады бирæ æнæрынцой фыдæбæттæ, цæмæй йæ сывæллæттæ æххормаг ма баззадаиккой, уый тыххæй. «Мах дæр, нæ бон кæмæн цы уыдис, уымæй æххуыс кодтам нæ мадæн. Цæмæй-иу нæ скъоламæ цы хъуыдис, уыдон балхæдтаиккам, уый тыххæй-иу мæ хотимæ нæ горæты базармæ æрхастам уæй кæнынмæ цыхт, царв, картоф æмæ æндæр уæййæгтæ. Балхæдтам-иу ссад, чингуытæ æмæ æндæр ахуыргæнæн дзаумæттæ»,- уæззау ныуулæфгæйæ зæгъы Асиат.

Ахæм уæззау æмæ фæллад сабийы бонтæ арвыста Кокойты чызг.
Ахуырмæ æвзыгъд чызг кæй уыдис, уый та йыл фæбæрæг ис, сæ хъæуы астазон скъола тынг хорз нысæнттимæ каст кæй фæцис, уымæй. Йæ ахуыр адарддæр кодта Сталиниры педагогон ахуыргæнæндоны. Ацы ахуыргæнæндон каст куы фæцис, уæд куыста райдиан кълæсты ахуыргæнæгæй. Йæ куыст бирæ уарзта, хорз æм кастис сывæллæттæн зонындзинæдтæ хæлар кæнын æмæ цадæггай йæ царды уæндон къахдзæфтæ кæнын райдыдта. Ныр дæр ма йæ цæстытыл ауайынц уæды азты сывæллæттæм цахæм цæстæнгас уыдис цардмæ, абары сæ ныры дуджы сывæл-лæттимæ.
Йæ царды уавæртæм гæсгæ 1962 азы ахуыргæнæджы куыстæй рахызтис нæ горæты хуыйæн фабрикæмæ. Куыста æндæр æмæ æндæр бынæтты. Куыс-туарзаг сылгоймаг ам дæр базыдта куысты æппæт сусæгдзинæдтæ. Йæ æнæзæрдæхудт куысты руаджы йæхи бауарзын кодта йæ коллективæн дæр. Уымæн та æвдисæн уыдис уый æмæ цы бригадæйы сæргъ æрлæууыдис, уымæн йæ куысты фæстиуджытæ бонæй-бон хуыздæр кæй кодтой, уый.
Йæ куыстæй зæрдæ радис, фæлæ йæ ноджы æрфæндыдис йæ ахуыр адарддæр кæнын. Куыстæй æнæфæиппæрдæй, фæсаууонмæ 1969 азы бацыдис ахуыр кæнынмæ горæт Краснодары рог сæудæджерадон ахуыргæнæндонмæ æмæ йæ каст фæцис1973 азы. Ууыл дарддæр не 'рлæууыдис æмæ та хъуыды кæнын райдыдта ноджы уæлдæр ахуырад райсыныл. Æмæ бацыдис ахуыр кæнынмæ Хуссар Ирыстоны паддзахадон педагогон институтмæ, уый фæстæ та марксизм-ленинизмы университетмæ.
Студенткæ уæвгæйæ, æвзонг чызг Асиатыл йæ цæст æрæвæрдта йе'мкъурсон Цхуырбаты Зауыр. Сæ зæрдæйы æнкъарæнтæ кæрæдзи-йæн раргом кодтой, дыууæ æвзонг уды кæрæдзи бауарзтой. Сæ ахуыр фæуыны фæстæ сæ цард баиу кодтой. Уыдон абоны онг æсты æнгом амондджын бинонтæ. Схъомыл кодтой чызг æмæ лæппу, кæцытæ рæзтысты уæздан бинонты æхсæн. Асиатæн йæ сывæллæттæн ныр ис бинонтæ, сывæллæттæ æмæ сывæллоны сывæллæттæ. Йæ чысыл хъæбулы хъæбултæ æмæ уыдоны сывæллæттæй сæ æна у буц æмæ йын циндзинад хæссынц.
Асиаты хъуыдымæ гæсгæ сылгоймаг амондджыныл йæхи уæд фæнымайы, куы йын вæййы фидар, æнæ-низ æмæ зæрдæрухс бинонтæ. Фи-дар бинонтæ скæнынæн та, сæйраджыдæр, ахъаз вæййынц кæрæдзийы æмбарынад æмæ уарзондзинад.
Ахæм зондыл хæст дыууæ цардæмбалы - Зауыр æмæ Асиат ивгъуыд азы банысан кодтой, сыгъзæрин чындзæхсæв кæй хонынц, уый, ома, сæ цард баиу кæныныл сæххæст 50 азы. Йæ ныхасы рæстæджы ма Асиаты бафæндыдис, цæмæй алкæ-йы бинонты хсæн дæр уа æмбарын-дзинад æмæ уарзондзинад, сæ хæ-дзæрттæ уæд уыдзысты фарн æмæ бæркадæй йедзаг.
Ныр та Асиатæн йæ бинонты царды хабæрттæй рахизæм йæ куысты æмæ æхсæнадон архайдмæ.
Куысты дисциплинæ кæй нæ хæлдта, рæстдзинад кæй уарзта æмæ гъæдджын куыст кæй кодта, уыцы миниуджытæ йын зыдтой хуыйæн фабрикæйы разамынад æмæ йæ сæвзæрстой фабрикæйы партион организацийы секретарæй.
Активон æмæ цæсгомджын куысты тыххæй Кокойты чызг бирæ хæттыты хорзæхджын æрцыдис Паддзахадон хорзæхтæй, лæвæрд ын æрцыдис кадджын нæмттæ. Уыдоны 'хсæн: «Куысты ветеран», «Соцерысы фæуæлахизуæвæг», «Намысджын куысты тыххæй», «Коммунистон куысты хъазуатон», æмæ æндæртæ. Афтæ ма райста бирæ хатты грамотæтæ æмæ премитæ. Йæ рæстæджы хаст æрцыдис Цхинвалы хуыйæн фабрикæйы «Кады чиныг»-мæ дæр.
Нæ республикæ уæззау уавæры куы уыдис, уыцы азты йæ кусынæй æрлæууыдис бирæ азты цы фабрикæйы фæкуыста, уый. Уымæ гæсгæ йæ йæ уарзон куыстуатæй ацæуыны сæр бахъуыдис. Æмæ 1996 азы кусын райдыдта нæ горæты администрацийы сæргълæууæджы хæдивæгæй. Ацы куысты та æмбæлдис ноджы фылдæр адæмимæ æмæ йæ бон куыд уыдис, афтæ алкæимæ-дæр уардта иумиаг æвзаг. Фæкуыста дзы 2006 азы онг.
1994 азæй абоны онг та у РХИ-йы Компартийы Цхинвалы горæтон ко-митеты фыццаг секретарь. Иумиаг хъæлæсæппæрсты руаджы цалдæр хатты æвзæрст æрцыдис ацы бынатмæ. Ам дæр йæхи хорз кæй æвдисы, уый тыххæй бирæ хатт æрцыдис хорзæхджын.
Уæрæсейы Федерацийы Комунистон партийы рдыгæй Кокойты Асиа-ты хорзæхджын æрцыд æхсæнады йæ активон архайды тыххæй «Партийы раз лæггæдты тыххæй» орденæй.
Æрæджы, ивгъуыд азы кæрон та нæ республикæйы Президенты барамындмæ гæсгæ йын лæвæрд æр-цыдис рог сæудæджерады къабазы йе стыр лæггæдты æмæ бирæ азты дæргъы æнтысджын фæллойадон архайды тыххæй Кадджын ном «Республикæ Хуссар Ирыстоны рог сæудæджерады сгуыхт кусæг».
Уæдæ нæ кадджын хистæр сылгоймаджы цардвæндагыл нæ цæст рахастам æмæ йын федтам йæ царды цы кадджын фæндагыл рацыд, уый. Ахæм хистæр та алы кæстæрæн у бафæзминаг æмæ сын хъуамæ кад кæнын дæр зоной. Æмæ йын нæ зæрдæ дæр зæгъы ноджы царды бирæ ног хæрзиуджытæ. Афтæ ма нæ зæрдæбын арфæтæ зæгъын фæнды Сылгоймæгты дунеон боны цытæн дæр!
ТУАТЫ Ларисæ