Nog adres

Йæ цард аскъуыдис æрдæгыл...

Амонджыныл нымадтой цъунайрæгтæ Мæлдзыгаты Лаврент æмæ йæ цардæмбал Гæбæраты Соняйы. Ацы дыууæ намысджын, фæллойуарзаг адæймаджы схъомыл кодтой сæхи хуызæн æгъдауджын æмæ коммæгæс кæстæртæ. Бирæтæ сæм тæхуды кодтой. Æмæ кæд хъомылады фарстыты иннæ ныййарджытæй уæлдай ницы арæзтой, уæддæр сæ цыппар кæстæры Джемал, Джемир, Зæлинæ æмæ Заирæ цæвиттойнаг уыдысты сæхи æмцахъхъæнтæн сæ æгъдау æмæ уагахастæй.

Бахъомыл сты мадызæнæгтæ æмæ сæ алчи дæр царды равзæрста йæхи фæндаг. Æмæ кæд æндæр æмæ æндæр рæтты цардысты, сæхи бинонтæ сын уыдис, уæддæр сæ иу кодта сæ фыдыуæзæг. Цас цин æмæ иу хъæлдзæгдзинад æрхаста сæ фембæлд ныййарджытæн, сæхицæн, сæ сабибонтæ цы уæ-зæгыл арвыстой, уым иу куы æрымбырд сты, уæд. Зæнæджы хистæр Джемал Цæгат Ирыстоны цардис йæ бинонтимæ, фæлæ иу арæх æрцыдис Цъунармæ. Фæстаг хатт ма уый ам уыдис 2008-æм азы 4-æм августы - уыцы бон ыл æххæст кодта 47 азы. Раздæр-иу уыцы бон сæ хæдзар адæмæй едзаг уыдис, фæлæ ныр уыдæттæм кæй æвдæлдис!
Ныййарæджы зæрдæ, дам, развæлгъау цыдæр фæхаты. Тыхстысты Лаврент æмæ Соня дæр. Мæнæ, зæгъгæ, нæхи лæппутæн сæхи къухты куы ницы ис, уæд ды та кæцæй æрхаудтæ, æмæ йæм сæхи хылгæнæг скодтой. Уыцы бон æхст чысыл фæсабырдæр, стæй гуырдзы дæр радзырдтой, зæгъгæ, бабырсыны фæнд нæ кæнæм æмæ Джемал дæр фæстæмæ аздæхт. Изæры йæм Cоня фæдзырдта Беслæнмæ, аныхæстæ кодтой чындзимæ дæр.
Цы хабар уын радзурынмæ хъавын, уый та æрцыдис, уымæй дыууæ боны фæстæ. Сыхæгты лæг, сæ æрвад Мæлдзыгаты Майор фос хизгæйæ фæцæф знаджы нæмыгæй æмæ хаудæй лæууыд хъæумæ дæрддзæф ададжы. Иæ чындз æххуысагур слыгъдис нæ лæппутæм штабмæ æмæ йæ уыдон фервæзын кодтой. Изæры йæ Соня фæрсы, хъуыддаг куыд уыдис, уымæй. «Æхст афтæ тынг уыдис æмæ фыццаг йæ ныфс ничи хаста уырдæм ныццæуын, стæй Джемал дыууæ лæппуимæ ныхъхъуызыд æмæ йæ ферæвæзын кодтой»,- дзуры йын Майоры чындз. «Иæ цæрæнбон бирæ уæд, махæн дæр ахæм ныфс у»,-бакодта Соня. Уый афтæ фенхъæлдта сылгоймаг ын сæ æмхъæуккаг Хуыбиаты Джемалы кой кæны. Фæлæ куы базыдта, ирвæзынгæнæг йæ фырт уыдис, уæд йæ къæхтæ йæ быны адон сты. Иæ бон сдзурын ницыуал бацис.
Иугæр гуырдзыйы æфсад Цъунары онг куы æрбахæццæ сты, уæд не 'фсад дæр рæстæгмæ фæстæмæ алæууыдысты æмæ æрбынат кодтой Зары хъæумæ æввахс. Семæ уыдис Джемал дæр. Уырдыгæй сæм хорз зындис, хъæуы куы иу, куы иннæ ран хæдзæрттæ куыд судзынц. Джемалæн дæр йæ зæрдæ æхсайдта йæ ныййарджытæм, æмæ йæ кæд йе мбæлттæ нæ уагътой, уæддæр йæ нæмыгзгъал йе уæхскыл баппæрста æмæ ратагъд кодта хъæумæ. Тихреуы онг куы æрхæццæ, уæд ыл машинæйыл амбæлдис Томайты Æхсарбег. Уый дæр тагъд кодта йæ ныййарджытæм. Мадымайрæмы аргъуаны цурмæ нæма æрбахæццæ сты, афтæ æфтауцдонмæ хæстæг суыдтой æфсæддонты къорды. Нæ лæппутæ сæ уырыссæгтæ фен-хъæлдтой æмæ бацин кодтой, сæ размæ фæцæуæг сты. Фæлæ сæ уыдон уайтагъд нысанмæ систой. Æхсын сæ райдыдта Джемал дæр. Фæлæ, дам, иуæн дыууæ æфсад... Афтæмæй ацы бынаты, 8 августы бон сихорафон, йæ уарзон хъæумæ æрбахизæны Томайты Æхсарбегимæ ссардтой сæ мæлæт. Дыккаг бон ма хъæуы лæппутæй бынаты чи баззад уыдон, Гæбæраты Барис, Къæбысты Бало, Саулохты Нодар æмæ Джиоты Толик æдзард хъайтарты рæстæгмæ бавæрдтой ардæм æввахс.
Уымæй дыууæ боны фæстæдæр, дæсæм августы æхсæвы Лаврент æмæ Соняйыл æхсæвы хуыссæг не 'рхæцыд. Ныр цалдæр боны ницы хабар фехъуыстой сæ дыууæ фыртæй æмæ тыхстысты. Æмæ ныр куыддæр æрбабон, афтæ сылгоймаг нал фæлæууыдис æмæ арастис Зары 'рдæм. Фыццаг фæнд кодта адгуыты ацæуын, стæй йæ фæнд фæивта æмæ араст æндæр рæтты.
Хъæуы сæрмæ дзуары цурмæ куы æрбахæццæ, уæд фæндаджы рахисæрдæм фæкаст æмæ дзы суыдта дыууæ сыджыты обаугонды. « Æвæццæгæн дзы хæлæн æрмæг æрхауд æмæ уый спырх кодта зæххы»,- йæхимид ахъуыды кодта сылгоймаг æмæ дарддæр араст йæ фæндагыл. Цæмæй зыдта ныййарæг мад, дыууæ боны размæ ацы бынаты хъæбатырæй кæй фæмард сты йæ фырт Джемал æмæ Томайты Феликсы иунæг фырт Æхсарбег. Æмæ ныр мæнæ ам фæрсæй-фæрсмæ ныгæд кæй сты.
Зары йæ размæ æрхызтысты нæ лæппутæ, фæлæ йын уыдон дæр ницы схъæр кодтой. Æрмæст ын йæ кæстæр фырт Джемир афтæ бакодта, зæгъгæ, Дзаумæ йæ арвыстой, уырдыгæй танк ракæнæны тыххæй. Мады зæрдæ нæ баууæндыд æмæ та араст Дзаумæ. Агуырдта, фарста адæмы, хæстонты. Уæд ын сæ иу афтæ зæгъы: « Зонын дын дæ фырты, знон уый ацыдис фалæмæ». Мады зæрдæ йæхи къултыл бахоста, уый æнæхъуаджы кæй нæ ацыдаид фалæ-мæ, æвæццæгæн, фæцæфис. Æмæ та ардыгæй арастис Беслæнмæ... Дæ фыдызнаг дæр ма фехъусæд, уый ам цы хабар фехъуыста, уый.
«Джемал уыдис хъаруджын æмæ тас чи нæ зыдта, ахæм лæппу. Фыццаг змæстытæ ма куы уыдысты, уæддæр-иу нæм арæх æрцыд. Æххуыс нын кодта. йæ бон цæмæй уыдис, уымæй. Иу гæрах дæр иу нæм куы фæцыдис, уæддæр-иу нæм æрмидæг ис. Бирæ уарзта йæ хъæубæсты. Йæ алы æрцыд дæр нæ лæппутæн уыдис бæрæгбоны хуызæн. Æвæццæгæн стæм цъунайраг разындзæн, Беслæны уæвгæйæ уымæн йæ хæдзары чи нæ уыдис, уый кæмæн нæ балæггад кодта. Афтæмæй цæргæ та кодта æмдзæ-рæндоны къуындæг уавæрты йæ цардæмбал Мзия æмæ йæ дыууæ фыртимæ» - мысы йæ æрдхорд Бæззаты Инал.
Кæстæр дам сыхбæстæ æмæ хъæубæстæн иумиаг вæййы, фæзæгъынц адæм. Ахæм уыдис Джемал дæр. Коммæгæс æмæ æгъдауджын, цумамæ æнæ-зивæг. Сыхæгтæ куы базыдтой, хъайтары тыххæй æрмæг цæттæ кæнæм, уæд сеппæты дæр фæндыд, уый тыххæй хъарм ныхæстæ зæгъын Джемалы амæ-лæты фæстæ йæ ныййарджытæ сæхицæн адджын ницыуал скодтой. Маст бадомдта ныййарджыты, сæ зæрдæтæм ныхъхъуыстой. Дуне сыл баталынг. Сæхи ма бæргæ фидар кодтой, кæрæдзийæн ныфсытæ бæргæ æвæрдтой, фæлæ мастæн цы лæууы. Уæлдай æдых та, - кæддæры домбай лæг Лаврент разынд. Æвзаг нæ тасы зæгъынмæ, уый куыд удхар кодта, уымæн йæ уды хъизæмæрттæ. Зноны хъæлдзæг æмæ цардбæллон нæлгоймаг уыцы бонты æнахуыр зæронд бацис. Нал æй фæндыд цæрын. Иæ царды фæстаг уысммæ йæ нæ уырныдта йæ уарзон хъæбулы амæлæт... Уымæй аст мæйы фæстæ, иу афæдзы мидæг ныр дыккаг хатт сау халон бауасыд Мæлдзыгаты уæзæгмæ. Фæдисон фæхабар кодта, Лаврентыл быдыры, фос хизгæйæ кæй спырх, гуырдзыйы æфсад сæ фæстæ кæй ныууагътой, уыцы хæлæн æрмæг...
Адæймаг ацы дунемæ куы фæзыны, уæд ын йæ ныййарджытæ цы ном раттынц, уый кад царды кæронмæ бахъахъæнын æнцон хъуыддаг нæу. Джемалæн уый бантыст, æмæ уымæ гæсгæ амонджын у мæрдты 'рдыгæй. Йæ царды фæстаг бонтæм уый сыгъдæгæй бахъахъхъæдта ирон лæджы кад æмæ намыс, йæ бинонтæ, мыггаг æмæ хъæубæсты хорз ном. Æмæ нæм ахæм хъайтартæ та цъус нæй.
ЛОХТЫ ДЖАМБУЛАТ