Nog adres

Ирыстоны сæрвæлтау радта йе 'взонг цард

Адæймаджы цардвæндаг. Æвæдза куы алыгъуызæттæ сты, иу сæ иннæйы халдих никуы вæййы. Иутæн лæгъз æмæ рæсугъд рауайы æмæ йыл фæцæуынц æнæкъуылымпыйæ. Уæд иннæтæн та? О, зæрдæ ныккæрзы, ныууынæргъы, йæхи риуы къултыл бахойы, æндæр адæймаг уæззау гакъон-макъон фæндæгтыл куы фæцæуы, царды хорздзинæдтæй хайджын куы нæ фæвæййы, уæд.
Алчидæр нæ фæлдисынæн рантысы, фæлæ уæддæр кæстæры тыхстдзинадыл иууыл тынгдæр фæриссы зæрдæ. А-дунемæ йæ фæзындыл куыд тынг фæрайынц канд йæ бинонтæ нæ, цины хос свæййы хиуæттæ æмæ æцæгæлæттæн дæр. О, ноггуырд сомбоны ног цардаразæг хъуамæ суа, царды хæрзиуджытæ æнæвгъауæй фæлдиса. Иудзырдæй, цардмæ йæ мидбылты куыд фæхуды, афтæ йæ цард дæр йæхирдыгонау æнæмæнг хъуамæ рæвдауа, узæлдцух æй ма уадза. Фæлæ хатт, хъыгагæн, афтæ нæ рауайы, хъысмæт æм йæ чъылдым фездахы, йæ дæрзæг арм ыл æруадзы. Афтæ рауад ацы цардбæллон кæстæры хъысмæт дæр. Нæй, ницы хуызы йæ барæвдыдта, нæ йын батавта йæ рæзгæ уд, афтæмæй йыл баталынг йæ дуне.

Амондджыныл нымадтой сæхи Цхинвалы районы Ходы хъæуы цæрæг æвзонг лæппу Ходты Къотъе æмæ тъбеттаг хæдæфсæрм чызг Къæбысты Нанули, сæ цард куы баиу кодтой, уæд. Уæдмæ сын фæзынд кæстæртæ Алан æмæ Аслан. Уæдæ ма амондæн æндæр цы хъæуы æмæ нæ хъаст кодтой сæ цардæй, разы дзы уыдысты. Фæлæ æрыгон æмкъæйттæ нæ бафсæстысты кæрæдзийы уарзтæй, сæ чысыл хурты цинæй, афтæмæй атындзыдтой се 'нусон бынатмæ. Ныййарæг мад иу бон, хæдзарон митæ кæныны рæстæджы, бахауд стыр фыдбылызы. Дохтыртæ йын бирæ фæтох кодтой йæ цард бахъахъхъæныныл, фæлæ низ уæддæр йæхион акодта. Рацыд цалдæр азы æмæ та сабиты зæрдæтæ фæрыстысты сæ уарзон фыды амæлæтыл.
Фыццаг къласы скъоладзау уыд Алан, афтæ йе ' фсымæримæ ныййарæг мадæй аззадысты сидзæрæй. Уыдон цахъхъæнтæ мады хъарм хъæбыс, рæвдыд ныхасмæ æдзухдæр бæлгæ фæкæнынц , йæ уындæй хурау худгæ фæкæнынц. Хъомыл адæймаг дæр ныййарæг мадæй куы фæхицæн вæййы æмæ йын зын куы вæййы, уæд ахæм кæстæртæ, рæзинæгтæ та цы хъуамæ фæуой.
Кæстæрты хъуыд, сæ зæрдæтæм сын рухсы цъыртт чи бауадза, ахæм адæймаг. Æмæ сæ йæхимæ æрбангом кодта сæ фыдымад Хуыбиаты Федося. Æхсæв æмæ бон нæ хицæн кодта, мæгуыр, нæ йын уыд æрæнцой, йæхи уд дæр дзы ферох. Æрмæст йæ кæстæртæ æнæнизæй рæзæт, мацæймæй уæд цух, иууыл уыд йæ катай, йæ мæт. Æдзух йæ рæвдыд ныхас æмæ аудындзинады фæрцы рæзтысты, ахуыр кодтой Цхинвалы №2 скъолайы.
Ахуыры азтæ атахтысты, кæд бынтон бæллиццаг рæстæджы нæ ахуыр кодта Алан, уæддæр. Хъуыддаг уый мидæг уыд, æмæ нæ «хорз» сыхæгтæ Ирыстон æмæ ирон адæмы ныхмæ самадтой æнæмсæр хæст, нал сын уыд æрæнцад. Æвзонг Аланæн рыст йæ зæрдæ, æдзухдæр уыд хъуырдухæнты. Ау, мах сæ куынæ хъыгдарæм, уæд нæ цæрын цæмæннæ уадзынц, цæй тыххæй нын лæбурынц нæ уарзон райгуырæн къуыммæ, зæгъгæ. Уыцы хъуыдытæ йæ сæры зонды æнæнхъæлæджы, мыййаг, не 'рбынат кодтой. Фæсахуыр сæ ныййарджытæ арæх кодтой Ходмæ. Æмæ-иу æхстытæ сарæх сты, хатт-иу хъæуæй хъæумæ ацæуæнтæ дæр нал уыд.

Æмæ ныр, астæуккаг скъола каст фæуыны фæстæ, фидарæй аскъуыддзаг кодта, цæмæй æрлæууа Ирыстоны хъахъхъæнджыты рæнхъыты. Йæ фæнд бамбарын кодта йæ нанайæн. Бæргæ йа разы æрлæууыд цæхгæр, дзырдта йын рæвдаугæ хъæлæсæй:
- Нырма хæцæнгарз дæ къухмæ исгæ дæр куы никуы ракодтай, уæд цы сфæнд кодтай? - Фæлæ æвзонг Алан йæ хъуыды æргомæй зæгъы:
- Æз мæ уарзон Ирыстоны фыдгултæй хъуамæ бахъахъхъæнон. Сахуыр уыдзынæн хæцæнгарзимæ архайын дæр, тыхсгæ ма кæн, нана.
Сабыр æмæ бонзонгæ лæппу йæ хистæр æмбæлтты фæлтæрддзинад арф иста йæ зæрдæмæ, куыста йæ зонындзинæдтæ хуыздæр кæныныл. Уый фæстиуæгæн, фæцалх æфсæддон дæсныйадыл æмæ дзы бузныг уыдысты йæ хистæр æмбæлттæ. Бæргæ бæллыдысты Алан æмæ Ирыстоны иннæ лæппутæ, хъуыды кодтой, хæст тагъд рæстæджы кæй банцайдзæн, æмæ нæ адæм сæ риуты дзаг кæй сулæфдзысты, уый. Фæлæ афтæ нæ рауад. Бонæй бон тынгдæр цырен кодта хæсты цæхæр. Иу рæстæджы та Никозы æрдыгæй сарæх сты æхстытæ, горæтыл нæмгуытæ ихуарæгау згъæлынц. Фæстæ нæ лæууынц нæ лæппутæ дæр, дæттынц сын ныхкъуырд. Ходы фырт уыд фæндзæм батальоны сконды, уыцы рæстæджы йе 'мбæлттæ лæууыдысты фаллаг фарс. Аланæн йæ рад нæ уыд. Уыдаид æхсæвы 11 сахатмæ æввахс, афтæ фехъал, рабадт йæ хуыссæнуаты æмæ айхъуыста бæстон. Æхстытæ фæтынгдæр сты, хæдæхсты къæркъæр хъустæ къуырма кæны. Кæм фæлæууыд йæ зæрдæ, уадид атындзыдта йæ хæстон æмбæлттæм æмæ æрлæууыд сæ фарсмæ. Хæст сцырын, знæгтæ æнауæрдонæй æхсынц. Кæй зæгъын æй хъæуы, хи хъахъхъæнын дæр фæхъæуы уыцы рæстæджы. Фæлæ Алан æмæ йæ дыууæ æмбалы зæрдæ нæ фæлæууыд, æддæмæ рахызтысты æмæ сæ хъус дарынц, æхстытæ тынгдæр кæцæй цæуынц, уырдæм. Уæдмæ та ахъаззаг гуыпп фæцыд, нæмыджы æхситтæй хъустæ акъуырма сты. Уый фæстæ цы ‘рцыд, уымæн ницыуал базыдта. Бæргæ ма йæ аскъæфтой рынчындонмæ, фæлæ... Афтæ 2008 азы сæрды мæйы Ходты Аланыл æнустæм баталынг йæ дуне. Цы сæрибардзинадмæ бæллыд, цæуыл уыд йæ тох, ууыл нал сæмбæлд йæ удæгасæй.
Уарзон хъæбул уыд Ходты Алан, чи йæ зыдта, æппæт уыдонæн. Мæнæй-ма, хæдæфсæрм, сæрныллæг, коммæгæс лæппуйы алчи дæр хи хъæбулау фæуарзы. Йæ рухс ном ын кæддæриддæр мысынц, йе 'мбæлттæ йын алы аз дæр банысан кæнынц йæ гуырæнбон.
Цæудзысты азтæ, ивдзæн рæстæг, фæлæ Ходты Алан æмæ уый хуызæн иузæрдион æмæ æнувыд цæрæццаг гуырдты нæмттæ мысдзысты абон æмæ сомбоны фæлтæр. Уымæн æмæ нын уыдон æрхастой сæрибардзинад.
ХУЫБИАТЫ Н.