Nog adres

«Симд» дæлæмæ нæ уадзы ирон кафты фарн

DSCN7487.jpg
Ирон кафт профессионалон сценæмæ сæрыстырæй раджы рахызт, суанг Советон дуджы. Цæгат Ирыстоны ансамбль «Алан», Хуссары та «Симд». Галаты Барисы номыл кафт æмæ зарды паддзахадон анасмбль «Симд»-æй сæрыстыр уыдыстæм кæддæриддæр. Уымæн æмæ дзы уыдис нæ адæмон хореографийы хæдхуыз хъæздыгдзинад. Ансамбль «Симд» йæ сырæзтæй ныры онг иузæрдион лæггад кæны ирон адæмæн, аивадуарзджытæн, кæд фæстаг азты зындзинæдтæ æвзæрстой уæддæр. «Симд» у нæ рагфыдæлты аивад парахатгæнæг. Уый фæрцы æндæр адæмты æхсæн æвдыст цæуы нæ истори æмæ нæ культурæ.
«Симд»-æн ног разамонæг кæй ис, уый нæ аивадуарзджыты зæрдæты бауагъта стыр ныфс, уымæн æмæ сæ зæрдæтæ риссынц Хуссар Ирыстоны культурон цард фæстæмæ кæй алæууыдис, ууыл. Ансамблы аивадон къухдариуæггæнæг Саулохты Сергеймæ бахатыд нæ уацхæссæг, цæмæй нын лæмбынæгдæр радзура «Симд»-ы ныры уавæры тыххæй.
- Цыбыртæй уал нын нæ газеткæсджыты куы базонгæ кæнис дæ цард æмæ де 'сфæл-дыстадон архайдимæ?
- Æз Хуссар Ирыстонмæ æрцыдтæн ивгъуыд аз, кусынмæ мæ кæй фæхуыдтой, уый сæраппонд. Мæнæн тынг æхсызгон у Цхинвалы мæ туг, ме стæг адæмы æхсæн кусын. Зæгъдзынæн уый, кæй дæн сæрыстыр «Симд»-ы аивадон къухдариуæггæнæгæй мæ кæй снысан кодтой, уымæй. Уымæн æмæ «Симд»-æй райдыдта, афтæ зæгъæн ис, ме 'сфæлдыстадон фæндаг.

Æз, мæхæдæг райгуырдтæн Цæгат Ирыстоны Дзæуджыхъæуы. Схъомыл дæн сфæлдыстадон бинонты æхсæн. Мæ фыд, Саулохты Хазби бирæ рæстæджы дæргъы кафыд ансамбль «Симд»-ы. Чысылæй уыдтон, мæ фыд куыд куыста йæхиуыл. Арæх-иу мæ йемæ кодта концерттæм. Фæстæдæр, Цæгат Ирыстонмæ куы ацыдыстæм цæрынмæ, уæд бацыдис æмæ куыста ансамбль «Горец»-ы æмæ фæстæдæр та ссис йæ аивадон къухдариуæггæнæг (Хъæууонхæдзарадон институты). Уый фæстæ уыдис Медицинон академийы ансамбль «Цард»-ы аивадон къухдариуæггæнæг. Афтæ рауад æмæ йæ фæндаг дарддæр акодта Германимæ æмæ уым дæр йе 'сфæлдыстадон куыст адарддæр кодта. Уыдис æфсæддон ансамблы аивадон разамонæг. Мæ мад, Томайты Беллæ у РЦИ - Аланийы сгуыхт дохтыр. Уый дæр йе 'взонджы бонтæй фæстæмæ кæны кафгæ. Ныртæккæ дæр кæд пенсиисæг у, уæддæр йæ кафын нæ уадзы, архайы фольклорон ансамбль «Хъуыбады»-йы. Кæй зæгъын æй хъæуы, æз мæ ныййарджыты руаджы тынг бауарзтон ирон кафт, ирон музыкæ. Афтæ чысылæй фæстæмæ райдыдтон кафын æмæ дарддæр дæр мæ сомбон сбастон ирон кафтимæ. Цалынмæ «Симд»-мæ не 'рцыдтæн, уæдмæ 3 азы бæрц куыстон Мæскуыйы паддзахдон цирчы. Уым кафгæ дæр кодтон æмæ бæхтыл дæр бадтæн. Уый фæстæ æрцыдтæн Цæгат Ирыстонмæ æмæ мæм фæдзырдтой, цæмæй къухдариуæгад кодтаин Дзæуджыхъæуы паддзахдон филармонийы цур ансамбль «Арт»-æн. Уый уыдис тынг хорз анасамбль. Йæ рæстæджы йæ сарæзта зындгонд кафæг Байаты Альбинæ. Уырдыгæй рацыдтæн æмæ та кусын райдыдтон ансамбль «Алан»-ы балетмейстер-æвæрæгæй, цалынмæ мæ ардæм нæ фæхуыдтой, уæдмæ. Ивгъуыд аз мæм куы бахатыдысты, цæмæй «Симд»-мæ æрцыдаин, уæд бирæ нæ хъуыды кодтон, афтæмæй сразы дæн. Уымæн æмæ ацы ансамблы хорз зыдтон 1980 азты-иу гастролты куы фæуазæг стæм Хуссар Ирыстонмæ, уæдæй. Арæх-иу фембæлдыстæм Абхазы республикæйы дæр, Мæскуыйы æмæ афтæ дарддæр.
- Цахæм уавæры æрæййæфтай ансамбль «Симд»-ы?
- Афтæ зæгъон æмæ ансамблы æвзæр уавæры æрæййæфтон, уый раст нæ уыдзæнис. Уымæн æмæ, дзы ис хорз, фидар удыхъæд кæмæн ис, ахæм коллектив. Кæй зæгъын æй хъæуы, зын рахатæн нæ уыд, ансамблæн æмбæлон уавæртæ кæй нæ ис æмæ уыимæ зындзинæдтæ рагæй фæстæмæ кæй æвзарынц. Куыд сфæлдыстады фæлтæрд кусæг, афтæ æвиппайды цæсты бахаудтой уыцы цухдзинæдтæ. Кафджытæн дзы нæй, сæхи фæскуыст кæм ныхсой, ахæм хатæнтæ. Заргæ чи кæны, уыдонæн дæр дзы нæй æмбæлон зал, цыран хъуамæ уа хорз акустикæ, уый та зарæггæнджытæн у æнæмæнгхъуыддаг. Цыбырдзырдæй, ацы бæстыхайы ансамблæн ис цардуагон фарстаты проблемæ. Бузныг, ахæм уавæрты дæр нымæг кæнын кæй нæ бауагътой паддзахдон ансамблы. Кæй зæгъын æй хъæуы, Гуырдзыстоны хæст дæр тынг бандæвта, куыд республикæйы адæмы цардыл, афтæ культурæйы къабазыл дæр. Æз бузныг дæн, ам цы коллектив кусы, уыдонæй. Уымæн æмæ уынын, кæй сæ фæнды се 'сфæлдыстадон куыст æнтыстджынæй кæнын. Фæнды мæ зæгъын уый дæр æмæ ансамбль арæх кæй хъуамæ цæуа гастролты æмæ æндæр ансамблтимæ ерыстæ кæной. Афтæ прфессионалон æгъдауæй кæнынц рæзгæ. Зæгъæм, фестивалты æндæр ансамблты федтой хуыздæрæй, уæд хъуыды кæнынц, зæгъгæ, мах цæуылнæ хъуамæ уæм хуыздæр æмæ уæд райдайдзысты сæхиуыл фылдæр кусын. Алкæцы разамонæгæн дæр ис йæхи фæдыздæхт, къухайст. Афтæ зæгъон æмæ мæ разы цы хæс сæвæрдтон, уый чысыл æмгъуыдмæ сæххæст кæндзæн. Нæ. Ууыл хъæуы кусын æмæ хъуыддаг та хъæуы размæ кæнын. Мæн ансамблы фæнды фенын чысыл æндæр статусы, ома, хуыздæрæй. Арæх фехъусын, зæгъгæ, нæ репертуары цъус кæфтытæ ис. Фæлæ ныртæккæ тох кæнын, цæмæй нæм цы ис, уыдон æмбæлон æмвæзадыл æвæрд æмæ æххæстгонд æрцæуой. Цæмæй сценæмæ куы рахизæм æндæр ансамблты æмрæнхъ, уæд худинаг ма кæнон, фæлæ сæрæстыр уон «Симд»-ы кæфтытæй.
- Афæдзы бæрц кусыс æмæ дын цы бантыстис саразын?
- Кусын куы райдыдтон, уæдæй нырмæ сарæзтон концерты иу хайад. Йе 'сконды ис 7 кафты. Уыдон сты: «Хонгæ», «Симд», «Бæрæгбонон сюитæ», «Хæххон кафт», «Абхазаг кафт», «Хъаматимæ кафт» æмæ «Чызджыты кафт». Дарддæр та кусдзынæн дыккаг хайадыл. Фæнды мæ, цæмæй Аланты темæйыл баст уа. Суанг уæлæдарæсæй райдайгæйæ æмæ æгъдæуттыл фæуынæй. Ацы хъуыддагыл дзырд цыдис æмæ йыл кусдзыстæм фæстæдæр. Нывгæнæг эскизтæ аразы Аланты уæлæдарæсæн æмæ сæ бахуыйын кæнын хъæудзæнис. Уым, кæй зæгъын æй хъæуы, цъус куыст нæй, хъæуы дзы рæстæг. Сæвæрдзыстæм ног кæфтытæ. Кæй зæгъын æй хъæуы, махæй Алантæ куыд кафыдысты уый ничи федта æмæ зоны, фæлæ фольклормæ гæсгæ, истори куыд амоны, афтæмæй кæфтытыл бакусдзыстæм. Уыдон хъуамæ дзурæг уой не 'гъдæуттæ æмæ традицитыл. Æмæ уæд сценæ-мæкæсæг бынæттон уа æви фæсарæнты, базондзæн цавæр культурæ ис ирон адæммæ, уый. Зæгъæм, ис ахæм кафт “Лæгæй-лæгмæ хæст” (фæнды мæ йæ сæвæрын) уым кафты рæстæджы чызг æрæппары йæ кæлмæрзæн. Уый та, куыд зонæм, афтæмæй у не 'гъдæуттæй сæ иу æмæ цы уавæрты æрцæуы æппæрст кæлмæрзæн уый дæр зындгонд у.
Уæдæ, æз зæгъын уый æмæ махæн цы бантыстис саразын, уый хуыздæр зæгъ-дзæнис сценæмæкæсæг. Бантыстис нын исты æви нæ.
- Иумиагæй сисгæйæ, ансамблы раз цахæм проблемæтæ ис? Æмæ дæ ныфс ис сæ аскъуыддзаг кæнынæй?
- Куыд зонут, афтæмæй «Симд»-æн сарæзтой ног агъуыст. У тынг хорз арæзт. Алцыппæт дæр нын дзы ис. Уырдæм куы балидзæм, уæд уæлдæр цы проблемæтыл дзырдтон, уыдон скъуыддзаг æрцæу-дзысты. Æрмæст курæг стæм нæ хицауадæй, цæмæй нын уæлæдарæсæн рахицæн кæной æхцайы фæрæзтæ.
Арæх фехъусын, зæгъгæ, ансамбль концерттæ нæ дæтты. Бамбарут мæ. Мæнæн мæ бон нæу æмæ паддзахадон ансамбль сценæмæ рауадзон ахæм уæлæдарæсы, кæцы кафтимæ нæ фидауы æмæ йе скæнын дæр не 'мбæлы. Цæвиттон, «Хонгæ» кафтимæ сценæмæ рахызтыстæм, цы нæ æмбæлы, ахæм уæлæдарæсы - бухайраг худтимæ, уæд уый уыдзæнис худинаг. Фæзæгъынц мын, зæгъгæ, сымах æрмæст кафгæ акæнут æмæ цæймидæг фæнды дæр ут. Афтæ нæй гæнæн. Куыд театр, афтæ «Симд» дæр адæмы ахуыр кæны ирон культурæйыл, ирондзинадыл.
- Ансамбль цæмæй æнтысгæ архайд кæна, уый тыххæй сфæлдыстадон кадртæй хъуамæ ифтонг уа. Ацы хъуыддаг цахæм уавæры ис сымахмæ та?
- Ацы фарст абоны бон у тынг риссаг фарст. Рæстæг куыд у, уый уæхæдæг дæр уынут. Сфæлдыстадон коллективтæм ныртæккæ уадиссаг ничи цæуы... фылдæр проблемæ мын ис сылгоймæгты скондимæ. Бинонты хицау куы бавæййынц, уæд сæ хъуыддаг фæзындæр вæййы. Афтæ лæппутæ дæр. Ахæм кадрон проблемæ ис нæ хоры дæр. Уым фылдæр зарынц хистæр кары адæм. Рæстæг цæуы, цард ивы æмæ, кæй зæгъын æй хъæуы, сомбон хъæуы, чи сæ раивдзæн, ахæм æвзонг профессионалон зарæггæнджытæ. Бирæ нын цæрæт æмæ сын ноджы хуыздæр æнтыстытæ уæд, фæлæ хъæуы ног фæлтæр хъомыл кæнын. Уыцы фæлтæр та абон хоримæ куынæ зарой æмæ хистæртыл куынæ ахуыр кæной, уæд сын зындæр уыдзæнис, семæ цыфæнды ахуыргæнæг куы куса, уæддæр. Мах радтам хъусинаг, цæмæй нæм æрбацæуой кафынмæ. Райстам 4 адæймаджы. Хъæуы нæ фылдæр штаттæ бакæнын дæр. Æз афтæ хъуыды кæнын æмæ ацы фарстыл дæр бакусдзыстæм æмæ йæ æвæрццагæй аскъуыддзаг кæндзыстæм. Ныртæккæ æвиппайды хицауадæй дæр æри-æри кæнæм, уый дæр мæм раст нæ кæсы, уымæн æмæ республикæйы бирæтæн нырма хæдзæрттæ дæр нæй. Фæнды ма нæ, нæ хъуыдыйы ис, цæмæй нын саразой æмдзæрæндон. Уыдон нын куы уой, уæд æртымбыл кæндзыстæм хъæутæй, районтæй, æвзонг лæппутæ æмæ чызджыты æмæ сæ цæттæ кæндзыстæм. Ныртæккæ куыд Хуссары, афтæ Цæгаты дæр ирон кафт рæстмæ ничиуал кæны. Дзæуджыхъæуы та «модæйы» цæцæйнаг æмæ кæсгон кæфтытæ рацыд чындзæхсæвты. Арæх вæййы афтæ лæппу чызджы рахуыдта кафтмæ, стæй фæзылдис æмæ лæппутимæ райдыдта кафын. Чызг та дзы æрбайрох... Куыд æй рахуыдтай, афтæ йæ хъуамæ йæ бынатмæ бакæнай. Уый ирон æгъдау у. Хорз уаид, скъолаты фылдæр хъусдард здæхт куы цæуид ирон хореографимæ. Сывæллæттæ уæд цайдагъ кæндзысты кафтыл, музыкæйыл.
- Уæ гастролтæм уæхи куыд бацæттæ кодтат?
- Бирæ рæстæг нын нал баззад. Ацы сабат хъуамæ афæндараст уæм Мæскуымæ. Мæйы бæрц нæхи цæттæ кæнæм гастролты Никарагуамæ ацæуынмæ. Фæстаг къуыри активонæй, бон дыууæ хатты уагътам репетицитæ. Дыууæ кафтæн Дзæуджыхъæуы бахуыйын кодтам уæлæдарæс. Кафджытæ ныридæгæн тынг цин кæнынц сæ гастролон балцы тыххæй.
- Нæ сценæмæкæсджытæн кæд уыдзæн фадат уæ концертмæ бакæсынæн?
- Мæнæ уал нæ гастролты хъуыддагæй фервæзæм. Хуыцауы фæрцы, куы æрæздæхæм, уæд хъуамæ баулæфой артисттæ. Стæй уæд ратдзыстæм концерт. Хорз уаид, искæцы бæрæгбоны цытæн нæ концертон программæ куы равдисиккам, уый.
ЦХУЫРБАТЫ Ларисæ