Nog adres

Цæгат Ирыстоны | Æрвгъуыз экраны цинхæссæг бæрæгбон

Уырыссаг рагон æмбисонд «Адæймаг æрмæст кæрдзынæй нæ цæры»-йæн стыр нысаниуæг уыд раджы дæр, къаддæр ахадындзинад ын нæй абон дæр.
Ирон адæм дæр раджы бамбæрстой æнæ аивад, æнæ культурæ сæ цард иугъæдон æмæ æнæнысан кæй уыдзæн, уый æмæ се ‘ргом тынгдæр аздæхтой культурæйы фарстатæм. 1930 -æм азты Цæгат Ирыстоны автономон областы æппæт къабæзты дæр æхсидын райдыдта цард. Рæзт хъæууон хæдзарад, арæзт цыдысты промышленнон куыстуæттæ, ахуырад схызт уæлдæр къæпхæнмæ. Æппæт уыдæттæ хъуыд адæммæ хæццæ кæнын æмæ облæсты уæды разамынд рахаста, абон дæр стыр историон нысаниуæг кæмæн ис, ахæм уынаффæ: хи радиоуылæн саразын. Цас цин æрхаста уый адæмæн, репродуктортæй фыццаг ныхæстæ куы райхъуыстысты, уæд. Радиойæн уæлдай стырдæр ахадындзинад уыд цыппорæм азты. Адæмæн се скаст уыд радиомæ , цæмæй фронтæй исты хабар фехъусой. 1950 азы арæзт æрцыд æппæт фадæттæ дæр кæм уыд, ахæм Радиойы хæдзар.
Фæзынд дзы, нæ бæстæйы алы рæтты уæлдæр ахуырад чи райста, ахæм специалисттæ.
Фæлæ, цард размæ цæуы. Ног царды домæнтæн æрмæст радио фаг нал уыд, хъуыд ногдæр исты æмæ 1961 азы фæзынд хи республикон теле уынынад æмæ дзы рауад иумæйаг организаци: Цæгат Ирыстоны Автономон республикæйы радиоалæвæрдты æмæ телеуынынады Паддзахадон комитет. Йæ фыццаг сæрдар уыд Гапбаты Иван.
Алцæмæн дæр йæ райдайæн зын вæййы. Телеуынынады куыст адæмæн æцæгæлон кæй уыд, уымæ гæсгæ нæ уыд профессионалон тележурналисттæ.
Гапбайы фырт арæзта æппæт мадзæлттæ фысджытæй, газеты кусджытæй арæзта æнæштатон автортæ, уацхæссджытæ.
Телерадиойы куыст бæрзонд къæпхæнмæ схызт Æгъуызарты Æхсарбеджы рæстæджы. Ссæдз азы дæргъы Æхсарбег бирæ ногдзинæдтæ бахаста радио æмæ телеуынынады куыстмæ. Цард æхсыст æрвгъуыз экраны. Ирыстоны цард дзы æвдыст цыд алывæрсыгæй. Адæм æрвылизæр æнæрхъæцæй æнхъæлмæ кастысты сæ уарзон дикторты, артистты фенынмæ. Алы районты æмæ хъæуты хихъæппæрисадон къордтæ æдзух æвдыстой сæ аивад, алыхуызон фестивалты. Бафиппайын хъæуы уый æмæ уæд лентæтыл кæй нæма фыстой, æппæт архайд дæр æвдыст цыд комкоммæ эфиры, уый та тынг зын у. 1970 азы Æгъуызары фырты хъæппæрисæй арæзт æрцыд, æппæт фадæттæ дæр кæм ис, ахæм кинокомплекс.
Фидар кодтой профессионалон традицитæ, рæзт, телеуынынады куысты сусæгдзинæдтæ чи базыдта, уыдон нымæц. Ахсджиаг цау уыд нæ телеоператорты ацыд Мæскуымæ Олимпиадæмæ. Дунейы сæйраг спортивон ерысты кусгæйæ райстой стыр фæлтæрддзинад, фæуæлдæр сæ куысты профессионалон къæпхæн.
Бирæ азты дæргъы Цæгат Ирыстоны телестуди уыд Цæгат Кавказы киноуадзæн базæ. Фæзынд дзы кинойы куысты дæснытæ. Ацы ран ист æрцыд 40 аивадон кинойæ фылдæр æмæ 400 бæрц документалон нывтæ, кино-концерттæ. Нæ республикæйы киноаивадæн цæстуарзон æххуыс кодтой нæ бæстæйы алы къуымтæй, стыр æвæрæн æм бахастой зындгонд режиссертæ Владимир Чаботарев, Иоаким Шароев, Тенгиз Абуладзе, оператортæ Герман Шатров, Мæргъиты Дудар, Анатолий Забалоцкий, композитортæ Микаэл Таривердиев, Александр Журбин, Владимир Комаров, Æлборты Феликс æмæ бирæ æндæртæ.
Алы азты телеуынынадæн Гапбаты Иван æмæ Æгъуызарты Æхсарбеджы фæстæ разамынд лæвæрдтой Фидараты Булат, Токаты Эдуард, Таболты Сергей æмæ Диамбегты Алан. Ныр уыцы хæстæ æвæрд æрцыдысты æрыгон разамонæг Хъуысаты Тимуры уæхсджытыл æмæ сæ кад æмæ радимæ æххæст кæны. Ныртæккæ телерадиокомпанийы ралæвæрдтæ сты фондз каналыл: «Россия-1», «Россия-24», «Радио России», «Вести ФМ» æмæ «Алания ФМ».
Хъæздыг у йæ истори сфæлдыстадон артдзæстæн, бирæ зындзинæдты сæрты рахызтысты 80 азы радио, 50 азы телеуынынад æмæ 45 азы дæргъы киноаивад, фæлæ абоны онг æрхæццæ сты куыстхъом æмæ сфæлдыстадон стыр пълантимæ. Ууыл уыд сæ ныхас ацы æртæ кадджын юбилейы рæстæджы мадзалы архайджытæн. Ирон театры агъуысты адæмæй къухбакæнæн нæ уыд. Ардæм æрбацыдысты республикæйы Сæргълæууæг Мамсыраты Таймураз, Парламенты Сæрдары хæдивæг Къесаты Станислав, Культурæйы министр Хæбæлаты Фатимæ æмæ иннæ разамонджытæ.
Хуссар Ирыстоны делегацийы сконды уыдысты Президенты администрацийы сæргълæууæджы хæдивджытæ Пухаты Къоста æмæ Геннадий Дзюба, Президенты уынаффæгæнæг Дзугаты Къоста, информацион агентад «РЕС»-ы директор Харебаты Майя, Медиа-центры директор Гаглойты Иринæ, Хуссар Ирыстоны Паддзахадон телерадиокомпани «Ир»-ы директор Бирæгъты Дмитрий æмæ æндæртæ.
Уазджытæ ма æрбацыдысты Мæскуыйæ, Санкт-Петербургæй, Краснодарæй, Ставраполæй, Цæцæнæй, Мæхъæлæй, Хъæрæсе-Черкесийæ , Кæсæг-Балхъарæй, Дагестанæй, Адыгейæ...
Сценæмæ рацыд Æппæтуæрæсеон Паддзахадон телерадиокомпанийы Генералон директоры хæдивæг, регионалон департаменты разамонæг Рифат Сабитов æмæ амынд ведомствойы Генералон директор Олег Добродеевы номæй æртывæр юбилейы фæдыл зæрдиаг арфæ ракодта нæ республикæйы телерадиокомпанийы кусджытæ æмæ Ирыстоны цæрджытæн æмæ кады грамотæтæй схорзæхджын кодта хуыздæр кусджытæй цалдæры: Мæхъиты Клименты, Беккуызарты Викæйы, Дойаты Риммæйы, Людмила Мдинаридзейы, Фидараты Ларисæйы, Хетæгкаты Иринæйы æмæ иннæты.
Мамсыраты Таймуразы къухæй майдан «Ирыстоны намысæн» райстой зыдгонд кинорежиссертæ Бырнацты Измаил æмæ Рафаэль Гаспарянц. Республикæйы культурæйы сгуыхт кусæджы нæмттæ райстой: Туаты Зæлинæ, Фидараты Хаирбег, Малиты Лидæ, Цомартаты Изæтбег, Къадзаты Азæ, Уллуты Эллионорæ æмæ иннæтæ. Республикæйы Кады гæххæттытæ æрхауд Хозиты Петрмæ, Быгъдаты Зоямæ, Дудиаты ДЖинæмæ, Акъоты Лидæмæ, Тедеты Индирæмæ, Гуситы Фатимæмæ æмæ Сергей Бандуровмæ.
Парламенты номæй Кады гæххæттытæ Къæбысты Каринæйæн, Махъоты Викæйæн æмæ Черчесты Зæринæйæн радта Сæрдары хæдивæг Хадыхъаты Азæмæт. Æфсæддон-патриотон хъомылады фарстатæм телеуынынад æмæ радио стыр æвæрæн кæй хæссынц, уый фæдыл республикæйы Æфсæддон тыхты æмæ запасы офицерты ассоциацийы номæй коллективæн Кады грамотæ радта Ветеранты советы сæрдар Къаболаты Солтан. Республикæйы националон-культурон æхсæнадты иугонд «Нæ Ирыстон»-ы разамонæг Лагкуты Вячеслав коллективæн арфæ ракодта, нациты иудзинады фарстатæм стыр æргом кæй здахынц, уый фæдыл æмæ сæ Кады грамотæйæ схорзæхджын кодта.
Бæрæгбонмæ Арфæйы телеграммæтæ æрбарвыстой Хуссар Ирыстоны Президент Кокойты Эдуард, Уæрæсейы журналистты цæдис, Цæгат Ирыстоны Æххæстбарджын минæвар Мæскуыйы Тотоонты Александр æмæ бирæ æндæртæ.
Юбилейон бæрæгбон рауад тынг цымыдисон. Сценæйыл сæ аивад æвдыстой республикæйы сфæлдыстадон коллективтæ: Цæгат Ирыстоны симфонион оркестр Гæздæнты Булаты разамындæй, ансамбль «Маленький джигит», зарæггæнджытæ Хадыхъаты Аллæ, Фардзинты Батрадз, Къудухты Георгий, Хъæбæлоты Руслан æмæ бирæ æндæртæ. Сценæйы дынджыр экраныл æвдыст цыдысты телеуынынад æмæ радиойы архивты æрмæджытæ, лентæтыл зæронд фыстытæ. Коллектив æмæ Ирыстоны цæрджытæн сценæйæ радыгай зæрдæбын арфæ кодтой уазджытæ. Зæрдæмæхъаргæ уыдысты телеуынынадимæ баст инсценировкæтæ.
— Стыр бузныг зæгъын, абон нын нæ циныл чи бацин кодта, уыдонæн се ‘ппæтæн дæр,- загъта йæ раныхасы Паддзахадон телерадиокомпани «Алани»-йы сæрдар Хъуысаты Тимур.- Алчидæр æй зоны фæстаг азты телеуынынады куыстæн йæ авналæнтæ кæй фæуæрæхдæр сты, кæй фестырдæр йæ гуырахст, хаст æм кæй æрцыд бирæ ногдзинæдтæ, уый та у нæ республикæйы разамынды фæрцы. Дарддæр Хъуысайы фырт радзырдта сæ куысты дарддæры бирæ пъланты тыххæй.
Адæм бæрæгбонæй здæхтысты рæсугъд тæлмæнтимæ. Алчидæр райста лæвар стыр рæсугъдцъар чиныг телеуынынад æмæ радиойы историимæ æмæ ирон зарджытæ æмæ кинотæ кæм сты фыст, ахæм дискты æмбырдгонд.
ДЖУСОЙТЫ Нинæ Газет «Хурзæрин»-ы сæрмагонд уацхæссæг Цæгат Ирыстоны