Nog adres

Уанеты Владимир — «Золотой Дельвиг»-ы премийы лауреат

Æрæджы нæм Мæскуыйæ æрæхъуыст æхсызгон хабар. Не ’мзæххон курдиатджын фыссæг Уанеты Владимир ссис Æппæтуæрæсейон иумиагнацион преми «Золотой Дельвиг»-ы премийы лауреат. Уый йæ уацмыс «Белые облака на черном небосклоне»-йы тыххæй бацыд Æппæтуæрæсейон литературон премийы номинантты номхыгъдмæ.
Антон Дельвигы номыл литературон преми, кæцы 1829 азы зынгæ уырыссаг фыссæг Александр Пушкинимæ бындур æрæвæрдта «Литературная газета»-йæн, ацы газеты редакци сфидар кодта 2004 азы. 2012 азы 1 октябрæй А.Дельвигы номыл преми лæвæрд цæуы, куыд æрвылазон уæрæсейаг иумиагнацион преми, афтæ.
Премийы нысан у литературæйы кусджытæн æххуыс кæнын æмæ сæ нымайын, кæцыты чингуытæ æмæ публикацитæ фылдæр кæнынц уырыссаг классикæйы æмæ бирæнацион литературæйы хуыздæр традицитæ æмæ хъæздыгдзинæдтæ, æххæстæй æмæ хæдбындурæй æвдисынц æхсæнады цы процесстæ цæуы, уыдоны. 2012 азы фæззæджы «Литературная газета»-йы редакци бацархайдта, цæмæй премийы статус æмæ æмвæзад скодтаиккой Æппæтуæрæсейон иумиагнационмæ Фыдыбæстæ æмæ Ныхасы æнуывыддзинады тыххæй. Экспертон къамисы куысты фæстиуджытæм гæсгæ 2012 азы декабры фæуды арæзт æрцыд «лонг-сыф», кæцымæ бацыдысты 93 авторы æппæт Уæрæсе æмæ фæсарæнтæй дæр.
Тынг æхсызгон нын у банысан кæнын уый, æмæ ацы кадджын номхыгъды 12-æм номыры бын кæй ис хуссарирыстойнаг фыссæг Уанеты Владимиры чиныг «Белые облака на черном небосклоне». Филологон зонæдты кандидат, Хуссар Ирыстоны зонад-иртасæн институты хистæр зонадон кусæг, Хетæгкаты Къостайы номыл премийы лауреат Уанеты Владимиры сфæлдыстадимæ тынг хорз зонгæ сты ирон чиныг-кæсджытæ æмæ театруарзджытæ. Уый у бирæ прозæйон æмæ драмон уацмысты автор. Йæ драмæтæ «Хилачы фидар», «Хъуыбадты чындз», «Ус-паддзах Зæ-ринæ», «Æнусон цырт», «Алæмæттаг уадындз», «Шахматтæ» æмæ æндæртæ бирæ азты дæргъы æнтыстджынæй æвæрд цыдысты Хуссар æмæ Цæгат Ирыстоны театрты сценæтыл.
Уанеты Владимиры чиныджы, кæцы бахаудта «Золотой Дельвиг»-ы лонг-сыфмæ æвдыст цæуынц ивгъуыд æнусы 40-50 азты Хуссар Ирыстоны драматикон цауты тыххæй авторы мысинæгтæ, кæцы уæд æвзæрста культурон геноциды радон этап Советон Гуырдзыстоны ’рдыгæй. Чиныджы бахъахъхъæд æрцыд авторон стиль. Чиныджы автор ссардта йе ‘мбæлтты — хуссарирыстойнаг фæсивæдон-патриотикон сусæг организаци «Рæстдзинад»-ы активон уæнгтæ Габуты Хазби, Гасситы Лев, Джиоты Зауыр æмæ Бекъойты Георгийы рухс нæмттæ, кæцы-тæй иу дæр абон сæрæгас нал у.
Уыдон гуырдзиаг фашистты ныхмæ тох кæнын райдыдтой, 18-20 азтæ сыл куы цыд, уæд. Уыцы рæстæджы Хуссар Ирыстоны активонæй цыд ирон адæмы ныхмæ ассимиляци — æхгæд цыдысты ирон скъолатæ, ирон фыссынад ракодтой гуырдзиаг алфавитмæ, ахстой ирон интеллигенцийы хуыздæрты. Сæ бынæттæй ист цыдысты ирон адæмы аккагдæр минæвæрттæ æмæ уыдоны бынæтты Тбилис нысан кодтой гадзрахатæйцæуджытæ æмæ ницæйаг адæйæмæгты. Æппæт уыцы цаутæ автор йæ чныджы равдыста ирдæй.
Уанеты Владимир ахæм престижон конкурсы хайад кæй райста, уый тыххæй Уæрæсейы Федерацийы Хуссар Ирыстоны æххæстбарджын минæвар Медойты Димитр афтæ загъта:
— Нæ минæварадæн йæ хæс у, цæмæй æххуыс кæна, Уæрæсемæ не ’мбæстæгтæй чи æрцæуы, уыдонæн, уыцы нымæцы культурæ, аивад æмæ æндæр къабæзты минæвæрттæн. Мах баххуыс кодтам Хуссар Ирыстоны сгуыхт нывгæнæг Хъуылымбегты Михаил, нæ бæстæйы адæмон нывгæнæг Гасситы Æхсар æмæ адæмон нывгæнæг Козаты Ушангæн, цæмæй уыдон сæ конд нывтæн сарæзтаиккой равдыстытæ Уæрæсейы хуыздæр равдыстыты залты.
Уанеты Владимиры тыххæй та афтæ загъта: иумиагнацион преми «Золотой Дельвиг»-ы бæрзонд конкурсы номинант суæвын йæхæдæг у тынг стыр кад кæцыфæнды фыссæгæн дæр. Æмæ Уанеты Владимир та у ахуыргонд, фыссæг, Хуссар Ирыстоны сæрибардзинадыл тохгæнджыты хистæр фæлтæры минæвар. Æмæ уый та бирæ цæуылдæртыл дзурæг у. Уанеты Владимирæн алы бартæ дæр уыд, цæмæй хайад райстаид ахæм бæрзонд уæрæсейаг конкурсы. Минæварад сарæзта тынг цъус, алцыдæр сарæзта номинант йæхæдæг ахæм диссаджы чиныг кæй ныффыста, уый тыххæй. Æз зæгъдзынæн уый, æмæ конкурсы Уанеты Владимир хайад кæй райста, уый кæй кад кæны æппæт ирон литературæ æмæ ирон адæмæн æмæ кæй ахъаз кæны нæ бæстæйы позитивон имидж сфидар кæнынæн, уымæн æмæ Антон Дельвигы номыл премийы номинациты æмбырд сты Уæрæсейы æмæ фæсарæйнаг бæстæты аккагдæр авторты хуыздæр уацмыстæ. Мæ зæрдæ йын зæгъы стыр æнтыстытæ ацы бæрнон мадзалы.
Уæрæсейаг фонд «Цхинвал»-ы къухдариуæггæнджытæ, Правленийы сæрдар Виктор Бунин, афтæ ма Фонды цæстдарæн советы уæнгтæ Уæрæсе æмæ Хуссар Ирыстоны адæмон артистттæ Александр Михайлов æмæ Александр Панкратов-Черныйы фыстæг-бавдысты сæрмагондæй дзырдæуы: «Атон Дельвигы номыл «За верность Слову и Отечеству»-йы «Литературная газета»-йы премитæ радтыны фæдыл къамисæн тынг кæй цыт кæнæм, уый æвдисгæйæ, мах кадыл нымайæм, цæмæй «публицистикæйы» номинацийы преми райсынмæ бавдисæм зындгонд ирон фыссæг æмæ публицист Уанеты Владимиры чиныг «Белые облака на черном небосклоне»-йы (г.Цхинвал,2012аз).
Уанеты Владимиры чиныгæн стыр æнтыст уыд куыд Хуссар, афтæ Цæгат Ирыстоны дæр, æмæ авторæн йæхицæн та куыд Хуссар Ирыстоны адæмы национ-ссæрибаргæнæн змæлды патриарх уæвгæйæ, ис стыр кад адæмы ’хсæн.
Уанеты Владимир ахæм стыр хорзæхы хицау кæй ссис, уый тыххæй йæ хъуыдытæ загъта РХИ-йы Информаци, бастдзинад æмæ дзыллон коммуникациты комитеты сæрдар Тыбылты Инал. «Тынг æхсызгон мын уыд, ацы хорз хабар куы фехъуыстон, уæд. 40-50-æм азты ирон адæмы сæрибардзинады сæрыл фондз тохгæнæг лæппуйы истори тынг хорз зонын. Уыдон Гуырдзыстоны националистты аххосæй ахæстæтты цы хъизæмæрттæ февзæрстой, уыдоны тыххæй хъуамæ зоной æппæт ирон адæм хистæрæй кæстæр кары онг. Ацы чиныг кæй рауагътам æмæ ахæм бæрзонд премийы аккаг кæй сси, уый тынг хорз хъуыддаг у. Кæй зæгъын æй хъæуы, чиныджы мидисмæ бацымыдис кæндзысты тынг бирæ адæм æмæ уыдон радон хатт фендзысты, гуырдзиаг адæм ирæтты рагæй фæстæмæ дæр кæй дæлдзиныг кæнынц, уый. Арфæ кæнын Владимирæн, ахæм стыр æнтыст йæ къухты кæй бафтыд, уый тыххæй».
Уанеты Владимиры фырт Мурат дæр йæ хъуыдытæ фергом кодта йæ фыды æнтысты тыххæй: «Ме ’мтуг ирон адæмæй чи фæнды дæр ма суыдаид ахæм бæрзонд хорзæхы хицау, уæддæр мын уыдаид тынг æхсызгон. Кæй зæгъын æй хъæуы, мæ фыды чиныгæн ахæм аргъ кæй скодтой, уый мын уыд æнæкæрон æхсызгон. Мæ фыд йе ‘взонджы азты йæ радтæг ирон адæмы фидæны хъысмæты тыххæй бирæ хъизæмæрттæ бавзæрста ахæстоны æнæаххосæй бадгæйæ æмæ мын уæлдай æхсызгон уымæн у».
Фыссæг дарддæр дæр фæнд кæны уæды рæстæджы репресситы тыххæй фыссын, уымæн æмæ уæд ирон адæмы раззагон политикон æмæ сфæлдыстадон элитæйæ тынг бирæ скуынæг кодтой гуырдзиаг фашисттæ. Архивон бæрæггæнæнтæм гæсгæ, Хуссар Ирыстоны адæмæй репрессигонд æрцыд 400 адæймагæй фылдæр æмæ уыцы трагикон истори рох кæнын нæ хъæуы.
Уæдæ мах дæр арфæ кæнæм Уанеты Владимирæн, «Золотой Дельвиг»-ы премийы лауреат кæй сси, уый тыххæй. Нæ зæрдæ йын зæгъы фидар æнæниздзинад æмæ бирæ азты цæрæнбон.
ДЖИОТЫ Екатеринæ