Nog adres

Фæрнæйдзаг у, Ирыстон!

Абон та нысан кæнæм не стыр бæрæгбон. Ныр дыууæ æмæ ссæдзæм хатт бæрæгбоны зæрдæйы равгимæ акæсæм нæ ивгъуыдмæ, æрымысæм нæ цинтæ æмæ нæ хъыгтæ. Æмæ азæй-азмæ ноджы фидардæр хъуыдыимæ нæхицæн сæрыстырæй фæзæгъæм, раст кæй бакодтам, йæ рæстæджы раст фæндаг кæй равзæрстам. Ацы фæрнæйдзаг бæрæгбон махæн, сæйраджыдæр, нысан кæны гуырдзиаг æфсондз аппарын, нацийы размæцыдыл, æнæ искæй зул цæстæнгасмæ кæсгæйæ, хъуыды кæнын.
Ацы бон нын у цин æмæ хъыджы бæрæгбон. Цины уымæн, æмæ фервæзтыстæм дæллаггалы цардæй, хъыджы - æгæр зынаргъ нын слæууыд. Æгæр бирæ туг ныккалд, нæ хуыздæрты, нæ цæринагдæрты туг…

Уый нæ риссын кæны, фæлæ уымæй сæрыстыр стæм, уымæн æмæ нын хæдбардзинад, сæрибардзинад цæттæввонгæй тæбæгъыл ничи æрæвæрдта, æмæ нæм сомбон дзырдхъом ничи уыдзæн, нæ цæстмæ нын æй ничи бадардзæн - нæхи тугæй йæ балхæдтам, бирæ хъизæмæрттæ бавзарыны фæстæ йæ райстам. Раст стæм нæ намысы раз дæр, не знæгты раз дæр æмæ историйы раз дæр. Ницæмæй стæм зылынджын не знæгты раз, ницæмæй стæм къæмдзæстыг историйы раз дæр.
Нæ намысы раз та?..
Ацы фарст нæ домы бæстондæр ныхъуыды кæнын нæ цардыл, бæлвырддæр зæгъгæйæ, куыд цæрæм, ууыл.
Хæдбардзинад куы расидтыстæм, нæ фæсивæды хуыздæртæ сæ разы хæс куы æрæвæрдтой - кæнæ сæрибар, кæнæ - мæлæт, уæд æнгомдæр æмæ æмзонддæр уыдыстæм.
Уæд æмвæндæй аскъуыддзаг кодтам нæ хъысмæт, тырныдтам нæ ирон фарн сбæрзонд кæнынмæ, национ идейæ ныффидар кæнынмæ. Куыд иу адæймаг, афтæ æмхуызон бæллыдыстæм Ирыстоны баиумæ. Нæ цин дæр æмæ нæ хъыг дæр дих кодтам иумæ. Стæй азтæ куыд цыдысты, афтæ цадæггай хæлын райдыдта уыцы æмуд-дзинад. Кæрæдзийы хъæр нал æмбæрстам. Кæд дыууæ æмæ ссæдз азы размæ фæдисы хъæр кодтам, гуырдзы нын не 'взаг исынц, зæгъгæ, уæд ныр, дыууæ æмæ ссæдз азы фæстæ ногæй фæдис хъæркæнинаг фестæм. Уæд чи хъæр кодта, уыдонæй ныр дæр дыууæ ныхасы йæ мадæлон æвзагыл кæрæдзийы фæдыл зæгъын йæ сæрмæ ничи хæссы, салтай-балтай зонын сæм кадджындæр кæсы.
Бæрц ницæмæй зонæм. Иу лæгæй Хуыцау саразæм, хъæуа, нæ хъæуа - йæ цæрæнбонæн кувынæй ныффæсус вæййæм, стæй йе 'мгъуыд куы фæвæййы, уæд ыл къахæй балæгæрдæм. Нырма - иуæн, стæй - иннæмæн, æмæ афтæ дарддæр. Афтæ ничи кæны, афтæ ничи цæры. Махæн, нæ нымæцмæ гæсгæ, нæ адæмы къордтæ, дихтæ кæныны бар нæй, махæн зынаргъ у алы адæймаг дæр, иудзинад нæ хъуыдис æмæ хъæуы уæлдæфау. Æвзæрдзинадæй цæвиттон исынмæ рæвдз стæм - искæй хорзæй бафæзмынмæ ныл æнæхайыры зивæг ныичъи. Нæ алыварс цы адæмтæ цæры, уыдонæн ис национ идейæ, хæцынц уыцы идейæйы сæрыл, хъахъхъæнынц сæ нацийы «æз». Мах та? Дыууæ æмæ ссæдз азы размæ Гуырдзыстонæй гуырдзиаг адæм мидæггаг дзаумæтты кæй фæсырдтой, сæ цæрæнбонты фæллæйттæй куыдзцæвæн лæдзæг ахæссын дæр кæмæн нæ бауагътой, уыцы ирæттæ æрцардысты Цæгат Ирыстоны. Ирыстоны сын райгуырд сывæллæттæ, схъомыл сты Ирыстоны. Ныр уыцы сывæллæттæ сты усгур лæппутæ æмæ чындздзон чызджытæ, фæлæ дзурынц… гуырдзиагау.
Æстдæс азы дæргъы нæм нæ арæнтæй уæлдæф нал цыд, фæлæ гуырдзиаг топпыхосы хъыхъхъаг фæздæг. Ныр нын уæрæсейаг арæнхъахъхъæнджытæ нæ арæнтæ хъахъхъæнын куы райдыдтой, цыппар азы сыгъдæг уæлдæф куы сулæфыдыстæм, уæд уыцы уæлдæфæй нæ улæфæнтæ, æвæццæгæн, æгæр алæгъз сты æмæ та нæ айрох сты æстдæс азы бавзаргæ хъизæмæрттæ. Æгæр карз фæтк æвæрд, дам, ис нæ арæнтыл. Уымæн æмæ, дам, уым цæрæг гуырдзиаг ус цыппар азы йæ фырты нæ федта. Æмæ ныр дыууæ æмæ ссæдз азы дæргъы лæппутæм гуырдзыйы ахæстæттæм чи дзыназы, кæнæ, сæ лæппутæ мард сты æви удæгас, уый дæр чи нæ зоны, уыцы мæдтæ тæригъæд не сты?! Горæтæй Чъехмæ лæгъз фæндагыл цæуыны бæсты æстдæс азы дæргъы Зары хъæдты уыргæфтыд куы фестæм, нæ мæрдты дæр ууылты, астæумæ мит æмæ лæхъир цъыфы куы ластам, уæд мах тæригъæд нæ уыдыстæм?!
Уый циу? Национ идеологи æви цардмæ куырм цæстæй кæсын? Цæмæн хъуамæ уæм къæмдзæстыг, абоны бæрæгбоныл кæй фæрцы цин кæнæм, уыцы зынгхуыст лæппуты раз?.. Цæмæн хъуамæ уæм зæрдæхудт нæ кæрæдзийы, уал азы æппæт дæр кæимæ быхстам æмæ фæрæзтам, нæ уыцы туг-стæджы раз?..
Ирыстон у ирон адæмы фыдæлты зæхх æмæ дзы хъуамæ цæрыны, кусыны бар æмæ фадат уа алы иронæн дæр. Фæлæ фыццаг ныхасы бар хъуамæ уа уыдонæн, Ирыстоны йæ зын рæстæджы чи нæ ныууагъта, йæ сæр чи нæ бафснайдта.
Армыдзаг уæвгæйæ, æнæмсæр знаджы ныхмæ чи фæлæууыд, Европæйы стырдæр хай æмæ хъомысджын Америкæ йæ сæрхъызой кæмæн уыдысты, уыцы Гуырдзыстонæй йæ хæдбардзинад чи байста, уыцы хъæбатыр, зондджын адæм зæфцы фыдæй цæмæн хъуамæ уой ныхкъуырд нæ фидæны раз, зæрдæхудт - кæрæдзийы раз?..
Иу уынджы гæппæлыл сбукъ вæййæм. Къахынц æй, къахынц æй æмæ йын кæрон нал зыны. Æхсæвæй-бонæй дзы бындзытау змæлынц - таджикаг, зæгъай, æви цæцæйнаг, дагъыстайнаг, æви - сомихаг, фæлæ дзы фæстиуæг нæй. Сырæзы, уыцы зынаргъ асфальт ыл ауадзынц, стæй та сæм фæкæс, æмæ та ногæй йæ къахыныл бауырдыг сты.
Раст у, бæрæгбоны аиппытæ æмæ къуыхцытыл дзурын нæ фидауы, фæлæ, дам, кæмæндæр йæ мады мард нæ хъæр кодтой.
Æгас дунейы дзыллæты æрдхæрæны аивадæй, хъæбатырдзинад æмæ спортивон сгуыхтдзинæдтæй сæхимæ цы чысылнымæц ирон адæм æркæсын кодтой, уыдонæй исчи афтæ цæмæн хъуамæ зæгъа: иу уынг рæстæгыл æмæ куыд æмбæлы, афтæ саразынхъом не сты.
Афтæмæй та стæм æппæтхъом дæр. Уый раджы фенын кодтам æгас дунейы дзыллæтæн. Дыууæ æмæ ссæдз азы размæ, нырма нæм политикон цæттæдзинад дæр нæ уыд, афтæмæй расидтыстæм хæдбардзинад. Нырма республикæ хуынд æндæргъуызон, стæй ивд æрцыд йæ мидис дæр æмæ йе статус дæр. Райстам хæдбардзинады акт дæр, ауагътам æвзæрстытæ, референдум. Æппæт уыцы хъуыддæгты иу чысыл политикон, юридикон æви барадон рæдыд куы æруагътаиккам, уæд нæм абон æндæр, ноджы карздæр цæстæй кæсиккой Гуырдзыстоны сæрхъызойтæ, уæд нæ афонмæ æрцытыл систаиккой. Фæлæ сын уыцы фадат нæ радтам. Уымæн æмæ нæ фæрæдыдыстæм.
Уый та нын дæдты сомбоны ныфс. Фæлæ ныл æвæры стыр бæрндзинад. Бæрæгбоныл, хæдбардзинадыл цин кæнын фаг нæу. Хъуамæ æхсæв æмæ бон нæ зонгæйæ, дысæсчъилæй кусæм уыцы хæдбардзинад фидардæр кæныныл, хъуамæ архайæм, хæдбардзинады аккаг кæй стæм, уый равдисыныл.
Уæлахиз æмæ фæрнæйдзаг уæд нæ уарзон Ирыстон, уæлахиз уæд хæдбар республикæ!
ГÆБÆРАТЫ Юри