Nog adres

Дзырдæппарæн/ Барæй æви уазалзæрдæйæ аразгæ проблемæ

20 азы дæргъы «нæ хорзмæбæллæг» сыхæгты аххосæй ирон адæмы цард æгасæй дæр уыд проблемон. Нæ уыцы азты хъизæмайраджы цардæн нормалон цард схонæн нæй. Дунейы бирæ адæмтæ размæ стыр къахдзæфтæй куыд ацыдысты, афтæ мах та фæстæмæ алæууыдыстæм алцæмæй дæр. О, фæлæ знаджы аххосæй куы уа проблемæтæ, уæд уый æмбæрстгонд у. Фæлæ ма нæхæдæг та нæхицæн проблемæтæ æнæхъуаджы цæмæн аразæм.
Гуырдзиаг-ирон ныхмæлæудæй фæстæмæ Ленингоры районы хъæутæн сæ фылдæр уыдысты Хуссар Ирыстоны дæлбар, поселок йæхæдæг та бирæ азты дæргъы рæстæгмæ уыд Гуырдзыстоны дæлбар. Фæлæ, 2008 азы августы нæ тугмондаг сыхæгтæ стыр хæст куы расидтысты ирон адæмы ныхмæ, уæд нæ фарсмæ æрбалæууыд Стыр Уæрæсе æмæ уый руа-джы абон стæм хæдбар æмæ Ленингоры район æнæхъæнæй дæр ныртæккæ у Хуссар Ирыстоны дæлбар. Уæдæй нырмæ рацыд цыппар азы æмæ цыппар азы та цъус не сты, цæмæй районы цæрджыты цардуагон уа-вæртæ иу чысыл уæддæр фæхуыздæр уыдаиккой, фæлæ уыдон сæхиуыл ахæмтæй ницы ма банкъардтой.

Æрæджы мæм редакцимæ тыхстгъуызæй æххуысагур æрбацыд мæ зонгæ сылгоймаг Елойты Лианæ, кæцы цæры Гдулеты хъæуы. Æмæ мын радзырдта иу чысыл, фæлæ стыр проблемæ чи разынд, уый тыххæй, кæцыйæн æвдисæн сдæн мæхæдæг дæр. Хъуыддаг уый мидæг ис æмæ 2008 азы гуырдзиаг лæгсырдтæ æрбафсæрстой ацы хъæутæм дæр æмæ хъæуы цæрджытæ сæ сывæллæтты æмæ сæхи цард бахъахъхъæныны тыххæй лидзинаг фесты хъæдтæм æмæ дæрддзæфдæр хъæутæм. Лианæ дæр тагъд-тагъд йæ сумкæйы авæрдта йæхи паспорт æмæ йæ дыууæ чысыл сывæллоны райгуырды тыххæй æвдисæндартæ, документтимæ фыр тагъдæй йæ сумкæйы æнæнхъæлæджы нывæрдта йæ хостæ, уыдонимæ зæрдæйы хос «корвалол» дæр. Æмæ зæрдæйы хос куы банызта, уæд æй, æвæццæгæн, дзæбæх нæ сæхгæдта æмæ акалд сывæллæттæй сæ иу, йæ æхсæзаздзыд чызг Дианæйы райгуырды тыххæй æвдисæндарыл, йæ кæрон цъус схуылыдз æмæ аскъуыд. Æвдисæндарæн йæ фыстытæ æндæргъуызон дæр нæ фесты, фæлæ цæмæй ноджы ма аскъуыйа, уый тыххæй йæ Лианæ скотчæй баныхæста. Йæ чызгæн йæ цæстыты рухс дзæбæх кæй нæу, уый тыххæй йæ ацы сæрды акодта Дзæуджыхъæумæ дохтыртæм, уыцырдæм цæугæйæ йын ницы загътой, фæлæ фæстæмæ куы здæхт, уæд æвдисæндары къуымы таможнæйы мыхуыр æрæвæрдтой, ома, зæгъ, дæ ацы æвдисæндарæй никуыуал ауаддзыстæм. Уæд Лианæ йæ сывæллонæн æвдисæндар кæм райста, уырдæм Цъинагары хъæууон администрацимæ бацыд, фæлæ йын нæ радтой дубликат. Мах, дам, дубликаттæ нæ дæттæм æмæ, зæгъ, ацу Ленингоры поселочы ЗАГС-мæ. Цы гæнæн ма уыд сылгоймагæн, сæ хъæуæй поселокмæ транспорт кæй нæ цæуы, уымæ гæсгæ баххуырста такси дыууæ минæй æмæ ацыд Ленингормæ. Фæлæ та ам дæр йæ хъуыддагæй ницы рауад, махмæ, дам, уыцы азты чи райгуырд, уыдон, дам, чиныджы регистраци не 'рцыдысты æмæ, зæгъ, æй мах кæцæй зонæм ды æвдисæндар кæцæй райстай, уый. Ацу, дам, Цхинвалмæ æмæ, дам, нæм тæрхондонæй æрхæсс уынаффæ. Бæргæ ма сын æй æмбарын кодта, зæгъгæ, фæдзурут Цъинагармæ æмæ уын æй бафидар кæндзысты, уым æй кæй райстон, уый, фæлæ йæм хъусгæ дæр нал бакодтой.
Сылгоймаг мæм бахатыд, цæмæй йемæ республикон ЗАГС-ы архивмæ бацæуон. Уæдмæ уый нæ горæты гуырæн хæдзары архивæй райста бæлвырдгæнæн, йæ сывæллон уым кæй райгуырд, уый тыххæй дæр. Мæнмæ тынг диссаг фæкаст, сылгоймаджы къухты дыууæ документы - йæ сывæллоны хæлд æвдисæндар æмæ гуырæн хæдзарæй бæлвырдгæнæн гæххæтт æмæ йын, зæгъын, афтæмæй куыннæ хъуамæ радтой дубликат. Бацыдыстæм республикон ЗАГС-ы архивы хистæр Санахъоты Валямæ, фæлæ нын уый дæр нæ къух нæ сарæзта, мæнмæ, дам, актты чиныджы регистраци никуы стут æмæ, зæгъ, мæ бон ницы у. Ам ма ноджыдæр баййæфтам ахæм проблемæимæ цалдæр адæймаджы. Ацæут, зæгъ, тæрхондонмæ æмæ уын уым уынаффæ рахæсдзысты, уыцы уынаффæ фæстæмæ Ленингоры поселокмæ ныххæссут æмæ, дам, уын ратдзысты дубликат. Æз дисы бахаудтæн æмæ ныр та нæ фæндаг акодтам Юстицийы министр Уанеты Муратмæ, уый нæм равдыста уæздан ахаст æмæ йын рахабар кодтам нæ проблемæйы тыххæй. Айста документтæ æмæ сæм лæмбынæг æркаст, фæдзырдта йæ кусæг Æлборты Рохсанæмæ æмæ йын бамбарын кодта, ома, сылгоймаджы тæрхондонмæ цæуын цæмæн хъæуы, кæд æмæ йæ гæххæттытæ йæхимæ сты, уæд. Фæдзырдта Ленингоры поселочы ЗАГС-ы кусæг Биганаты Оксанамæ æмæ йын цасдæр æмбарын кодта, цæмæй йæм ацы адæймаг куы ныццæуа, уæд ын дубликат радта, фæлæ уый хæрæгыл сбадт æмæ не сразы, æрхæссæд, дам, мæм тæрхондоны уынаффæ, науæд, зæгъ, æз уымæн дубликат нæ рафысдзынæн. Лианæйы тыхстмæ æз дæр ме 'нæразыдзинад равдыстон, зæгъын, æнæуый дæр уæлдай фæлмæцыд сты ацы районы цæрджытæ æмæ ма сын æнæхъуаджы сæ нуæрттæ цæмæн халынц, йæ куыст рæстмæ чи нæ зоны, ахæм адæймæгтæ æмæ сæ ахæм дард уæззау фæндæгтыл цалдæргай хæттыты цæмæн цæуын кæнынц, фæндаггаг дæр, мыййаг, аслам куынæ у. Кабинеты ма уыд иу æвзонг нæлгоймаг æмæ кæд уымæ ничи дзырдта, уæддæр ныхас йæхимæ айста æмæ ма йын æрлæуд кæм уыд. Тынг хорз, зæгъ, цæрынц Ленингоры адæм, сæ фæндаг дæр, дам, у тынг хорз. Сæ хъæуты цæрджытæ та, дам, гуырдзиагау дзурынц æмæ, дам, сæ сывæллæттæ та Тбилисы ахуыр кæнынц, æз, дам, æртæ боны уым уыдтæн æмæ, дам, сæ федтон. Æз фæджихау дæн, æвзонг нæлгоймаджы ацы æнæзонд ныхæстæ фехъусгæйæ, æмæ йæ бафарстон йæ мыггагæй, фæлæ мын æй не схъæр кодта. Мæ фырмæстæй ма йын афтæ бакодтон, зæгъын, дæхуызæттæ ам ма хъуамæ кусиккой, ды, зæгъын, æппындæр нæ зоныс ацы районы цæрджыты тыхст цард æмæ афтæмæй дзæгъæлы дзурыс, демæ ничи ныхас кæны, афтæмæй. Æз, зæгъ, ам нæ, фæлæ милицийы кусын. Æмбарын ын æй кæнын, зæгъын, ды æртæ боны фæдæ уым, фæлæ æз та ацы хъæуты цардимæ 35 азæй фылдæр дæн зонгæ æмæ уыдонæй гуырдзиагау ничи дзуры, никæмæн дæр сæ йæ сывæллон Тбилисы ахуыр кæны. Гуырдзиагау дзурынц æрмæстдæр поселокæн йæхи мидæг, бирæ гуырдзиæгтæ дзы кæй цæры, уымæ гæсгæ, фæлæ йæм цы хъардта? Цы ма йын хъуамæ загътаин, тынг æнæмбаргæ мæм фæкаст, мæ зæрдæ нырхæндæг, зæгъын, милицийы дæр ахæмтæ куыд хъуамæ кусой æмæ царды дæр ахæмтыл цæмæн сæмбæлæм. Цы гæнæн ма нын уыд æмæ араст стæм республикон тæрхондонмæ. Ам нæ барвыстой тæрхонгæнæг Тыбылты Неллимæ, уый разынд диссаджы хорз адæймаг. Лианæ йын йæ тыхст уавæр куы бамбарын кодта, ома, зæгъ, мæ сывæллоны хъуамæ дохтыртæм акæнон, уæд нæ уавæры бацыд, тынг хорз ахаст нæм равдыста æмæ йын цас гæнæн уыд, уымæй йын æмгъуыдæй раздæр уынаффæ рахаста, цæмæй сывæллонæн дубликат радтаиккой, уый тыххæй. Лианæ аздæхт Гдулетмæ æмæ уырдыгæй та дыккаг бон такси баххуырста æмæ та ацыд Ленингоры поселокмæ. Ацы хатт ын рафыстой дубликат, фæлæ йæ нæ бафæдзæхстой, цæмæй æвдисæндарыл æмбæстагдзинады мыхуыр æрæвæрын кæна æмæ та афтæмæй рацыд æрдæг арæзт документимæ. Дзæуджыхъæумæ куы фæцæйцыд, уæд хорз уыд æмæ йæ зæронд æвдисæндар дæр йемæ уыд, йæ уавæры бацыдысты, æндæра йын йæ сывæллоны нæ ауагътаиккой таможнæйы æнæ æмбæстагдзинады мыхуырæй.
Æвзæры фарст, нæй гæнæн æмæ республикон ЗАГС-ы архив, Ленингоры поселочы ЗАГС æмæ ацы районы хъæуты хъæууон администрацитæ æрæмбырд кæной æмбæлон бæрæггæнæнтæ, уыцы азты цы сывæллæттæ райгуырдысты, уыдоны тыххæй, цæмæй тыхст адæмы дыууæрдæм ма рарвит-барвит кæной. Ацы хъæутæ терк-туркыл куынæ сты, мыййаг. Иу хорз у æмæ гуырæн хæдзар йæ куыст нывыл æххæст кæны æмæ рынчындоны архивы сты, уым цы сывæллæттæ райгуыры, уыдоны тыххæй зонæнтæ æмæ сты бынтон æнцон райсæн. Фæлæ, кабинеты бадгæйæ, дард фæндаг дæр æнцон кæсы кæмæдæрты, Елойты Лианæ дыууæ сидзæры мад у æмæ ацы хуымæтæджы хъуыддаджы тыххæй иуæй йæ нуæрттæ фехæлдта, иннæмæй та фæндаггаг бахардз кодта фондз минæй фылдæр æмæ мæгуыр адæймагæн уыйас æхцатæ кæм ис, уæлдайдæр та сидзæрты мадæн…
Джиоты Екатеринæ