Nog adres

Æмбалы фарнæн

Æрæджы Республикæ Хуссар Ирыстоны интеллигенцийы минæвæртты иу къорд сæ иумæйаг фембæлды рахастой, ахуыр кæуыл не стæм, уыцы æнæнхъæлæджы уынаффæ - адæмы чи æнгом кæна, ахæм бæрæгбон - «Æмбалы бон» саразыны уынаффæ.
Уый цымыдисон фæкаст нæ газеткæсджытæй бирæтæм. Фæнды сæ, цæмæй ацы хъуыддаг базоной лæмбынæгдæр. Уымæ гæсгæ нæ уацхæссæг Дзебысаты Гуло бахатыд хихъæппæрисон къорды уæнг, Республикæ Хуссар Ирыстоны Фысджыты цæдисы сæрдар ХЪАЗИТЫ Мелитонмæ, цæмæй сын хъуыддаг фæбæлвырддæр кæныны тыххæй дзуапп радта цалдæр фарстæн.

- Кæд æмæ уæм цæмæн сæвзæрд ахæм хъуыды, цæмæй нысан кæнæм ног бæрæгбон - «Æмбалы бон»?
- Ацы хъуыддаг æз фыццаг хатт фехъуыстон физикон-математикон зонæдты кандидат, Мæскуыйы паддзахадон университеты лазерон тынты лабораторийы сæргълæууæг Дзиццойты Муратæй. Мах, дам, иукъорд æмгарæй уыцы хъуыддаг не 'взонджы бонтæй фæстæмæ аразæм: «Æртымбыл вæййæм иумæ. Нæ кæрæдзийыл фæцин кæнæм. Фæныхас кæнæм. Бæстондæр базонæм нæ кæрæдзийы хъуыддæгтæ. Фæуынаффæ кæнæм нæ царды хабæрттыл. Хæлар ныхасæй æрымысæм, не 'хсæн чи нал ис, уыцы æмбæлтты. Æмæ нын уый царды радты цахæмдæр, адæймаг размæ кæй фæрцы фæцæуы, уыцы тых. Царды стимул кæй хонынц, ахæм хъару.
Стæйдæр, нæ рагфыдæлтæ скифтæй фæстæмæ иууылдæр сæ царды æрдхордæн æнæнхъæлæджы нæ лæвæрдтой стыр бынат. Æфсымæр æфсымæр у - алцы ссарæн дæр ис, фæлæ мадызæнæг ссарæн нæй. Фæлæ бирæ æрдхорд адæймагæн свæййы æфсымæры хуызæн зынаргъ. Æмæ уый, мах куыд æнхъæл стæм, афтæ æнæнхъæлæджы нæу. Гæнæн ис, де 'фсымæримæ дæ хъуыдытæ, дæ царды принциптæ æмхуызон нæ, фæлæ æнгæс дæр ма уой. Фæлæ, æрдхæрдтæ уый тыххæй вæййынц, зондæй, удыхъæдæй сæ кæрæдзимæ хæстæг кæй фæлæууынц», - йæ хъуыдыйыл фидар хæст у Мурат.
Уымæ гæсгæ йæ хъуыды «Æмбалы бон» æрвыл аз дæр сæрмагондæй аразыны тыххæй мæ зæрдæмæ тынг фæцыдис æмæ йыл дыууæ нал загътон. Дыууæ зæгъын нæ, фæлæ бацархайдтон æмæ дарддæр архайдзынæн нæ адæмы 'хсæн ацы адæймагуарзон идейæ парахат кæныныл.
Адæймагæн цас фылдæр æмбæлттæ уа, уый бæрц æм цæрын тынгдæр цæуы. Уымæн æмæ хорз æмбал, æмгар, хæлар у тыхдæттæг. Æмæ ацы бæрæгбон - «Æмбалы бон»-ы фæрцы, мах иумæ куыд ныхъхъуыды кодтам, афтæмæй алчи дæр ссар-дзæнис ног хæлæрттæ, æмхъуыдыгæнджытæ. Уый нын бирæ феххуыс уыдзæн нæ цардвæндагыл æдæрсгæ цæуынæн, нæ фидæн æмæ нæ адæмы, - стæй æрмæст ирон адæмы нæ, - фидæн рухсдæрæй, би-рæ бæлвырддæрæй уынынæн.
- Ацы бæрæгбон куы сфидар уа…
- «Куы сфидар уа…» - дзурын дызæр-дыджы нысан у æмæ махæй иу адæймаг дæр нæ гуызавæ кæны нæ хъуыдыйы рæстдзинадыл. Уымæн æмæ нæ дуг у карз æмæ æгъатыр. Акæсæм ма дунемæ: тыхджындæртæ паддзахадты номæй æдых-дæрты æвдæрзынц, куынæг сæ кæнынц; олигархтæн мæгуыр куырыхоны сæ къахы бын ацъист кæнын худыны хосæй дарддæр ницы у… Æвæгæсæг, мæгуыр лæгæн йæ сæрæй æрдуты бæсты зонды талатæ куы ссæуой æмæ дуне уыдон рухсмæ куы уына йæ фæндаг, уæддæр никæй хъæуы. Алчи дæр, хъыгагæн, æвдисдзæн ахæм хуыз, цыма йæ нæ уы-нынц. Йæ хъуыдытæ фыдырдæмздыхст, адæмы фесафынмæ кæмæн уой, уыдонæн та - кад æмæ цыт! Уæлдайдæр, сæхи хуы-зæн абырджытæ æмæ лæгмарты цæсты, кæд гæдыйы къах цыбыр у, уæддæр - рæстæгмæ.
Ахæм рæстæджы адæймаджы, стæй - адæмты, паддзахадты иууыл тынгдæр фæхъæуы æмбал, иу зондыл хæст кæимæ у, царды ныфс ын чи дæтты, раст фæндагыл æй чи ардауы, ахæм æмбал. Æмбæлт-тæ бирæ куы уой, уæд та - ноджы хуыз-дæр. Уый тыххæй мах, «Æмбалы бон» аразджыты, не 'ппæты дæр стыр ныфс ис, нæ хъуыды дзæгъæл гæрахау кæй нæ фæ-уыдзæнис. Афтæ куынæ уаид, уæд мæхæ-дæг дæр, стæй ме 'мбæлттæй бирæтæ ацы бон аразджытимæ фæндвидарæй не 'рлæууыдаиккам царды йæ ныббæстон кæныныл.
Афтæ кæй уыдзæнис, уымæн тагъд нæхæдæг уыдзыстæм æвдисæн.
- Уæддæр, бæлвырд-бæрæгæй цы уыдзæнис уæ сæйраг нысан?
- Куыд бадзырдтам, афтæмæй-иу уыцы бон æмбæлдзыстæм, дзурдзыстæм, арфæ кæндзыстæм нæ хæлар адæм, не 'мгæрттæ, нæ хæлæрттæн, цæмæй сæхи иунæг макуы æнхъæлой æмæ сын нæ фыддуджы сæ царды уæм ныфс. Уымæн æмæ адæймаг ныфсæй цæры.
Уымæй дарддæр ма, иумæ ныхас кæнгæйæ, арæх хатыдтæн техникон зонæдты кандидат, Республикæ Цæгат Ирыстон-Аланийы Хæххон-металлургон институты доцент Гаглойты Аланы мысинæгты, йæ удмæ хæстæг адæм-иу, зулдзых куы уыдысты, уæд цыдæр хъуыддæгты фæр-цы куыд бафидауын кодта æмæ-иу уый фæстæ æппынæдзух куыд тырныдтой, цæмæй æнæнхъæлæджы сæ кæрæдзийы зæрдæхудты макуы уал бацæуой æмæ-иу сæ цардбонтæ амæлæты бонмæ, сæ кæрæдзийæн аргъгæнгæйæ, куыд батыдтой. Аланæй та-иу, сæ хæрзгæнæг кæй уыдис, уый тыххæй адзалы къæсæрмæ баззадысты райгондæй.
Ахæм хабæрттæ нæ, æвæццæгæн, алкæуыл дæр æрцæуы. Фæлæ цас вæййы афтæ дæр æмæ дыууæ хорз æмбалы цæргæ-цæрæнбонты, суанг сæ амæлæты бон-мæ баззайынц æнæдзургæйæ æмæ сын уыцы æнæзæрдæмæдзæугæ хабар бар-æнæбары сæ цыбыр царды бонтæ ноджы фæкъаддæр кæны. Адæймаг цалынмæ йæ алыварсуæвæг æрдз æмæ адæмæн æмбæлон аргъ кæнын нæ базона, уæдмæ адæймаджы фарнæй æххæст никуы уыдзæнис. Уый æппынæдзух хъуамæ дарæм нæ зæр-дыл. Уырыссаг фыссæг Михаил Пришвин уымæн дзырдта, ома, мæ уды æвæджиагæй цы 'фснайын, уыдон сты хорз адæммæ мæ цæрæццаг æнкъарæнтæ.
Ныр-иу ацы бæрæгбоны - «Æмбалы бон»-ы фæрцы, зулдзых цы хæлæрттæ вæййынц, уыдонæй сæ зондджындæрæн фадат уыдзæнис, фæдзура, тигъмæ йæм чи кæсы, уыцы хæлармæ, ныббара йын йæ рæдыд æмæ та се 'фсымæрон ахастытæ кæной дарддæр.
- Афтæ уæ цæмæн бафæндыд, уе 'хсæнад макуы срегистраци кæнат, бæстæйы политикон царды ма исат хайад?
- Зæххыл хæлар ахаст тауын йæхæдæг политикæ у. Стæй стыр политикæ. Зынгæ францаг фыссæг æмæ философ Жан-Жак Руссо фæдисы хъæр уымæн ныккодта: «Адæм, ут хæларзæрдæ! Уый уæ фыццаг хæс у». Æмæ уыцы фæдзæхст нæ хъæуы рох кæнын.
Политикæ та цы у? Æнхъæл дæн, Владимир Ленин загъта, ома, алы парти дæр тырны паддзахад йæ къухмæ райсынмæ. Æмæ уымæн нæхæдæг æвдисæн вæййæм алыхуызон æвзæрстыты рæстæджы. Стæй, æрмæст нæхимæ нæ, фæлæ дунейы алы бæстæты æвзæрстыты рæстæджы дæр. Уæлдайдæр, президентон - паддзахады сæргълæууæджы бынат чи бацахса, уый тыххæй æвзæрстытæ куы райдайынц, уæд.
Махæн та нæ нысан у уыцы хъуыддæгты нæхи ма хæццæ кæнын: чи кæй фарс у, чи кæй æмбал у, уый у йæхи бар. «Æмбалы бон»-мæ ницы бар дардзысты, стæй сын хи зонд бæттын дæр ацы бæрæгбонмæ никæцырдыгæй фарс хаудзæнис.
- Бузныг дæ дзуаппытæй. Æмæ ма нæ ныхасы кæрон уæ инициативон къорды номæй уæ фæндиæгтæ куы зæгъис нæ газеткæсджытæ æмæ нæ Республикæйы бирæнационалон адæмæн дæр.
- Нæ фидæны фæрнджын хъуыддаджы хихъæппæрисон къорды номæй стыр бузныг дæн, нæ иумæйаг хъуыддагмæ цымыдисон æмæ аудгæ ахаст чи дарынц, уыдонæй иууылдæр æмæ сын нæ зæрдæ зæгъы фарн алы ахсджиаг райдайæны дæр.