Nog adres

Уанаты скъолайы историйæ

Ацы аз апрелы мæйы 153 азы сæххæст Ортъеуы (фæстæдæр æй рахастой Уанатмæ, хъæуы райдиан кълæсты скъола куы байгом, уæдæй. Ацы ахуыргæнæндон æрмæст Ирыстон æмæ Гуырдзыстоны нæ, фæлæ æппæт Цæгат Кавказы, стæй Уæрæсейы хуссар хайы дæр у иууыл рагондæртæй, фыццæгтæй сæ иу. Ирыстон Уæрæсеимæ куы нæма баиу, уæдмæ дæр паддзахы хицауад архайдта Кавказы адæмты йæ къухдариуæгады бын бакæнын. Уый тыххæй та сæ хъуыдис бынæттон адæмæй æххуысгæнджытæ, ома сæ хъуыд кадртæ бацæттæ кæнын.Уый тыххæй 1743 азы арæзт æрцыд миссионерон æхсæнад. Уый хуындис «Ирон динон къамис». 1745 азы ацы къамис ссис Ирыстоны мидæг Уырыссаг миссионерты центр. Уыдонæн сæ разы лæууыдис Ирыстоны Уæрæсейы империимæ баиу кæныны хæс.
Миссионертæ 1764 азы Мæздæджы байгом кодтой райдиан скъола. Уый уыдис стыр прогрессивон хъуыддаг. Ацы скъолайы баконд æмæ ирæтты уырыссаг культурамæ баввахс кæнын уыд Ирыстоны æхсæнадон царды рæзт, историйы йæ размæцыды ныфсджын акъахдзæф.
Гуырдзыстон Уæрæсемæ куы баиу, уæд ацы къамис кусын райдыдта Тифлисы дæр. Уый уыдис 1815 азы. Уыцы къамисы уæнгтæ Хуссар Ирыстоны бынæттæ басгаргæйæ, йæ адæмимæ йын бæстондæр базонгæйæ,1818 азы ам аразын райдыдтой аргъуантæ. Уымæ гæсгæ сæ хъуыдис аргъуаны кусджытæ бацæттæ кæнын. Афтæмæй 1826 азæй уыцы аргъуанты гом кæнын райдыдтой скъолатæ. Алкæй мидæг дæр сæ ахуыр кодта 2-3 лæппуйы. Гъе, фæлæ ацы скъолатæ нæ уыдысты бындурон, нæ сын уыд сæрмагонд агъуыстытæ æмæ цæттæ ахуыргæнджытæ. Хатт-иу ахуыргæнæг ахуыргæнинагимæ кæрæдзи рæстмæ æмбаргæ дæр нæ кодтой. Уымæ гæсгæ сæ скъолатæ схонæн дæр нæй, афтæмæй та сæ сæр тынг хъуыди. Ахуыр-дзинады стыр нысаниуæг æмбаргæйæ, ирон зæхкусджытæ архайдтой, домдтой хицæуттæй, цæмæй сын сæ сывæллæттæн бакодтаиккой, æцæг сæ кæм ахуыр кодтаиккой, ахæм скъолатæ. Фæлæ паддзахы хицауад æмæ «Ирон дины къамис» нæ тагъд кодтой уыдоны фæндон сыххæст кæныныл. Иуæй - талынг, æнæахуыргонд адæмæн æнцондæр разамындгæнæн у, фæлæ аннæмæй та бынæттон адæмæй чидæртæ уæддæр хъуамæ зыдтаиккой æвзаг, кæсын æмæ фыссын, дины чингуытæ ахуыр кæнын æмæ сæ æндæртæн амонын.
1859 азы апрелы мæйы (Стыр Къостайы райгуырды азы) Ортъеуы хъæуы, фыццаг ахуыргæнæг Цоциты Томайы хъæппæрисæй байгом Ирыстоны фыццаг скъола. Уымæй размæ уый Карталини æмæ Къахеты Архиэпископ Гуырдзыстоны Экзархы номыл фыста: «...Курæг дæн Дæ Бæрзонд сыгъдæгдзинадæй, цæмæй мын бар раттай ахуыргæнæгæй кусынæн Чысыл Леуахийы фадыджы, Ортъеуы хъæуы. Уым мæнæн, ацы хъæуы цæрджыты хисæрмагонд фæрæзтæй мæ бон у бæстыхай саразын, ирон сывæллæтты æрæмбырд кæнын æмæ ахуыргæнæджы куыст кæнын Ортъеуы хъæууон скъола байгом кæныны бар дæтгæйæ, Карталини æмæ Къахеты Архиэпископ Ортъеуы сауджын Канделаковмæ фыста, цæмæй уый йæ хъус дардтаид, ахуыр куыд цæуы, уымæ».
1859 азы 13 марты Цоциты Тома нысан æрцыд ахуыргæнæгæй æмæ скъола кусын райдыдта 1 апрелы. Скъолайы агъуыст сæхи тых æмæ фæрæзтæй сарæзтой хъæуы цæрджытæ Цоциты Батра, Гасешвили Габо æмæ æндæртæ, Леуахийы зылды сæргълæууæг Тъатъиев Бежаны æххуысæй. Ацы скъолайы Тома фæкуыста 10 азы. Уый сывæллæттæн амыдта уырыссаг æмæ гуырдзиаг æвзæгтæ, æрдззонынад.
Цоциты Томайы фæстæ ам ахуыргæнджытæй куыстой Нагиев Пора æмæ фæстæдæр та Пурцеладзе Гайоз. 1877 азы скъола рахастой Уанаты хъæумæ. Ацы скъола ахæм популярон ссис æмæ дзы ахуыр кодтой, æгæрыстæмæй, æлдæртты фырттæ дæр. Афтæмæй та уыдонæн фадат уыдис Тифлис, Гур,
кæнæ Кутаисы ахуыргæнæндæттæм бацæуынæн. Скъола Уанаты хъæумæ куы рахастой, уæд дзы, сæйраджыдæр, пайда кодтой дины кусджытæ, уымæн æмæ сæ æрынцойгæнæн уыдис ацы хъæуы. Ам скъолайæн арæзт æрцыд дыууæуæладзыгон бæстыхай æмæ уыдис 2 къласон, фæлæ дзы ахуыр кæнын
хъуыдис 5 азы. Æнæхъæн комбæсты, стæй уымæн йæ алфæмблай иунæг скъола кæй уыдис, уымæ гæсгæ йæм ахуырмæ цыдысты Стырком, Джер, Хъуыриа, Белот, Сацхен, Дменис, Сатихъар, Къохат, Сарабукъ æмæ æндæр хъæутæй. Ахуырдзауты фылдæр скъоламæ цыдысты 3-5 километр æддæдæрæй.
ЛОХТЫ Дж.